Кіріспе

Пьер Луисдің Сапфо стиліне негізделген француз эротикалық лесбияндық поэзиясының жинағы, 1894 жыл. «Билитис әндері» (/b//ɪ/'/l//iː//t//ɪ//s/; ) – Пьер Луисдің 1894 жылы Парижде жарық көрген эротикалық, көбінесе лесбияндық поэзия жинағы. Луис өзінің бұл өлеңдерді ежелгі грек тілінен аударғанын мәлімдегендіктен, бұл туынды псевдоаударма саналады. Шындығында, өлеңдер Луис өзінің ойдан шығарған аңыздары еді және олар әлі де маңызды әдебиет ретінде қарастырылады. Өлеңдер Сапфо стилінде жазылған; жинақтың кіріспесінде олар Кипрдегі бір қабірдің қабырғаларынан табылған, ежелгі Грекияның Билитис (Βιλιτις) атты әйелі жазған деп айтылады – ол Сапфоның замандасы, сонымен қатар гетера болған. Луис осы әйелдің өміріне кітапта жеке бөлім арнаған. Басылғаннан кейін бұл жинақ тіпті сарапшыларды да жаңылыстырды. Луис 143 прозалық өлеңнің, 3 эпитафияны есептемегенде, осы ежелгі ақынның туындылары екенін мәлімдеді – оның ең құпия ойлары мен қоғамдық іс-әрекеттерінің бәрі осында жиналған, Памфилиядағы балалық шақтың тазалығынан бастап, кейінгі жылдарының жалғыздығы мен қайғысына дейін. «Билитис әндерінің» көп бөлігі түпнұсқа туынды болғанымен, көптеген өлеңдер Палатин антологиясынан қайта өңделген эпиграммалар еді, ал Луис тіпті Сапфоның өлеңдерінен де кейбір шумақтарды алды. Өлеңдер – парнассиандық стильдегі нәзік сезімталдық пен тегіс стильдің үйлесімі, бірақ оның астында Луис ешқашан құтыла алмайтын галлик мәнерлері жатыр. Жалғандықтың сенімділігін арттыру үшін Луис кейбір өлеңдерді «аудармасыз» деп тізімдеді, тіпті «Билитистің өмірі» деп аталатын кітабының бөлімін жасады, онда ойдан шығарылған археолог, герр Г. Хайм («C. Крет мырза» неміс тілінде) Билитистің қабірін тапқан деп көрсетті. Луис ежелгі грек мәдениетін жақсы білгенімен, «Tortie Tortue» өлеңіндегі балалар ойындарынан бастап, «Perfumes» өлеңіндегі хош иістерге дейін, әдеби алаяқтық ақырында ашылды. Бірақ бұл олардың әдеби құндылығын оқырмандардың көзінде кемітпеді, ал Луисдің лесбияндық сексуалдыққа ашық және мейіріммен қарауы оған сенсация және тарихи маңыз әкелді.

Өмірбаян

1894 жылы Луис Италияға досы Фердинанд Эррольдпен бірге саяхаттап бара жатып, Андре Жидпен кездесті. Жид Алжирдегі Бискра оазисінде Мерием есімді бербер қызымен болған жақын қарым-қатынасы туралы айтып берді және достарына Бискраға барып, оның тәжірибесін қайталауға шақырды. «Билитис әндері» Луис пен Эррольдтың Мерием бишімен бірлескен кездесуінің нәтижесі болып табылады, ал өлеңдер Жидке арналып, ерекше атау ретінде «М. б. А», яғни Мерием бен Атала есімі жазылған.

Негізгі құрылым

Билит әндері үш циклге бөлінген, олардың әрқайсысы Билит өмірінің бір кезеңін көрсетеді: Памфилиядағы балладалар – балалық шақ және алғашқы жыныстық тәжірибелер, Митилендегі Элегиялар – гомосексуалистік құштарлыққа берілу, ал Кипр аралындағы Эпиграммалар – жақсы қыздың өмірі. Әр цикл қайғылы соңмен аяқталады, ол тәжірибе, сезім және сексуалдық зерттеудің жаңа, күрделі тарауын білдіреді. Осы қайғылы соңдардың әрқайсысы Билиттың басқалармен қарым-қатынасындағы трагедиялық бұрылыспен белгіленеді. Өмірінің алғашқы кезеңінде, Балладаларда, ол жас шабанына ғашық болады, бірақ ол орманда ұйықтап жатқанда оны зорлайды; ол оған үйленеді және бала туады, бірақ оның зорлық-зомбылық мінез-құлқы оны осы қарым-қатынастан бас тартуға мәжбүр етеді. Екінші кезеңде (Элегиялар) оның сүйікті Мнасидикамен қарым-қатынасы суықтап, ажырасып кетеді, бұл оны тағы да көшіп кетуге итермелейді. Соңында, Эпиграммаларда, Кипр аралында, ол өзінің даңқына қарамастан, Мнасидикаға деген құштарлығын сезінеді. Ақырында, ол және оның сұлулығы ұмытылады; ол өлеңдерін үнсіздікте, қараңғыда жазады, себебі ол "оның қайтысын күтетіндер оның әндерін бірге, қараңғыда орындайды" деп біледі. Луистің техникалық жетістіктерінің бірі – Билиттың өсуімен және эмоционалдық күрделілігімен оның құдайға және айналасындағы әлемге деген көзқарасының өзгеруін үйлестіру болды. Памфилия мен Митиленді тастап кеткеннен кейін ол құпиялы істерге араласады, сатирлер мен наядтар мекендейтін мифтік әлемнен алыстап кетеді. Бұл өзгеріс "Наядтардың қабірінде" сатирлер мен наядтардың символдық өлімі арқылы ең жақсы көрінеді.

