Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Протаис Зигираньяриазо (2 ақпан 1938 жылы туған), көбінесе «Мырза Z» (Monsieur Zed) деп танылатын руандалық бизнесмен және саясаткер. 1974 жылдан 1989 жылға дейін Руанданың солтүстік-батысындағы Руенгери префектурасының губернаторы болды. Зигираньяриазо – Хуту билігі идеологиясын қолдаған бұрынғы президент Ювеналь Хабиаримананың туыстары мен жақын достарынан құралған «Аказу» элиталық тобының мүшесі. 1994 жылғы Руанда геноциді кезінде соғыс қылмыстары жасады деген айыппен сотталған ол, алты жыл түрмеде отырғаннан кейін Халықаралық Руанда қылмыстық трибуналымен ақталды.
Protais Zigiranyirazo (born 2 February 1938) commonly known as Monsieur Zed ("Mr. Z"), is a Rwandan businessman and politician and was governor of the Ruhengeri prefecture in northwestern Rwanda from 1974 to 1989. Zigiranyirazo was a member of the Akazu, an elite circle of relatives and friends of former President Juvénal Habyarimana who pushed the Hutu Power ideology. Accused of war crimes during the Rwandan genocide of 1994, he was ultimately acquitted by the International Criminal Tribunal for Rwanda, after spending six years in prison.
Мансап
Этникалық хуту Зигираньяриза – Агата Канзиганың ағасы және Руандада 1973 жылғы 5 шілдедегі төңкеріс арқылы билікке келген президент Ювеналь Хабиаримананың қайын ағасы. Ол хутулардың саясаткерлер, бизнесмендер және әскери шенеуніктерден құралған ықпалды топтарымен байланыста болды, олар кейін елді басқарды. 1974 жылы Хабиаримана Зигираньяризаны Рухенгери облысының губернаторы етіп тағайындады, ол осы лауазымда он бес жыл бойы қызмет етті. Осы кезеңде Зигираньяриза ерекше билікке ие болды және «Монсье Зед» және «солтүстік ханзадасы» (le prince du nord) деген есімдермен танылды. 1989 жылы Зигираньяриза губернаторлық қызметтен кетіп, Монреальдегі Квебек университетіне (UQAM) студент болып түсті. Ол 1989 жылы барлық саяси қызметтен бас тартқанын мәлімдеді. 1993 жылы Монреальде Зигираньяриза екі тутси босқынына өлім жазалау туралы қорқытқаны үшін сотталды, олар оны «этникалық қырғынды жоспарлауға қатысқандығы» үшін айыптады. Содан кейін ол UQAM және Канададан қуылды. Канададан қуылғаннан кейін Зигираньяриза Руандаға оралды. 1994 жылғы 6 сәуірде оның қайын інісі Хабиаримананың қазасы Руанда геноцидіне әкелген оқиғаларды жеделдетті. 1994 жылдан 2001 жылдың шілдесіне дейін Зигираньяриза Кенияның Найроби қаласында тұрды.
An ethnic Hutu, Zigiranyirazo was the brother of Agathe Kanziga and brother in law of President Juvénal Habyarimana, who came to power in Rwanda in the Coup d'état of 5 July 1973. He was well connected to the Hutu establishment of politicians, businessmen, and military officers which thereafter controlled the country. In 1974, Habyarimana appointed Zigiranyirazo as governor of Ruhengeri, a position he kept for fifteen years. During that time, Zigiranyirazo wielded extraordinary power and was nicknamed "Monsieur Zed" and "le prince du nord" (prince of the north). In 1989, Zigiranyirazo resigned his position as a governor to become a student at the Université du Québec à Montréal (UQAM) in Montreal, Quebec, Canada. He has since claimed that he abandoned all political activities in 1989. In Montreal in 1993, Zigiranyirazo was convicted of uttering death threats against two Tutsi refugees, who "accused him of participating in the planning of ethnic massacres." He was then expelled from UQAM and from Canada. Following his expulsion from Canada, Zigiranyirazo returned to Rwanda. The assassination of his brother in law Habyarimana on 6 April 1994 precipitated the events leading to the Rwandan genocide. From some time after 1994 until July 2001, Zigiranyirazo resided in Nairobi, Kenya.
