Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бале (афаан оромо: Baalee; амхар: ባሌ), сондай-ақ Бали деп те аталады, қазіргі Эфиопияның оңтүстік-шығысында орналасқан екі бұрынғы провинцияның атауы.
Former province in southeastern Ethiopia
Bale (Afaan Oromo: Baalee; Amharic: ባሌ), also known as Bali, is the name of two former polities located in the southeastern part of modern Ethiopia.
Топография
Құрғақ жазықтар, жоталы биік жазықтар, ормандар және тау тізбектері – Бэйлдің әртүрлі жер бедерінің бір бөлігі. Мұнда көптеген климаттар мен экожүйелер кездеседі, олардың арқасында флора мен фаунаның кең ассортименті, соның ішінде көптеген эндемикалық түрлер табылады. Бэйлдің солтүстік шекарасын белгілейтін Уэб Шебель өзені айналасындағы аймақтар үшін физикалық кедергі болып табылатын көптеген терең шатқалдарды жасаған. Бэйл оңтүстік Гуджи және Борана аймақтарынан Генэле өзенімен бөлінген, ол оңтүстік шекараның бір бөлігін құрайды. Аймақтағы басқа да маңызды өзендер – Вейб, Велмель және Думал.
Arid plains, highland plateaus, woodlands, and mountain ranges are all part of Bale's diversified topography. There are many climates and ecosystems, which produce a wide range of flora and fauna, including numerous endemic species. The Wabe Shebelle River, which marks Bale's northern boundary, has carved out numerous deep canyons that serve as physical barriers to the surrounding regions. Bale is divided from the southern Guji and Borana regions by the Genale River, which forms part of the southern boundary. Other important rivers in the area include the Weib, Welmel, and Dumal.
Бейлдің тарихы
Бале сұлтанаты – Шева сұлтанаты тұсында Зейла конфедерациясы құрамына кірген мұсылман мемлекеті, бірақ ғасырлар өткен соң, өсіп келе жатқан христиандық Соломон әулеті мен аймақтағы мұсылман мемлекеттері арасындағы тартысқа тартылды. 14 ғасырда ол Ифат және Соломонға бағынышты Хадия мемлекеттерінің арасында орналасқан. Таддесе Тамрат Балені Шебель өзенінің оңтүстігінде, солтүстікке қарай Давародан және солтүстік-шығысқа қарай Адалдан бөліп тұрған жерде деп сипаттайды; Ричард Панкхерст оның оңтүстік шекарасы Ганале Дория өзені екенін қосты. Ульрих Браукампер дәлелдерді талқылағаннан кейін, бұл бұрынғы тәуелділік «кейіннен оның атымен аталатын, Ургома тау тізбегі мен шығыс Уаби өңірі арасындағы солтүстік-шығыс облысты алып жатқан» делінеді. Бұл мемлекет туралы ең ерте жазба Император Амда Сейон I-нің «Әскер әндері» еңбегінде кездеседі. Бале мұсылман мемлекеті Ахмад Грагн Шимбра Куре шайқасынан кейін басып алған алғашқы аймақ болды, бірақ Император Геладевос Имамның қайтысынан кейін оны тез қайтарып алды. Дегенмен, бұл аумақ ақырында Оромо халқының меншігіне көшті, олар Мудана гада (1530-1538) кезінде осы жерге қоныстанған. 1567 жылы ағасына қарсы көтеріліс жасағаннан кейін Фасил осы жерге қашып келді, өйткені оңтүстік шекаралар оған күш базасы ретінде қызмет етеді деп сенді. Сарса Денгель Харар билеушісіне қарсы жорық кезінде Шабельге дейін жетті, бірақ Оромо тайпалары сол кезде Амхара империясына қарай жылжуда болды. Император Сусеньостың патшалық хроникасында Бале губернаторы Дагано Император Якобқа салық төлегені айтылса да, Браукампер «тарихи жағдайдың барлық аспектілерін ескере отырып, Эфиопияның 17 ғасырдың соңындағы егемендік туралы талабы тек теориялық болды» деген қорытындыға келді. 18 ғасырда Әмір Абд Шакур Баледе мешіт салды. Бале 1887 жылы Менелик патшалықты жаулап алғанға дейін Харар әмірлігінің иелігінде болды, содан кейін ол қазіргі Эфиопияның құрамына енді.
The Sultanate of Bale was a Muslim kingdom part of the Zeila confederate states under Sultanate of Shewa however later in the centuries it became involved in a tug of war between the rising Christian Solomonic dynasty and Muslim states in the region. In the 14th century it was located between Ifat and Solomonic tributary state of Hadiya. Taddesse Tamrat locates Bale south of the Shebelle River, which separated the kingdom from Dawaro to the north and Adal to the northeast; Richard Pankhurst adds that its southern boundary was the Ganale Dorya River. Ulrich Braukämper, after discussing the evidence, states that this former dependency "occupied an area in the northeast of the province which later was named after it, between the mountain range of Urgoma and the eastern Wabi Bend." This kingdom's earliest surviving mention is in the Soldiers Songs of Emperor Amda Seyon I. While the Muslim Kingdom of Bale was the first territory under the Ethiopian Emperor Imam that Ahmad Gragn conquered after the Battle of Shimbra Kure, Emperor Geladewos quickly reconquered it after the Imam's death. However, the territory eventually became the possession of the Oromo people, who had begun settling there as early as the Mudana gadaa (1530 1538). Following a failed rebellion against his brother in 1567, Fasil had fled there apparently believing that the southern boundaries would serve him as a power base. Sarsa Dengel, during his successful campaign against the ruler of Harar, advanced as far as the Shabelle, but the Oromo had meanwhile migrated further north into the Amhara ruled empire behind his back. Although the Royal chronicle of Emperor Susenyos reports that Dagano, the governor of Bale had paid tribute to Emperor Yaqob, Braukämper concludes that "from the entirety of the historical situation that Ethiopia's claim to sovereignty later in the seventeenth century was purely theoretical." In the eighteenth century, Emir Abd Shakur built a mosque in Bale. Bale was considered the domain of the Emirate of Harar until Menelik's conquest of the kingdom in 1887 and consequently became incorporated into modern Ethiopia from thereon.
Бале провинциясы
Кейінгі Бале, ертерек Бале атымен аталып, Эфиопияның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі провинция болды, оның астанасы Бале Робе қаласында орналасқан. Ол 1960 жылы Шебелле өзенінен оңтүстікке қарай Харжер провинциясының бөлігінен құрылған. 1963 жылдан бастап Вако Гуту бастаған көтеріліс, бір кезде бүкіл Бале провинциясын қамтыды. Эфиопия армиясы оны 1969 жылға дейін басып таба алмады. Вако Гуту келесі жылдың ақпан айында ғана басылып берді, содан кейін Эфиопия армиясына офицер болып қабылданып, қызметке орналасты. 1995 жылы конституция қабылдануымен, бұрынғы Бале провинциясы Эфиопияның жаңа құрылған Оромия және Сомали аймақтары арасында бөлісті.
The later Bale, named for the earlier one, was a province in the south eastern part of Ethiopia, with its capital city at Bale Robe. It was created in 1960 out of the province of Harerge south of the Shebelle. Beginning in 1963, Waqo Gutu led a rebellion which at one point involved all of Bale. The Ethiopian military was not able to put it down until 1969. Waqo Gutu did not offer his surrender until February of the following year, and afterward was granted a commission in the Ethiopian Army. With the adoption of the constitution in 1995, the former province of Bale was divided between the newly formed regions of Oromia and Somali Region in Ethiopia.