Січуань ойпаты: географиясы, мәдениеті және экономикасы
Sichuan Basin
Січуань ойпаты: Қытайдың оңтүстік-батысындағы маңызды географиялық аймақ. Көлемді халық, өнімді топырақ, ерекше мәдениет және тамақтар. Чэнду, Чунцын қалалары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сычуань алабы, Қытайдың оңтүстік-батысындағы жазық аймақ. Бұрын Сзечуань алабы деп аударылған, кейде Қызыл алабы деп аталады. Алаптың барлық жағы таулармен қоршалған, ал су жүйесін жоғарғы Янцзы өзені және оның салалары құрайды. Алаптың батысында Сычуань провинциясының астанасы Чэнду, ал шығысында – тікелей басқарылатын Чунцин қаласы орналасқан. Жазық жері мен құнарлы топырағының арқасында 100 миллионнан астам адам тұруға мүмкіндік береді. Сычуань алабы аймақтың маңызды географиялық ерекшелігі ғана емес, сонымен қатар өзінің ерекше дәстүр-салты, ас-суы және диалектілерімен ерекшеленетін мәдени аймақ болып табылады. Күріш өсірумен әйгілі және көбінесе Қытайдың астық қоймасы деп есептеледі. XXI ғасырда жоғары технологиялық, аэроғарыш және мұнай өнеркәсіптерінің дамуымен өнеркәсіптік базасы кеңейіп келеді.
Basin in Sichuan, China
The Sichuan Basin , formerly transliterated as the Szechwan Basin, sometimes called the Red Basin, is a lowland region in southwestern China. It is surrounded by mountains on all sides and is drained by the upper Yangtze River and its tributaries. The basin is anchored by Chengdu, the capital of Sichuan province, in the west, and the direct administered municipality of Chongqing in the east. Due to its relative flatness and fertile soils, it is able to support a population of more than 100 million. In addition to being a dominant geographical feature of the region, the Sichuan Basin also constitutes a cultural sphere that is distinguished by its own unique customs, cuisine and dialects. It is famous for its rice cultivation and is often considered the breadbasket of China. In the 21st century its industrial base is expanding with growth in the high tech, aerospace, and petroleum industries.
География
Сычуань алабы — Қытайдағы кең жазықтық аймақ, төңірегіндегі жоталар мен таулармен қоршалған. Алабының көп бөлігі төбелі-безілген жерлермен жабылған. Алап Сычуань провинциясының шығыс үштен бірін және Чунцин қалалық муниципалитетінің батыс жартысын алып жатыр. Сычуань алабының ең батыс бөлігі — Сычуань провинциясының әкімшілік орталығы Чэнду қаласы орналасқан Чэнду жазығы. Чэнду жазығы көбінесе аллювиалды, яғни Мин және басқа да өзендердің солтүстік-батыстан алапқа құйылып келіп таралуынан қалыптасқан. Бұл жазық аймақ алаптың қалған бөлігінен Лонгкван тауларымен бөлінген. Сычуань алабының орталық бөліктері көбінесе төменгі төбелермен, алап төрінің эрозияға ұшыраған қалдықтарымен жабылған. Алаптың солтүстік бөлігінің кейбір жерлерінде және оңтүстік-батыстағы Вэйюань ауданында жеке-жеке ежелгі дөңгелек пішіндес төмен таулар кездеседі. Цзялинь өзені солтүстіктен кіріп, Сычуань алабының бүкіл енімен ағып, Чунцинде Янцзы өзенімен қосылады. Чунциннің солтүстік-шығысында Янцзы өзені алаптың шығыс жиегіндегі тауларды кесіп өтеді, бұл жер Үш шатқалы деп аталады. Сычуань алабындағы басқа да маңызды өзендер — Тоу, Фу және Ку өзендері. Үнді плитасының Еуразиямен соқтығысуынан пайда болған орогенез Сычуань алабының батыс жиегіне қысым жасаған, әсіресе 2008 жылғы Сычуань жер сілкінісінің эпицентрі болған Лонгменшань жарылысы бойында. Алаптың беріктігі Тибет жотасының шығыс қозғалысының көп бөлігіне тойтарыс береді, бірақ Сычуань алабының шығыс жиегінде Янцзы плитасында күрт бүгілулер пайда болған. Мұнда ежелгі жарықтар Даба тауларымен өзара әрекеттеседі, олардың өзі Янцзы және Еуразия плиталары арасындағы перпендикуляр бағыттағы қысымның нәтижесі. 6 миллион жыл бұрын Сычуань алабында үлкен көл болған. Қазіргі уақытта алаптың топырағы көбінесе ашық қызыл құмтастан тұрады.
