Кіріспе

1991 жылғы британдық фильм. Питер Гринвейдің "Проспероның кітаптары" – Уильям Шекспирдің "Төбелек" пьесасының 1991 жылғы британдық авангардтық бейімделуі, сценарийін жазып, режиссерлік еткен Питер Гринвей. Сэр Джон Гилгуд Просперо рөлін ойнайды, ол экраннан тыс әңгімелеуші және басқа кейіпкерлерге дауыс беретін басты кейіпкер. Питер Конрадтың 1991 жылғы 17 қарашадағы "Нью-Йорк Таймс" газетінде жазғандай, Гринвей фильмді актерге және оның "іллюзия шеберлігіне" деген құрмет ретінде жасады. Фильмде Просперо – Шекспирдің өзі, ол ойындағы барлық әрекеттерді жаттап, басқа кейіпкерлердің сөздерін айтқаннан кейін, "Төбелек" пьесасын жазу үшін отырып аяқтайды. Стильдік тұрғыдан "Проспероның кітаптары" мим, би, опера және анимацияны біріктіретін өзінің әдістерімен повестволық және кинематографиялық жағынан инновациялық. Жапонияда монтаждалған фильмде цифрлық бейне өңдеу (Hi Vision бейне кіріспелері мен Quantel Paintbox жүйесін пайдалану) кеңінен қолданылады, көбінесе қозғалатын және тұрақты суреттер анимациямен үйлестіріледі. Музыкасын Майкл Найман жазды, ал биді хореографиялаған – Карин Сапорта. Фильмде мифологиялық кейіпкерлердің Ренессанс кезеңіндегі суреттерін еске түсіретін көптеген жалаңаш сахналар бар. Айналадағы актерлер мен массовкалар ер және әйел адамзатының әртүрлі өкілдерін бейнелейді.

Сюжет

Проспероның кітаптары – Уильям Шекспирдің «Тұман» пьесасы негізінде құрылған күрделі туынды. Проспероның қызы Миранда, қуғынға ұшыраған сиқыршы, оның жауының ұлы Фердинандқа ғашық болады; ал сиқыршының рухы Ариэль оны өткен өміріндегі опасыздарға қарсы кек алудан бас тартуға көндіреді. Фильмде Просперо – Шекспирдің өзі, ол оқиғаның әрекетін ойлап табумен, жоспарлаумен, репетициялаумен, режиссуралаумен және ойнаумен айналысады, ал соңында аяқталған туындыны жазуға кіріседі. Ариэль рөлін төрт актер сомдайды: үш акробат – бала, жасөспірім және жас жігіт, сондай-ақ әнші. Әрқайсысы классикалық элементті бейнелейді.

Қабылдау

1991 жылғы 17 қарашадағы The New York Times газетінде Питер Конрад «көрсетілім сонымен қатар сэр Джонның өзінің ашылуы болып табылады: бірден асыл да, тәлкектеп айтуға болатын, жоғары рухани қызметкер де, әзілкеш те, ұзақ өмірдің соңында өзінің өнерінің құндылығын ойға алады» деп жазды. Роджер Эберт бұл туындыға төрт жұлдыздың үшеуін берді және былай деді: «Бұл фильм туралы көптеген сын-пікірлер мәнін түсінбеді; бұл повесть емес, оның түсінікті болуы міндетті емес, және ол "тынышсыздық тудыратын" емес, себебі одан оңайырақ болуы мүмкін емес. Бұл – Гринвейдің өзі ұсынған түпнұсқа өнер туындысы, оны біз оның талабына сәйкес қабылдауымыз немесе қабылдамауымыз керек».

Кассалық жинақ

Фильм Ұлыбритания кассасында 579 487 фунт стерлиң табыс етті.

Саундтрек

Бұл режиссер Питер Гринавей мен композитор Майкл Найманның соңғы бірлескен жұмысы болды. Фильмнің көптеген музыкалық үзінділері (Ариелдің әндері мен Маскадан басқа) бұрынғы «Ла Траверсе де Пари» концертінен және «A Zed & Two Noughts» фильмінің музыкасынан алынған. Саундтрек альбомы Найманның он алтыншы шығармасы.