Билит

Луис кітабының шағын бөлігін кітаптың мақсаты үшін өзі ойлап тапқан Билит (Βιλιτις) атты көркемдік кейіпкерге арнады. Ол оның Сапфоның замандасы, қызмет көрсететін әйел және өзі аударған өлеңдердің авторы екенін мәлімдеді. Ол оның өмірбаянының очеркін жазумен ғана шектелмей, сонымен қатар оның жорамал қабірінің жорамал археологиялық экспедициямен қалай табылғанын сипаттап, оның тағы да бірнеше "аудармаған" туындыларының тізімін қосты.

Бейімделулер

1897 жылы Луистің жақын досы Клод Дебюсси «Панның флейтасы», «Шырақтылық» және «Наидес қабірі» атты өлеңдерінің үшеуін әйел дауысы мен фортепианоға арнап әнге түсірді. Композитор 1900 жылы жинаққа қайта оралып, Луистің он екі өлеңін оқу үшін «Musique de scène pour les chansons de bilitis» (сондай-ақ «Chansons de bilitis» деп те аталады) жинағын жасады. Бұл шығармалар екі флейта, екі арфа және селестаға арналған. Заманауи деректерге сәйкес, оқу мен музыкаға тірі суреттер де қосылған. Венецияда осы туындының жеке орындалысы бір ғана рет болған. Дебюсси өмірінің бойында осы музыканы жарияламады, бірақ кейіннен 1914 жылы он екі өлеңнің алтауын фортепианоға арнап «Six Epigraphes Antiques» деп өзгертті. Француз композиторы және пианині Рита Строль 1898 жылы 12 «Chansons de Bilitis» шығармасын жазды. Оларды Джейн Батори орындады. Мариан Кру мен Энн Бертин Хугоның заманауи жазбасы бар. Француз композиторы Шарль Коехлин 1898-1908 жылдар аралығында бес «Chansons de Bilitis», Op.39 шығармасын аяқтады. Алғашқы толық қойылым 1918 жылғы 29 қаңтарда Джейн Батори мен Андре Ваурабурдың қатысуымен өтті. Олар 1923 жылы жарық көрді. Бразилиялық композитор Лучано Галле 1920 жылы үш дауыс пен фортепианоға арналған «Deux chansons de Bilitis» шығармасын жазды. Польша композиторы Роман Матьевский 1935 жылы сопрано мен оркестр үшін «Билитис әндері» (Леопольд Стафтың польша тіліне аудармасы) жинағын шығарды. Майкл Финдлей мен Роберта Финдлей 1966 жылы «Билитис әндерінен» үзінділер енгізілген «Мені жалаңаш алып кет» атты сексплуатациялық фильм түсірді. Фильмде басты кейіпкер Пьер Луистің жинақталған шығармаларын төсекте оқып отырған күйде көрсетіледі. Содан кейін ол жалаңаш немесе аздап киінген әйелдерді бейнелейтін бірнеше эротикалық армандарды көреді, ал әйел дауысы Билитис поэзиясының үзінділерін оқып береді. 1977 жылы Дэвид Гамильтон режиссерлік еткен және Патти Д'Арбанвилл мен Мона Кристенсеннің ойнаған «Билитис» француз фильмі Луистің кітабына негізделген, бұл туралы титрлерде айтылған. Фильм ХХ ғасырғы қыз бен оның сексуалдық оянуы туралы, бірақ британдық «Time Out» журналы «таңқаларлықтай, Луистің эротикалық рухының күшті іздері сақталған, ол негізінен екі басты кейіпкердің тиімді ойыны мен осалдығы арқылы берілген» деді. Соңғы кезде Кейти Полебаумның өлеңдерінен, Эго Пламның музыкасымен бейімделген «Билитис әндері» пьесасын Лос-Анджелестегі Гетти вилласының тапсырысы бойынша Rogue Artists Ensemble орындады.

Суреттер

"Билит жырлары" көптеген суретшілермен кеңінен суреттелген. Кітапты суреттеген ең танымал суретші Луи Икарт болды, ал ең танымал суреттерді Вилли Погани 1926 жылы жеке таралымдағы ағылшын тіліндегі аударма үшін жасады: суреттер арт-деко стилінде орындалған, және сексуалдық нысандарға қатысты көптеген көрнекі әдепті ойындарды қамтиды. Басқа суретшілер: Жорж Барбьер, Эдуард Чимот, Жанна Маммен, Паскаль Пиа, Джозеф Кун Регнье, Сигизмунд Видбергс, Пьер Лерой, Альмери Лобель Риш, Сюзанна Бальвивет, Пьер Лисак, Пол Эмиль Бекат, Моник Рувер, Гения Минаш, Лусио Миландр, А. Е. Марти, Ж. А. Бресвал, Джеймс Фаган және Женевадан Альберт Гэнг.