The Sichuan Basin is an expansive lowland region in China that is surrounded by upland regions and mountains. Much of the basin is covered in hilly terrain. The basin covers the eastern third of Sichuan Province and the western half of Chongqing Municipality. The westernmost section of the Sichuan Basin is the Chengdu Plain, occupied by Chengdu, provincial capital of Sichuan. The Chengdu Plain is largely alluvial, formed by the Min River and other rivers fanning out when entering the basin from the northwest. This flat region is separated from the rest of the basin by the Longquan Mountains. The central portions of the Sichuan Basin are generally rolling, covered by low hills, eroded remnants of the uplifted Sichuan Basin floor. In some parts of the extreme northern Basin and in Weiyuan County in the southwest, there are ancient dome shaped low mountains in their own right. The Jialing River enters from the north and flows across the entire width of the Sichuan Basin to meet the Yangtze at Chongqing. Northeast of Chongqing, the Yangtze cuts an outlet through the mountains at the eastern edge of the basin known as the Three Gorges. Other significant rivers almost wholly within the Sichuan Basin include the Tuo River, the Fu River, and the Qu River. Orogeny formed by the Indian Plate's collision with Eurasia has compressed against the Sichuan Basin's western edge, most notably along the Longmenshan Fault, the epicenter of the 2008 Sichuan Earthquake. The basin's rigidity withstands much of the Tibetan Plateau's eastern movement, but dramatic folds have formed within the Yangtze Plate along the Sichuan Basin's eastern edges. Here, ancient faults interact with the Daba Mountains, themselves a result of pressure between the Yangtze and Eurasian Plates in a perpendicular direction. Until 6 million years ago, a large lake filled the Sichuan Basin. The basin's soils today are largely exposed red sandstone,
Биологиялық әртүрлілік
Бастапқыда Сычуань алабында мәңгі жасыл жапырақты ормандар кеңінен таралған. Адамдар қоныстанғаннан кейін, егіншілік құнарлы алаптың көп бөлігінде орнықты, ал бастапқы орман Эмей тауы сияқты төбелер мен таулардағы шағын бөліктерге дейін азайды. Сычуань алабының шығысындағы ұзын қырқалар бастапқы ормандардың қалдықтарын сақтап қалған. Бұрын қазба жәндіктерінен ғана белгілі болған және жойылған деп есептелген Таң қызылшасы (Metasequoia glyptostroboides) 1943 жылы Сычуань алабының шығыс тауайындағы төбелі Личуань ауданында қайта табылды. Таң қызылшасы ерекшелігімен көзге түседі, себебі ол жапырақ түсетін қылқан жапырақты ағаш.
Originally, the Sichuan Basin was covered by the Sichuan Basin evergreen broadleaf forests. With human settlement, agriculture has taken root across most of the fertile basin and reduced the original forest to small patches on hills and mountains including Mount Emei. The extensive ridges in the eastern Sichuan Basin preserve elements of the original forests. Previously only known in fossils and thought to be extinct, the Dawn Redwood (Metasequoia glyptostroboides) was rediscovered in 1943 in the hilly Lichuan County, on the eastern mountain fringe of the Sichuan Basin. The Dawn Redwood is distinctive because it is a deciduous conifer.
