Кіріспе

Кассалық чек (немесе кассалық чек, кассалық бұйрық, ресми чек) – банк кепілдік берген, банк өзінің қаражатынан төленетін және банк қызметкері қол қойған чек. Кассалық чектер кепілдендірілген қаражат ретінде қарастырылады, себебі банк – чек беруші де, төлеуші де болып табылады және соманы төлеуге жауапты. Олар көбінесе жылжымайтын мүлік және брокерлік мәмілелер үшін қажет. Нақты кассалық чектер банк шотына салынған кезде әдетте келесі күні өтеді. Клиент кассалық чекті жеке тапсырғанда, арнайы салым құжатымен «келесі күні қолжетімділік» сұрауы мүмкін. Кассалық чектерді өтеуге бірнеше апта кеткен кезде, олар жиі алаяқтық схемаларда қолданылатын. Чек алған адам оны өз шотына салып, «келесі күні қолжетімділік» арқылы ақшаны шығарып алатын, оның заңды екенін есептейтін. Банк чек алаяқтық екенін клиент ақшаны шығарғаннан кейін ғана, бірнеше апта өткен соң білуі мүмкін, сол кезде клиент бұрын алынған ақша үшін заңды жауапкершілікке тартылады. Бірақ Check 21 енгізілгеннен кейін мұндай жағдай сирек кездеседі, себебі чектер 48 сағат ішінде өтеді. Клиент банкке кассалық чек сұрағанда, банк дереу клиенттің шотынан соманы дебеттейді немесе чек сомасын қолма-қол алады және кассалық чек бойынша төлемді жүзеге асыру жауапкершілігін өз мойнына алады. Бұл жеке чектерден өзгеше, онда банк чек алушы салым жасағанға дейін немесе қолма-қол ақшаға айналдырғанға дейін клиенттің шотынан соманы дебеттемейді. Кассалық чек – банктің клиентке берген, банк (дреуші) арқылы жасалған, басқа банк арқылы төленетін немесе банкте (дреуші) төленетін банктік чек (немесе банктік ақша тапсырысы) сияқты емес. Кассалық чек – клиенттің жеке чегінен де өзгеше, ол клиенттің шотына жазылады, онда банк қолтаңбаның дұрыстығын және клиенттің шотында чек сомасын жабуға жеткілікті қаражат бар екенін растайды. Сондай-ақ, кассалық чек банктік чекпен шатастырылмауы керек, ол банк клиентке ақша алу немесе төлеу үшін ұсынатын жекеленбеген чек, бірақ ол кепілдендірілмейді және функционалдық тұрғыдан жеке чекке тең.

Сипаттамалары

Кассалық чектерде шығарушы банк атауы айқын орынға, әдетте, жоғарғы сол жақ бұрышына немесе чектің жоғарғы ортасына жазылады. Сонымен қатар, олар көбінесе қауіпсіздік элементтерімен, оның ішінде су таңбасы, қауіпсіздік жіптері, түсі өзгертін сия және арнайы қағазбен жасалады. Бұл элементтер жалған ақшаға жасалған заттарға қарсы осалдықты азайтуға бағытталған. Кассалық чек ретінде танылуы үшін, осыған қатысты сөздер чектің бетінде айқын орынға жазылуы керек. Төлем алушының аты, жазба және сандық түрде көрсетілген сома, жөнелтушінің ақпараты және басқа да іздестіру ақпараты (мысалы, чек шығарылған бөлімшесі) чектің алдыңғы жағына басылады. Чекке әдетте банк қызметкерлерінің бірі немесе екеуі қол қояды; алайда, кейбір банктер банк бас директорының немесе басқа да жоғары лауазымды шенеуніктің қолтаңбасының көшірмесі бар кассалық чектерді шығарады. Кейбір банктер кассалық чектерді есепке алу және чектерді шығаруды сырттан тапсырады. Бір жетекші мердігер – «Интегрирленген төлем жүйелері» компаниясы, ол көптеген банктер үшін кассалық чектерді шығарады және ақша ордерлері мен басқа да төлем құралдарын шығарумен қатар, оларды өтеуді де үйлестіреді. Теория бойынша, қаржы мекемесі шығарған, бірақ басқа мекемеге төленген чектер, әсіресе кредиттер одақтарында, кассирлік чектер болып саналады. Алдаушылық әрекеттердің көбеюіне байланысты, 2006 жылдан бастап көптеген банктер ақшаны алу үшін кассалық чек шығарылған мекемеде тексерілгенге дейін күтуді талап етеді. Осылайша, жеке чектер мұндай операцияларда да сол сияқты пайдалы.

Құқықтық анықтама

Америка Құрама Штаттарында Бірыңғай коммерциялық кодекстің 3-бабына сәйкес, кассалық чек беруші банктың міндеттемесі ретінде қолданылады. Сонымен қатар, Федералды резервтің КК (КК) ережесіне сәйкес, кассалық чектер "кепілдендірілген қаражат" ретінде танылады, ал 5000 доллардан төмен сомалар депозиттік тоқтатуға жатпайды (жаңа шоттар болған жағдайда ғана). Тоқтату мерзімі банкке байланысты әртүрлі болады (2 күннен 2 аптаға дейін). Банктің жарамсыз кассалық чек қабылдағаны үшін жауапкершілікке тартылуына дейін қанша уақыт өтуі мүмкін екені белгісіз. Канадада банктік вексельдер стандартты чектермен бірдей құқықтық күшке ие, бірақ клиенттерге кепілдендірілген қаражатпен төлем жасау құралы ретінде қызмет көрсету үшін ұсынылады. Вексельдер (немесе ақша жөнелтулер, оны шығарған мекемеге байланысты) әдетте стандартты чектерге қарағанда жақсырақ қауіпсіздік мүмкіндіктеріне ие, сондықтан алушы алаяқтық төлем құралдарын алудан қорқатын болса, көбінесе оларға басымдық беріледі. Дегенмен, банктік вексельдер де жалғандануға ұшырауы мүмкін, сондықтан депозиттік мекемелер оларды қорларға қол жеткізуге рұқсат беру алдында өздерінің тоқтату саясатына сәйкес ұстап тұруы немесе тексеруі мүмкін. Канадада ақша жөнелту термині біркелкі қолданылмайды: кейбір мекемелер сомасына байланысты ақша жөнелтулер мен банктік вексельдердің екеуін де ұсынады, ал басқалары тек біреуін ғана ұсынады. Жалпы, банктік вексельдер мен ақша жөнелтулер кепілдендірілген қаражат және тоқтату саясаты тұрғысынан бірдей қарастырылады.

Альтернативалар мен қауіптер

Көптеген елдерде ақша ордерлері банктік чектерге және жеке банктік чектерден қауіпсіз деп есептеледі. Алайда, АҚШ-та олар Reg CC ережесі бойынша әдетте "кепілденген қаражат" ретінде мойындалмайды.