Кіріспе

Қоршаған орта аллергиясын емдеу

Аллергендік иммунотерапия, сондай-ақ десенсибилизация немесе гипосенсибилизация деп аталады, жәндік шағуы және астма сияқты қоршаған орта аллергиясын емдеу үшін қолданылатын медициналық емдеу. Мета-талдаулар аллергендерді тері астына инъекциялаудың балаларда аллергиялық ринитті және астманы емдеуде тиімді екенін көрсетті. Емдеу тоқтатылғаннан кейін пайдасы жылдар бойы сақталуы мүмкін. Сондай-ақ, ринит пен астмаға қарсы сублингвалды иммунотерапияны қолдану да қолдау табады, бірақ дәлелдері одан әлсіз. Бұл жағдайда аллерген тілдің астына беріледі және көптеген адамдар оны инъекциялардан артық көреді. Сублингвалды иммунотерапия кезінде анафилаксия сирек кездеседі. Тері асты иммунотерапиясы кезінде анафилаксия сияқты ауыр жағырғы әсерлер салыстырмалы түрде сирек болады. Қай аллергендерге реакция болатынын анықтау үшін толыққанды диагноз қою қажет.

Тері асты

Тері асты иммунотерапиясы (SCIT), сондай-ақ аллергиялық екпелер деп те аталады, – әкімшетеудің тарихи жолы болып табылады және медициналық маман жүргізуі тиіс аллерген экстрактының инъекцияларынан тұрады. Тері асты иммунотерапиясының протоколдары әдетте жинақтау кезеңінде апта сайын инъекция жасауды, содан кейін 3–5 жылға созылатын ай сайынғы қолдау кезеңін қамтиды, ол инъекциялардан тұрады. Жинақтау кезеңінде пациентке аллергендер мөлшері біртіндеп артатын инъекциялар аптасына бір-екі рет салынады. Жинақтау кезеңінің ұзақтығы инъекциялардың жиілігіне байланысты, бірақ әдетте үштен алты айға дейін созылады. Тиімді дозаға жеткеннен кейін қолдау кезеңі іске қосылады, ол жеке адамның жинақтау кезеңіне жауабына байланысты өзгереді. Адамның жасын, аллергеннің түрін және аллергияның ауырлығын ескере отырып, тері асты аллерген иммунотерапиясы тіл асты аллерген иммунотерапиясына қарағанда жоғары клиникалық және иммунологиялық жауаптарды қамтамасыз етуі мүмкін. Тіл асты аллерген иммунотерапиясымен салыстырғанда өмір сапасында маңызды айырмашылықтар байқалған жоқ. Тері асты аллерген иммунотерапиясының қолайсыз әсерлері әртүрлі аллергендік экстракттарға және әртүрлі аллерген иммунотерапия кестелеріне байланысты айтарлықтай өзгереді. Алайда, бұл тиімділік аллергеннің түріне байланысты өзгереді. Тіл асты иммунотерапиясы аллергиялық ринитті емдеу үшін қолданылады, көбінесе маусымдық аллергиядан, және әдетте 12 апталық кезеңде бірнеше дозада беріледі. Оны гүлдену маусымы басталар алдында 12 апта бұрын қолдану тиімді. Ұзақ мерзімді зерттеулерге қатысушылардың көпшілігі әлі де жеңіл аллергиялық реакцияларға ұшырады немесе сезімталдықты сақтау үшін аллергенді тұрақты түрде қабылдау қажет болды. Сонымен қатар, ауызша иммунотерапияны қабылдаған пациенттерде эпинефрин қажеттілігінің жоғарылау қаупі бар екені белгілі. Қазіргі уақытта АҚШ-тың Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) астма үшін ауызша иммунотерапиялық препараттарды бекітпеген. 2020 жылдың қаңтар айында FDA «арахисқа кездейсоқ толу кезінде туындауы мүмкін аллергиялық реакцияларды, соның ішінде анафилаксияны» жеңілдету үшін Palforzia препаратын мақұлдады. Бұл арахисқа аллергияға қарсы бекітілген алғашқы препарат. Ол аллергиясы бар адамдарға арахистің қалыпты мөлшерін жеуге мүмкіндік бермейді, бірақ кездейсоқ жеуден туындаған аллергияның алдын алуға көмектеседі.

Тері арқылы

Трансдермалды иммунотерапия (ТДИТ) – реакцияны қоздыратын шекті деңгейді арттыру мақсатында антигенді теріге эпикутандық (ЕК) түрде қолдану арқылы тері арқылы иммундық жауапты басуды қамтиды.