Тарих
Жоғарғы Сары Өзен және Солтүстік Қытай жазығын қоршаған аймақтармен салыстырғанда, Сычуань алабы Қытай өркениетінің дамуында маргиналды рөл атқарды. Алаптың құнарлы егістікке жарамдылығына байланысты, көптеген мәдениеттер ежелгі қытай династияларымен бірігуге дейін қалыптасты. Белгілі ежелгі мәдениеттердің ішінде Шу мемлекеті ең бастысы болды, ол Чжоуден тәуелсіз болды, бірақ 316 ж.б.д. Соғысқан мемлекеттер кезеңінде Цинь мемлекеті оны стратегиялық түрде басып алды. Сычуань алабы Цинь династиясы кезінде Императорлық Қытай құрамына енді, ол үшін ол маңызды ауыл шаруашылығы ресурсы болды. Осыдан кейін алапқа Қытайдан көшіп келгендер қоныстанды, бұл алапта тұратын бірегей мәдениеттер мен халықтардың одан әрі ассимиляциясына әкелді. Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде, Жапон әскерлері Шығыс Қытайдың көп бөлігін басып алғанда, Сычуань алабындағы Чунцын Қытай Республикасының астанасы болды. Ұлы серпіліс кезінде халық санының өсуі тоқтап қалғанмен, кейіннен ол қалпына келді. Бүгінде алаптың халқы шамамен 100 миллион адамды құрайды. 1997 жылы Чунцын провинциялық деңгейдегі муниципалитетке бөлінгенге дейін, алаптың барлық бөлігі Сычуань провинциясының құрамында болды. Чэнду мен Чунцыннан басқа, Сычуань алабындағы маңызды қалаларға Гуанъюань, Миянь, Деян, Наньчун, Гуанъань, Дачжоу, Яань, Мэйшань, Лэшань, Цзыян, Суйнин, Нэйцзян, Цзыгун, Ибинь және Лучжоу жатады. Бұрынғы Фулин және Ванчжоу қалалары қазір Чунцыннің аудандары болып саналады, бірақ Янцзы бойындағы жеке қалалық орталықтар мәртебесін сақтайды.
Relative to the areas surrounding the upper Yellow River and the North China Plain, the Sichuan Basin has played a peripheral role in the development of Chinese civilization. Due to the fertile agricultural characteristics of the basin, numerous cultures developed prior to integration with ancient Chinese dynasties. Predominant among the known ancient cultures was the Shu State that was independent from the Zhou until it was strategically conquered by the Qin in 316 BCE during the Warring States period. The Sichuan Basin was integrated into Imperial China under Qin dynasty for whom it was an important agricultural resource. After this time, the basin was repopulated with emigrants from China, further assimilating the unique cultures and peoples inhabiting the basin. During the Second Sino Japanese War when much of Eastern China was occupied by Japanese forces, Chongqing in the Sichuan Basin served as the Republic of China's capital. While population growth stagnated during the Great Leap Forward, it has since recovered. Today, the basin has a population of approximately 100 million. Administratively, the entire basin was part of Sichuan province until Chongqing was separated into a provincial level municipality in 1997. In addition to Chengdu and Chongqing, significant cities found within the Sichuan Basin include Guangyuan, Mianyang, Deyang, Nanchong, Guang'an, Dazhou, Ya'an, Meishan, Leshan, Ziyang, Suining, Neijiang, Zigong, Yibin, and Luzhou. The former cities of Fuling and Wanzhou are now considered districts within Chongqing, but maintain their status as separate urban centres along the Yangtze.
Мәдениет
Сычуань мәдениетінің кейбір ерекше элементтері Алапта сақталып қалған. Сычуань асханасы бүгінде өзінің бірегей дәмі мен ащылығының деңгейімен әйгілі. Сычуань диалектісі стандартты мандарин тілінен мүлдем өзгеше және Сычуань Алабында пайда болған. Бүгінде Сычуань тілі Шығыс Сычуань провинциясының, Чунцин қаласының, Оңтүстік Шаньси және Батыс Хубэй аймақтарында қолданылады.
Some unique elements of Sichuanese culture remain in the Basin. Sichuanese cuisine today is renowned for its unique flavours and levels of spiciness. The Sichuanese branch of Mandarin Chinese is barely mutually intelligible with Standard Mandarin and originated in the Sichuan Basin. Today, Sichuanese is spoken throughout eastern Sichuan province, Chongqing, southern Shaanxi, and western Hubei.
