Кіріспе

Шеңбер құрттарының түрлері

Trichinella spiralis – кеміргіштерде, шошқаларда, аюларда, гиеналарда және адамдарда кездесетін тірі туатын нематод паразиті. Ол трихиноз ауруын қоздырғыш. Әдетте пісірілмеген шошқа етінде табылатындықтан, оны кейде "шошқа құрты" деп те атайды. Оны шошқа таспа құртымен (алыс туыс) шатастыруға болмайды.

Сипаттама

Трихинеллалар – адамдардың ең кішкентай нематод паразиті, ерекше өмір сүру циклына ие, және әлемдегі ең кең таралған, клиникалық маңызды паразиттердің бірі. Кішкентай ересек құрттар шошқа сияқты нақты қожайынның жұқа ішегінде жетіледі. Әрбір ересек аналық тірі личинкаларды өндіреді, олар ішек қабырғасы арқылы өтіп, қанға (қоректену үшін) және лимфа жүйесіне еніп, жолақты бұлшық еттерге жеткізіледі. Бұлшықетке енген соң, олар капсулаға айналып, қоршалады. Адамдар жұқтырған шошқа, жылқы еті немесе түлкі, мысық, гиена немесе аю сияқты жабайы етқоректілерді жеу арқылы жұқтыруы мүмкін. Аналық жасушалардағы жас организмдер анаэробтық немесе факультативті анаэробтық метаболизмге ие, бірақ белсендірілген кезде ересектің аэробтық метаболизмінің қасиеттерін қабылдайды. Скелеттік бұлшық еттердегі аналық жасушалардың қалыптасуына жаңа қан тамырларының пайда болуын қоршап тұрған гипоксиялық орта себеп болады. Гипоксиялық орта қоршаған тіндердегі бұлшық ет жасушаларын, мысалы, тамыр эндотелиялық өсу факторы (VEGF) сияқты ангиогенді цитокиндерді жоғарылатуға және бөліп шығаруға ынталандырады. Бұл T. spiralis личинкасының миоцитке енуіне және аналық жасушаға айналуына мүмкіндік береді. VEGF экспрессиясы аналық жасушаның пайда болуынан кейін бірден байқалады, ал VEGF секрециясының жалғасуы гипоксияның тұрақты күйін сақтап тұруы мүмкін.

Симптомдары

Алғашқы белгілер инфекциялаған етті жұтқаннан кейін 12 сағаттан екі күнге дейін көрініс беруі мүмкін. Ересек құрттардың ішек эпителийімен қозғалуы жануардың тіндеріне зақым келтіруі мүмкін, ал олардың бөліп шығаратын өнімдері иммундық реакцияны шақыруы мүмкін.

Диагностика және емдеу

Бұлшықет биопсиясы трихинозды анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Бірнеше иммунодиагностикалық тесттер де қол жетімді. Әдетте, пациенттер мебендазол немесе альбендазолмен емделеді, бірақ мұндай препараттардың тиімділігі күмәнді. Симптомдарды ауыртпайтын және кортикостероидтерді қолдану арқылы жеңілдетуге болады. АҚШ-та Конгресс Федералды шошқалар денсаулығын қорғау туралы заң қабылдады, ол пісірілмеген қоқысты шошқаларға жем ретінде пайдалануды шектеді және Trichinae Herd Certification бағдарламасын құрды. Саудаға шығарылатын шошқа етінде трихинелланың таралуының азаюымен қатар, өңдеу әдістері де шошқа етінен жасалған өнімдерге байланысты адамдарда трихинеллездің күрт төмендеуіне үлкен үлес қосты. АҚШ Федералды ережелер жинағы арқылы USDA, Trichinellaмен ластанған еттен адамдардың жұқтыру қаупін азайту үшін нақты пісіру температурасы мен уақыты, тоңазыту температурасы мен уақыты және өңделген шошқа өнімдерін консервілеу әдістері бойынша нұсқаулар жасады. 2005 жылы хабарланғандай, Trichinella spiralis инфекциясының көрсеткіші Еуропа, Азия және Оңтүстік-Шығыс Азияның кейбір аймақтарында АҚШ-қа қарағанда едәуір жоғары болды. Дегенмен, Еуропалық Одақ елдері Trichinella spiralis жұқтырған етті анықтау үшін бірнеше стратегияларды қолданады. Егер тесттер нәтижесі тұрақты түрде теріс болса, онда белгілі бір ет партиясы трихинелльден таза деп танылады. Осы қатаң жүйеге қарамастан, сирек ошақтықтар орын ала береді: Франция, Италия және Польшада шикі жылқы етін жеуден туындаған ошақтықтар тіркелді. Ол кезде бұл паразит Жапония мен Қытайда эндемикалық деп есептелді, ал Кореяда трихиноздың алғашқы жағдайлары туралы жақында хабарланды.

Экономикалық әсері

2009 жылы саяси және экономикалық өзгерістер көптеген бұрынғы Шығыс Еуропа елдерінде осы паразиттің таралуы мен ауруға шағу көрсеткіштерін арттырғаны туралы хабарланды. Бұл, Еуропалық Одақ елдері ішіндегі ет саудасын және ЕО-дан тысқа шошқа етін экспорттауды усложнитті. Геномның мөлшері 58,55 Мб, шамамен 16 549 геннен тұрады. T. spiralis геномы – бұрын нематодтарда кездеспейтін деп есептелген эпигенетикалық механизм – ДНК метилирлеуге түсетін жалғыз белгілі нематода геномы.