Әрекет ету механизмі

Десенсибилизациялық иммунотерапияның мақсаты – аллергеннің IgE өндірісін тудыратын мүмкіндігін азайту арқылы аллергенге төзімділікті қалыптастыру немесе қалпына келтіру. Адамдарға аллергеннің дозасы арттырылып беріледі, бұл IgE-ге басымдық ететін жауапты біртіндеп төмендетуге мүмкіндік береді. Иммунотерапияның басты мақсаты – иммундық жауапты гуморальдық иммунитеттен клеткалық иммунитетке бағыттап, организмді IgE антиденелерін аз, ал IL-10 және TGF-β бөлетін CD4+ T реттеуші жасушаларды көбірек өндіруге итермелеу, соның арқасында жауап IgE өндірісінен ауытқуына қол жеткізу. Ауыз арқылы жүргізілетін иммунотерапия аллергенге тән IgG4 антиденелерінің деңгейін жоғарылатуға, аллергенге тән IgE антиденелерінің деңгейін төмендетуге, сондай-ақ аллергиялық реакцияға елеулі үлес қосатын маст жасушалары мен базафильдердің санын азайтуға әкеледі.

Хаттама

Реактивтілік ауыз арқылы тамақпен сынау немесе теріге тістеу сынамасы арқылы тексеріледі. Сублингвалды иммунотерапияның 1- және 2-фазалары қадағалаудағы клиникалық ортада жүргізіледі. Дегенмен, 3-фазаны үйде жасауға болады.

Тарих

19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында аллергиялық жағдайлар медициналық назарды (өсудегі қоғамдық денсаулық сауалы ретінде) және ғылыми қызығушылықты (биохимиялық техникалардың жетістіктері мен молекулалық және патогендік теориялардың дамуының нәтижесінде) арттырды. Дегенмен, көптеген түрлі емдеу тәсілдері ғылыми негізге жатқан жоқ. Британдық дәрігерлер Нун мен Фриман адамдарда тозаң аллергеніне иммунотерапияны алғаш рет сынап көрді. Лондондағы Сент-Мэри ауруханасының емдік егу бөліміндегі зерттеушілер Нун мен Фримен 1911 жылы өздерінің зерттеулерін "The Lancet" журналында жариялады. Босток, Блэкли және Данбардың байқауларына сүйене отырып, Нун "егіс қызуымен ауыратындар кейде жазылып кетеді" екенін атап өтті және бұл олардың "токсинге қарсы белсенді иммунитетті дамытуының нәтижесі болуы мүмкін" деді. Ол егіс қызуымен ауыратын адамдарға тозаң "токсинінің" шағын дозаларын енгізу арқылы иммунитет күйіне қол жеткізуге болады деп болжады. Аллерген иммунотерапиясы 1930 жылдары егіс қызуын емдеуде кең таралған медициналық практиканың бір бөлігі болды.

Қоғам және мәдениет

Қазіргі уақытта тіл асты иммунотерапиясы тамшылары Еуропа және Оңтүстік Американың көптеген елдерінде, сондай-ақ Австралия мен Азия елдерінде қолданылады және сатылымда бар. Еуропаның көптеген елдеріндегі ұлттық ережелер аллергендік препараттарды "жеке пациентке арналған препараттар" (NPP) ретінде сатуға мүмкіндік береді. АҚШ-та тамшы түріндегі препараттар әлі FDA мақұлдауын алған жоқ, бірақ белгіленбеген қолданыс бойынша рецепт арқылы жазылуы жиі кездеседі. 2014 жылы FDA "желбезек" (конъюнктивитпен немесе онсыз аллергиялық ринит) емдеу үшін аллергендік экстракттарды қамтитын күніне бір рет қабылданатын тіл асты таблеткасын мақұлдады.

Халықаралық агенттіктердің тануы

Экологиялық негіздегі аллергия және астманы емдеу үшін тері асты иммунотерапиясын қолдануды Дүниежүзілік аллергия ұйымы, Канадалық аллергия және иммунология қоғамы, Еуропалық аллергия және клиникалық иммунология академиясы және Америка аллергия, астма және иммунология академиясы сияқты көптеген ұлттық және халықаралық аллергия ұйымдары қолдайды. Тіл асты иммунотерапиясын қолдануға бірқатар аллергия агенттіктері оның практикалық қолданылуын толығырақ зерттеу үшін рұқсат береді. Қазіргі уақытта FDA жеке аллергологтарға әрбір дозаның формуласын жасауға мүмкіндік береді, ал EMEA емдеуге арналған экстракттарды өндіріс орындарында дайындауды талап етеді. Аллерген иммунотерапиясы туралы ақпарат көбінесе жаңалықтарда талқыланбайды, әдетте оны ғылыми қауымдастық таратып жүреді. Ғылыми қауым аллерген иммунотерапиясын аллергиясы бар пациенттерге ғана емес, сондай-ақ олардың және айналасындағы адамдардың өмір сапасын жақсартатын ғылыми шешім деп сипаттайды. Климаттың өзгеруіне байланысты температураның жоғарылауымен бірге гүл тозаңдарының деңгейі де артып келеді. Аллергия халық арасында жиі кездесетін мәселеге айналып келеді, сондықтан ғылыми қауым аллерген иммунотерапиясын қолдауға шақырады. Ғылыми қауымның пікірінше, тері асты аллерген иммунотерапиясы көптеген жағымды зерттеулердің нәтижесінде аллергияға тиімді ем болып табылады.

Ауызша иммунотерапия

2015 жылға дейін тамақ аллергиясы үшін ауызша иммунотерапияның қауіп-пайда арақатынасы жеткілікті зерттелмеген.