Көлік
Сычуань алабындағы көлік қатынасы салыстырмалы түрде тегіс болғандықтан, алапқа кіру және одан шығу ұзақ жылдар бойы қиындық туғызып келді. Үш Сарық бөгеті салынарға дейін Янцзы өзені – негізгі көлік дәлізі болатын. Алапты солтүстікке қарай Сары өзен аңғарымен байланыстырған б.з.д. IV ғасырғы Шу жолдары сол кездегі инженерлік жетістік саналды. Ең әйгілісі – жартылай аңызға айналған Тас мал жолы, Цинь мемлекетінің б.з.д. 316 жылы Сычуань алабын жаулау үшін пайдаланғаны айтылады. Сичуаньнан батысқа қарай тасымалдау одан да қиын болды, тік таулар мен терең шатқалдар қозғалысқа кедергі келтірді. Дегенмен, Сычуань алабы Оңтүстік Жібек жолындағы маңызды тоқтау орны ретінде танылып, Үндістан мен Қытай арасындағы ең тікелей бағытты қамтамасыз етті. Тибетке баратын оңтүстік сауда жолы да осы алап арқылы өтіп, кейін Кама және Дерге патшалықтарын батысқа қарай кесіп өтті. 1935 жылы Ұзын науқан Сычуань алабының батысынан өте қиындықпен өтті. Алаптан тысқары алғашқы теміржол байланысы – 1961 жылы аяқталған Баоджи-Ченгду теміржолы, ол солтүстікке қарай Цинь таулары арқылы Шанси провинциясымен байланысты. Алап 1970 жылы оңтүстік-батыстағы Юньнаньмен, 1979 жылы шығыстағы Хубэймен және 2001 жылы оңтүстіктегі Гуйчжоумен байланыстырылды. XXI ғасырда Сычуань алабында Чэнду-Гуйян және Чэнду-Сиань сияқты көптеген жоғары жылдамдықты теміржол желілері салынды немесе жоспарланды. Сычуань алабындағы автомобиль жолдарының құрылысы XXI ғасырда күш алды. Алап арқылы өтетін магистральдарға G5, G42, G50, G65, G75, G76, G85 және G93 кіреді. Сычуань алабын Қытайдың басқа аймақтарымен байланыстыратын барлық магистральдар таулы жерлерді кесіп өту үшін туннельдер мен көпірлер желісін пайдалануға есептелген. Соның ішінде солтүстікке қарай Цинь таулары арқылы өтетін ұзын Жоңнаншан туннелі және шығысқа қарай У таулары арқылы өтетін биік Сиду өзенінің көпірі бар.
While transportation across the Sichuan Basin has been facilitated by relative flatness, access to and from the basin has long been a challenge. Until the construction of the Three Gorges Dam, the Yangtze River was the primary transportation corridor. Connecting the basin with the Yellow River valley to the north, the 4th century BCE Shu Roads were an engineering feat for their time. Most famously, the semi legendary Stone Cattle Road is said to have been utilized by the Qin to first conquer the Sichuan Basin in 316 BC. Transportation to the west from Sichuan has proven to be an even greater challenge, with steep mountains and deep valleys hindering movement. Nevertheless, the Sichuan Basin has played a role as a stopover on the southern Silk Road and provided the most direct route between India and China. The southern trade route to Tibet also passed through the basin, eventually crossing Kham and the Derge Kingdom to the west. The Long March passed to the west of Sichuan Basin in 1935 with great difficulty. The first rail link to outside the basin was the Baoji–Chengdu Railway, completed in 1961 to connect with Shaanxi province across the Qin Mountains to the north. The basin was also connected with Yunnan to the southwest in 1970, Hubei to the east in 1979, and Guizhou to the south in 2001. In the 21st century, many high speed rail lines have been built or planned for the Sichuan Basin including the Chengdu Guiyang and Chengdu Xi'an lines. Highway construction within Sichuan Basin intensified in the 21st century. Expressways through the basin include the G5, G42, G50, G65, G75, G76, G85, and G93. All expressways that connect the Sichuan Basin with other parts of China have been designed to utilize a series of tunnels and bridges to cross the mountainous surrounding terrain. Notable examples include the long Zhongnanshan Tunnel through the Qin Mountains to the north and the high Sidu River Bridge through the Wu Mountains to the east.