Ицхак Йоэль Линецкий: Яҳуди тілінің авторы және ерте сионист
Yitzkhok Yoel Linetzky
Ицхак Йоэль Линецкий (1839-1915) – еврейский писатель на идише, пионер сионизма. Отвернулся от хасидизма, примкнув к еврейскому Просвещению (Haskalah).
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Идиш тілінде жазған автор (1839–1915)
Yiddish language author (1839–1915)
Ицхок Йоэль Линецкий (1839–1915) – идиш тілінде жазған автор және ертедегі сионист. Сол Липцин оны «көркем, өткір тілді шебер» деп сипаттады. [Липцин, 1972, 46]
Yitzkhok Yoel Linetzky (, 1839–1915) was a Yiddish language author and early Zionist. Sol Liptzin characterized him as "a master of the picturesque vitriolic phrase." [Liptzin, 1972, 46]
Өмір
Ол Виницада, Подолияда (қазіргі Украинада) хасидтік яһуди болып өсті, бірақ қатыгез мұғалімдері мен кабаламен айналысқан әкесіне қарсы шығып, яһуди ағартушылығы – Хаскаламен байланыс жасады. Әкесі оның бұл қадамын кері қайтаруға тырысып, оны он төрт жасында он екі жасар қызға үйлендірді; ол оны хасидизм мен каббаладан алшақтатып, әкесі оны ажырасып, тағы да үйленуге мәжбүр етті, Липцин бұл әйелді «естімейтін, зияны жетпейтін әйел» деп сипаттаған. Линецкий Украинаның Одесса қаласына қашып, секулярлық білім алды. Германияға білімін жалғастыру үшін баруға тырысқанда, шекарада тоқтатылып, тұтқын ретінде Виницаға қайтарылды. 23 жасында ол тағы да қашып құтылуға қол жеткізіп, үкіметтің қолдауымен Житомирдегі раввиндік академияға түсті, онда ол Абрахам Голдфаденмен жақын достық қарым-қатынас орнатты. Ыбырайым Голдфаден және оның буынының басқа да идиш тіліндегі жазушылары сияқты, ол 1860 жылдары «Кол Мевассер» газетіне материалдар жазу арқылы танымал болды. Голдфаденмен бірге ол кейін бірнеше идиш тіліндегі газеттерде жұмыс істеді, оның ішінде қысқа ғұмырлы «Исролик» апталығының (шілде 1875 – ақпан 1876) редакциясымен айналысты. Бұл Голдфаденнің алғашқы кәсіби идиш театры труппасын құруға азырақ уақыт қалғанда болды. 1881 жылы Ресей императоры Александр II-нің қазасынан кейін болған қырғындар Линецкийді ертедегі сионистердің біріне айналдырды. 1882 жылы жарық көрген «Америка немесе Израиль» атты кітабында ол Палестинаны еврейлердің қоныстандыруымен айналысқан «Ховевей Сион» қозғалысына қосылды.
He was raised a Hasidic Jew in Vinnytsia, Podolia (now in Ukraine), but revolted against his violent schoolteachers and cabalist father by aligning himself with the Haskalah, the Jewish Enlightenment. His father tried to offset this development by marrying him at the age of fourteen to a twelve year old girl; he drew her away from Hasidism and Kabbalah, and his father forced him to divorce and remarry, this time to what Liptzin describes as "a deaf, moronic woman". Linetzky ran away to Odesa, Ukraine, where he acquired a secular education. Attempting to leave for Germany to continue his education, he was stopped at the border and brought back, a virtual prisoner, to Vinnytsia. At 23, he managed again to escape, this time to the government sponsored rabbinical academy at Zhytomyr, where he developed a close friendship with Abraham Goldfaden. Like Abraham Goldfaden and several other Yiddish language writers of his generation, he came to prominence in the 1860s as a writer for Kol Mevasser; like several others, he had first published in its Hebrew language sister publication Hamelitz. With Goldfaden, he was later involved in several Yiddish language newspapers, including as joint editors of the short lived weekly Yisrolik (July 1875–February 1876) almost immediately before Goldfaden founded the first professional Yiddish theater troupe. The pogroms following the 1881 assassination of Czar Alexander II of Russia made Linetzky into an early Zionist. His 1882 booklet America or Israel aligned him with the Hovevei Zion movement, active in the Jewish colonization of Palestine.
Шығармалары
Оның жартылай автобиографиялық пикарестік романы, Дос Пойлише Ингль (Польшалық жігіт), хасидтерге ашық шабуыл жасайды, алғаш рет 1867 жылы «Кол Мевассер» журналында бөлім-бөлім жарияланды және кем дегенде Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін танымал болды. Басқа шығармаларының ішінде «Дер Бейзер Маршалик» (Ашулы церемонимейстер, 1879) атты өлеңдер жинағы бар.
His semi autobiographical picaresque novel, Dos Poylishe Yingl (The Polish Lad), an outright attack on the Hasidim, first appeared in installments in Kol Mevasser in 1867, and remained popular at least until the eve of World War II. Other works included a book of poems Der Beyzer Marshalik (The Angry Master of Ceremonies, 1879).