Кіріспе

Бразилиядағы спорттық дәстүрлер мен іс-шаралардың шолуы. Бразилиядағы спорт – елде кеңінен таралған және танымал, сондай-ақ осында туған немесе мәдени маңызы бар спорт түрлерін қамтиды. Бразилиялықтар спортқа белсенді қатысады. Футбол Бразилиядағы ең танымал спорт. Футболдан өзге, волейбол, жарыс өнері, баскетбол, теннис және автоспорт, әсіресе Формула-1 үлкен танымалдылыққа ие.

Футбол

Футбол Бразилиядағы ең танымал спорт түрі. Бразилияның ұлттық футбол құрамасы, Бразилия футбол конфедерациясы басқарады, ФИФА әлем чемпионатында рекордтық 5 рет жеңіске жетті – 1958, 1962, 1970, 1994 және 2002 жылдары. Бұл команда ФИФА әлем чемпионаттарының барлығына іріктеуден өткен жалғыз құрама. Бразилия 1950 және 2014 жылғы әлем чемпионаттарын қабылдады, Оңтүстік Америкада екі рет әлем чемпионатын өткізген жалғыз ел атанды (Аргентина, Уругвай және Чили – бұрынғы ұйымдастырушы елдер). Әрбір жарысқа қатысқанда, олар жеңіске үміткерлердің қатарында болады. Бразилия 1970 жылы үшінші рет әлем чемпионы болғаннан кейін Жюль Римет кубогымен марапатталды. Сол кезде Пеле, футбол тарихындағы ең танымал ойыншылардың бірі және барлық уақыттағы ең көп гол соққан футболшы, Бразилияны үш рет чемпиондыққа жеткізді. Ұлттық футбол құрамасы сондай-ақ 9 рет Америка кубогын, екі рет Олимпиадалық футбол турнирін жеңіп алды және 4 титулмен ФИФА Конфедерациялар кубогындағы ең табысты команда болып табылады. Ұлттық құрамалардың барлық жетекші ойыншылары футбол әлемінде белгілі, олардың ішінде Пеле, Зико, Гарринча, Роналду, Роберто Карлос, Ромарио, Роналдиньо, Таффарел, Фалькао, Ривалдо және Неймар (ерлер ойынында) және Марта (әйелдер ойынында) бар. Осы ойыншылардың кейбіреулері халықаралық деңгейде танымал супержұлдыздарға айналып, көп миллиондық клубтық келісімдерге қол қойды, сондай-ақ жарнамалық және демеушілік келісімдер жасады.

Футбол түрлері: футзал, жағажай футболы, футволей

Бразилия футболдың бірнеше нұсқаларын ойлап тапты, мысалы, жағажай футболы және фут-волей. Футзал Бразилияның көршілес елі Уругвайда пайда болғандықтан, елде, әсіресе Уругвайға жақын Рио-Гранде-ду-Сул штатында кеңінен таралған. Футзалдан Бразилия әлемдегі ең қуатты елдердің бірі. ФИФА дәуірінен бұрын, бұрынғы Халықаралық жабық футбол федерациясы (Fifusa) ұйымдастырған үш әлем чемпионаты болды, онда Бразилия екі рет әлем чемпионы атанды. Бразилия ФИФА футзал әлем чемпионатында 5 рет жеңіске жетіп, ең көп мәрте жеңімпаз атанған ел. Фалькао – Бразилияның ең танымал футболшысы. Жағажай футболында Бразилия әлемнің ең қуатты елдерінің қатарында, ФИФА жағажай футболы әлем чемпионатында 5 титулмен ең көп жеңіске жеткен ел. Сонымен қатар, Beach Soccer Worldwide (BSWW) ұйымдастырған бұрынғы жарыс – Beach Soccer World Championships әлем чемпионатында 9 әлемдік титулға ие. Фут-волей – Бразилия жағалауларында, әсіресе оның туған жері Рио-де-Жанейрода кеңінен таралған ойын-сауық спорты. Ол 1970 жылдары Октавио де Мораес жасаған. Бұл футбол мен волейболдың қосылысы, онда ойыншылар допты аяқтары мен бастарымен тордан өткізіп, қарсыластың жағына жіберуі керек, және жағажайда ойналады. Бұл Бразилиядағы ең танымал жағажай спортының бірі. Фут-волей бастапқыда әр командада 5 ойыншымен ойналса, кейіннен әр командада 2 ойыншыға дейін азайтылды және қазірге дейін солай ойналып келеді.

