Кіріспе

Бале (афаан оромо: Baalee; амхар: ባሌ), сондай-ақ Бали деп те аталады, қазіргі Эфиопияның оңтүстік-шығысында орналасқан екі бұрынғы провинцияның атауы.

Топография

Құрғақ жазықтар, жоталы биік жазықтар, ормандар және тау тізбектері – Бэйлдің әртүрлі жер бедерінің бір бөлігі. Мұнда көптеген климаттар мен экожүйелер кездеседі, олардың арқасында флора мен фаунаның кең ассортименті, соның ішінде көптеген эндемикалық түрлер табылады. Бэйлдің солтүстік шекарасын белгілейтін Уэб Шебель өзені айналасындағы аймақтар үшін физикалық кедергі болып табылатын көптеген терең шатқалдарды жасаған. Бэйл оңтүстік Гуджи және Борана аймақтарынан Генэле өзенімен бөлінген, ол оңтүстік шекараның бір бөлігін құрайды. Аймақтағы басқа да маңызды өзендер – Вейб, Велмель және Думал.

Бейлдің тарихы

Бале сұлтанаты – Шева сұлтанаты тұсында Зейла конфедерациясы құрамына кірген мұсылман мемлекеті, бірақ ғасырлар өткен соң, өсіп келе жатқан христиандық Соломон әулеті мен аймақтағы мұсылман мемлекеттері арасындағы тартысқа тартылды. 14 ғасырда ол Ифат және Соломонға бағынышты Хадия мемлекеттерінің арасында орналасқан. Таддесе Тамрат Балені Шебель өзенінің оңтүстігінде, солтүстікке қарай Давародан және солтүстік-шығысқа қарай Адалдан бөліп тұрған жерде деп сипаттайды; Ричард Панкхерст оның оңтүстік шекарасы Ганале Дория өзені екенін қосты. Ульрих Браукампер дәлелдерді талқылағаннан кейін, бұл бұрынғы тәуелділік «кейіннен оның атымен аталатын, Ургома тау тізбегі мен шығыс Уаби өңірі арасындағы солтүстік-шығыс облысты алып жатқан» делінеді. Бұл мемлекет туралы ең ерте жазба Император Амда Сейон I-нің «Әскер әндері» еңбегінде кездеседі. Бале мұсылман мемлекеті Ахмад Грагн Шимбра Куре шайқасынан кейін басып алған алғашқы аймақ болды, бірақ Император Геладевос Имамның қайтысынан кейін оны тез қайтарып алды. Дегенмен, бұл аумақ ақырында Оромо халқының меншігіне көшті, олар Мудана гада (1530-1538) кезінде осы жерге қоныстанған. 1567 жылы ағасына қарсы көтеріліс жасағаннан кейін Фасил осы жерге қашып келді, өйткені оңтүстік шекаралар оған күш базасы ретінде қызмет етеді деп сенді. Сарса Денгель Харар билеушісіне қарсы жорық кезінде Шабельге дейін жетті, бірақ Оромо тайпалары сол кезде Амхара империясына қарай жылжуда болды. Император Сусеньостың патшалық хроникасында Бале губернаторы Дагано Император Якобқа салық төлегені айтылса да, Браукампер «тарихи жағдайдың барлық аспектілерін ескере отырып, Эфиопияның 17 ғасырдың соңындағы егемендік туралы талабы тек теориялық болды» деген қорытындыға келді. 18 ғасырда Әмір Абд Шакур Баледе мешіт салды. Бале 1887 жылы Менелик патшалықты жаулап алғанға дейін Харар әмірлігінің иелігінде болды, содан кейін ол қазіргі Эфиопияның құрамына енді.

Бале провинциясы

Кейінгі Бале, ертерек Бале атымен аталып, Эфиопияның оңтүстік-шығыс бөлігіндегі провинция болды, оның астанасы Бале Робе қаласында орналасқан. Ол 1960 жылы Шебелле өзенінен оңтүстікке қарай Харжер провинциясының бөлігінен құрылған. 1963 жылдан бастап Вако Гуту бастаған көтеріліс, бір кезде бүкіл Бале провинциясын қамтыды. Эфиопия армиясы оны 1969 жылға дейін басып таба алмады. Вако Гуту келесі жылдың ақпан айында ғана басылып берді, содан кейін Эфиопия армиясына офицер болып қабылданып, қызметке орналасты. 1995 жылы конституция қабылдануымен, бұрынғы Бале провинциясы Эфиопияның жаңа құрылған Оромия және Сомали аймақтары арасында бөлісті.