Геноцид туралы айыптаулар
Халықаралық қылмыстық трибуналының прокуроры Зигираньярадзоны 1994 жылы геноцид айларында қылмыс жасады деп айыптады, оның үстіне ол "өзінің үш үйінің тікелей жанында жол тосқауылдарын орнатуға бұйрық берген немесе рұқсат берген, олардың жойқын науқанда және кісі өлтіруде қолданылатынын біліп және ниеттенген. Протаис Зигираньярадзо жол тосқауылдағы адамдарға жолдан өтуге тырысқан тутсилерді өлтіруді бұйырды. Одан кейін, үнемі түрде әскерлер мен Интерхамуэ олардың үйлерінде бірнеше адамды өлтірді, сондай-ақ жол тосқауылдары арқылы өтуге тырысқан тутсилер деп анықталған адамдарды өлтірді."
The Office of the Prosecutor of the International Criminal Tribunal for Rwanda (ICTR) accused Zigiranyirazo of committing crimes during the months of the genocide in 1994, alleging that he "ordered or authorized roadblocks to be established in direct proximity to each of his three residences knowing and intending that they would be used in the campaign of extermination and killing. Protais Zigiranyirazo further instructed men at the roadblock to kill all Tutsi that attempted to pass through. Shortly thereafter, and on a continuing basis, soldiers and Interahamwe killed a number of people in their homes and killed people identified as Tutsi that attempted to pass through the roadblock."
Қамауға алу және сотқа бару
2001 жылдың 9 маусымында Зигираньяразо жалған куәліктермен Бельгияға келіп, пана сұрады. Қашқын орталығында болғанда, оны анонимді хабар беруші анықтады. 2001 жылдың 21 шілдесінде ол ICTR бас прокуроры Карла Дель Понтедің өтініші бойынша тұтқындалды. 2001 жылдың 4 қазанында Бельгия үкіметі оны ICTR-ға тапсырды. 2001 жылдың қазан айында сотқа алғашқы рет келгенде, оған адамзатқа қарсы екі қылмыс жасады деген айып тағылды. Бірақ, оған қарсы айыптама 2003 жылдың 25 қарашасында екінші рет сотқа келгеннен кейін өзгертілді. Жаңа айыптамада ол 1994 жылдың сәуір және шілде айлары аралығында Кигали мен Гисениде тутсилерге қарсы геноцид жасады деп айыпталды. Сот процесі шамамен бес жылға созылды, Зигираньяразо қамауға алынды. 2008 жылдың 18 желтоқсанында Аргентина азаматы Инес Моника Вайнберг де Рока, Пәкістан азаматы Халида Рашид Хан және Кения азаматы Ли Гацуига Мутога судьяларынан құралған III сот отырысы Зигираньяразоны геноцид жасады және адамзатқа қарсы қылмыс ретінде жоюға кінәлі деп тапты, оны жиырма жылға бас бостандығынан айырды. Сотта күткен уақыты ескерілді. 2009 жылдың 16 қарашасында ICTR апелляциялық палатасы Зигираньяразоны барлық айыптан ақтап, соттың алғашқы шешімінде ауыр қателіктер жібергенін анықтады және оны дереу босатуға бұйырды. Зигираньяразоның 1989 жылы саяси өмірден шығуы да ақтау шешіміне әсер етті. Апелляциялық палата әділетсіздік орын алғанын нақтылады.
On 9 June 2001, Zigiranyirazo arrived in Belgium, travelling under a false identity, and sought asylum. While staying at a refugee centre, he was identified by an anonymous informant. On 21 July 2001, he was arrested, at the request of Carla Del Ponte, chief prosecutor of ICTR. On 4 October 2001, the Belgian government handed him over to ICTR. On his initial appearance before the court in October 2001, he was charged with two counts of crimes against humanity. The indictment against him was, however, amended pending his second appearance on 25 November 2003. The amended indictment accused him of committing genocide against Tutsis between April and July 1994 in Kigali and Gisenyi. Proceedings continued for some five years, with Zigiranyirazo held on remand. On 18 December 2008, Trial Chamber III, composed of Judges Inés Mónica Weinberg de Roca of Argentina, Khalida Rashid Khan of Pakistan, and Lee Gacuiga Muthoga of Kenya, convicted Zigiranyirazo of genocide and extermination as crimes against humanity and sentenced him to twenty years imprisonment. Credit was given to him for the time he had spent in prison awaiting trial. On 16 November 2009, the conviction was overturned by the Appeal Chamber of the ICTR, which acquitted Zigiranyirazo on all charges, finding that the court had made serious errors in its initial judgement, and ordering his immediate release. Zigiranyirazo’s withdrawal from political life in 1989 also influenced the acquittal decision. The Appeal Chamber explicitly found that there had been a miscarriage of justice.