Капоэйра

Капоэйра – Африка-Бразилияның би және музыка элементтерін үйлестіретін жекпе-жек өнері. Ол шеберлік пен қиын қозғалыстармен ерекшеленеді, көбінесе қозғалыстар жерде немесе толығымен кері қайырылып жасалады. Кейбір түрлерінде акробатикалық элементтер де бар және ол әрқашан музыкамен бірге ойнатылады. Бұл – отаршылдық дәуірде құлдардың дамытқан мәдени маңызы зор спорт түрі. Бүгінде капоэйра әлемдік деңгейде таралған және көптеген компьютерлік ойындар мен фильмдер арқылы кеңінен танымал болды.

Бразилиялық джиу-джитсу, вале-тудо және аралас жекпе-жек

Аралас жекпе-жек Бразилиядағы ең танымал спорт түрлерінің бірі болып табылады. Ұлттық танымалдылығы бойынша футболдан кейін ғана қалады. Бразилиялық джиу-джитсу 1910 жылдары Бразилияда пайда болды және жердегі күрестің техникасына, буын құлыптары мен тұтқалар арқылы қарсыласты бағындыруға баса назар аударады. Хелио Грейсидің дене бітімі шағын болғандықтан, ол джиу-джитсуды (жапониядан бастау алған) кез келген адам нақты төбелес жағдайында қолдана алатындай етіп өзгертті. Белдер жүйесі мына ретпен жүреді: ақ, көк, күлгін, қоңыр, қара, қызыл-қара және қызыл. Грейси Джиу-Джитсу 1990 жылдары Грейси әулетінің өте шебер жекпе-жекшілерінің арқасында, атап айтқанда Хелио Грейси, Ройс Грейси және Риксон Грейсидің есімдерімен әлемге танылды. Олар сонымен қатар "көзге көрінетін әрекеттерге шектеу жоқ" деген мағына беретін вале тудо практикасын таратуға да жауапты болды, ол PRIDE, DREAM және Ultimate Fighting Championship сияқты аралас жекпе-жек турнирлеріне айналды. Көптеген бразилиялық жекпе-жекшілер шетелдегі түрлі аралас жекпе-жек турнирлерінде маңызды тұлғаларға айналды. Осы турнирлердегі танымал бразилиялық жекпе-жекшілердің қатарында Андерсон Сильва, Вандерлей Сильва, Антонио Родриго Ногейра, Витор Белфорт, Маурисио Руа, Хосе Альдо, Чарльз Оливейра, Мурило Бустаманте, Джуниор дос Сантос, Рафаэль дос Анхос, Фабрисио Вердум, Льото Мачида, Алекс Перейра және Аманда Нунес бар.

Жағажай волейболы

Бразилия – жағажай волейболында әлемдегі ең күшті елдердің бірі. Бұл спорт елде, әсіресе Рио-де-Жанейрода, Санта-Катарина жағалауында және елдің солтүстік-шығыс аймағындағы ұзын жағалауының арқасында кеңінен таралған. 2020 жылғы Олимпиада ойындарына дейін ел ерлер арасында 2 алтын, 3 күміс және 1 қола медаль, ал әйелдер арасында 1 алтын, 4 күміс және 2 қола медаль жеңіп алды. Әлем чемпионаттарында Бразилия көптеген титулдарға ие болған.

Баскетбол

Баскетбол Бразилиядағы ең танымал спорт түрлерінің үшіншісі. Бразилияның баскетбол құрамасы баскетболдан әлем чемпионатын екі рет жеңіп алды – 1959 және 1963 жылдары. Сондай-ақ, олар 1954 және 1970 жылдары екі рет күміс жүлдегер атанды, ал 1967 және 1978 жылдары екі рет қола медальді иеленді. Осылайша, Бразилияның баскетбол құрамасы баскетболдан әлем чемпионатында барлығы алты медаль жеңіп алды. Бразилия құрамасы үш Олимпиада қола медалін (1948, 1960, 1964) және FIBA Америка чемпионатында жалпы тоғыз медаль – үш алтын (1984, 2005, 2009), екі күміс (1988, 2001) және төрт қола (1989, 1992, 1995, 1997) жеңіп алды. Оскар Шмидт – ең танымал бразилиялық ерлер құрамасының ойыншысы, ал Хортенсия Маркари – ең танымал әйел ойыншы. Екеуі де Найсмит атындағы баскетбол даңқы залына және FIBA даңқы залына енгізілді. Басты баскетбол лигалары – ерлер турнирі Novo Basquete Brasil және әйелдер турнирі Liga de Basquete Feminino деп аталады. Осы лигаларда көптеген танымал бразилиялық ойыншылар өнер көрсетеді. Сонымен қатар, ерлер құрамасының ойыншылары Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) және Еуропа лигаларында да өнер көрсетеді. NBA командаларында бірден тоғыз бразилиялық ойыншы болған – Леандро Барбоза, Бруно Кабокло, Криштиану Фелисио, Марсело Хуертас, Нене, Рауль Нето, Лукас Ногейра, Тиаго Сплиттер және Андерсон Варежао. Әйелдер құрамасынан Изи Кастро Маркес және Эрика де Соуза сияқты ойыншылар WNBA-да ойнайды.

Автоспорт

Бразилия үш Формула-1 әлем чемпионы шығарды: Эмерсон Фиттипальди (1972 жылғы F1 маусымы және 1974 жылғы F1 маусымы), Нельсон Пике (1981 жылғы F1 маусымы, 1983 жылғы F1 маусымы және 1987 жылғы F1 маусымы) және Айртон Сенна (1988 жылғы F1 маусымы, 1990 жылғы F1 маусымы және 1991 жылғы F1 маусымы). Барлығы бразилиялық пилоттар 101 Формула-1 жарысында жеңіске жетті (2009 жылғы Италия Гран-приі бойынша), олар Сенна (41), Пике (23), Фиттипальди (14), Фелипе Масса (11), Рубенс Барричелло (11) және Жозе Карлос Пейс (1) арасында бөлісті. 1994 жылғы F1 маусымында Бразилия 1994 жылғы Сан-Марино Гран-при кезінде Сеннаның қазасына байланысты үш күндік ұлттық аза тұтуды жариялады. 1970 жылы Эмерсон Фиттипальдидің F1 маусымдағы дебютінен бастап 2017 жылы Фелипе Массаның F1 маусымдағы зейнеткерлікке шығуына дейін кем дегенде бір бразилиялық пилотпен 48 рет Formula One маусымдары өткізілді. 2022 жылғы F1 маусымына дейін Масса Формула-1-де толық уақыт жарысқан соңғы бразилиялық пилот. Бразилия Гран-приі 1972 жылдан бері Формула-1 күнтізбесінде, қазіргі уақытта қазан немесе қараша айларында өткізіледі. Жарысқа екі трасса қабылдады: Жакарепагуа және Интерлагос. Жакарепагуа трассасы Рио-де-Жанейрода орналасқан, 1972 жылдан 1977 жылға дейін, 1979 және 1980 жылдары, ал 1981 жылдан 1989 жылға дейін жарыс өткізді. 1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін Гран-при Сан-Паулудағы Интерлагос трассасында өткізіледі. Бразилияда бір Формула-1 командасы орналасқан: Фиттипальди Автомобиль, Эмерсон Фиттипальди мен оның ағасы Уилсонға тиесілі. Команда 1974 жылдан 1982 жылға дейін жарысқа қатысты. Бразилия американдық ашық дөңгелекті автокөлік жарыстарында бірнеше танымал пилоттарды өндірді, олардың кейбіреулері Формула-1-де де жарысты. Эмерсон Фиттипальди 1989 жылғы CART чемпионы, Гил де Ферран 2000 және 2001 жылғы CART чемпионы, Кристиано да Матта 2002 жылғы CART чемпионы және Тони Канан 2004 жылғы IndyCar сериясының чемпионы болды. Бразилиялық пилоттар американдық ашық дөңгелекті жарыстардағы ең беделді жарыс – Индианаполис 500-де сегіз рет жеңімпаз атанды: Эмерсон Фиттипальди 1989 және 1993 жылдары; Хелио Кастроневес 2001, 2002, 2009 және 2021 жылдары; Гил де Ферран 2003 жылы; және Тони Канан 2013 жылы. Кастроневес – төрт жүргізушінің бірі, екеуі төрт рет Индианаполис 500 жарысында жеңімпаз атанды, және АҚШ-тан басқа елден шыққан жалғыз адам. Бразилияда екі американдық ашық дөңгелекті жарыс өткізілді: CART 1996 жылдан 2000 жылға дейін Жакарепагуада Рио 400 (кейін Рио 200) жарысын, ал IndyCar сериясы 2010 жылдан 2013 жылға дейін Сан-Паулу Инди 300 жарысын өткізді. Спорттық автокөлік жарыстарында Рауль Бозель 1987 жылы Спорттық автокөліктердің әлем чемпионатында жеңіске жетті және 1991 жылы Ле-Манның 24 сағаттық жарысында екінші орынға ие болды, ал Рикардо Зонта 1998 жылы FIA GT чемпионатында жеңіске жетті. Бозель 1988 жылы Дейтона 24 сағаттық жарысында жеңімпаз команданың құрамында болды, жарысты бразилиялық Кристиан Фиттипальди (екі рет, 2004 және 2014 жылдары), Освальдо Негри (2012), Канан (2015) және Пипо Дерани (2016) жеңіп алды. Фиттипальди сонымен қатар 2014 және 2015 жылдары португалиялық команда мүшесі Жоао Барбосамен бірге United SportsCar чемпионатында жеңімпаз атанды. Сондай-ақ, Бразилиядағы ең ұзақ тарихы бар жарыс – "Мил Мильхас Бразиль". Нельсон Пике-младший 2014/15 жылғы Формула E чемпионы болды, ал Лукас Ди Грасси 2016/17 жылғы Audi Abt Sportsline-мен жеңіске жетті. Автожарыстардың танымалдылығы артып келеді, Stock Car Pro Series және Fórmula Truck ұлттық деңгейде көрсетілуде. Оңтүстік Американың Формула 3 сериясы 2013 жылға дейін негізінен Бразилияда өткізіліп, бірнеше Оңтүстік Америка пилоттарын дамытты. 2014 жылы оны қайта жаңғыртылған Бразилияның Формула 3 чемпионаты алмастырды. Мотоцикл жарыстарында MotoGP-дегі ең танымал бразилиялық жарыскер Алекс Баррос, ол 276 жарысқа қатысып, жеті жеңіске жеткен. Бразилия мотоциклдер Гран-приі 1987-1992 жылдар аралығында төрт рет өткізілді, содан кейін 1995-2004 жылдар аралығында тоғыз рет өткізілген Рио-де-Жанейро мотоциклдер Гран-приі өтті.

Теннис

Мария Эстер Буэно – Үлкен Дулыға турнирлеріндегі ең табысты бразилиялық теннисші. Ол жекелей сында жеті рет жеңіске жетті (АҚШ ашық чемпионатында төрт рет және Уимблдонда үш рет) және қос сында он екі рет жеңіске жетті (Уимблдонда бес рет, АҚШ ашық чемпионатында төрт рет, Ролан Гарроста екі рет, оның ішінде аралас қос сында да жеңіс бар). Ерлер арасында Густаво Куэртен ең табысты бразилиялық ойыншы, ол Ролан Гарроста үш рет (1997, 2000, 2001) жеңіске жетті, сондай-ақ шамамен бір жыл бойы әлемнің бірінші ракеткасы болды. Дегенмен, нашар басқару және қолдаудың жетіспеуі қазіргі жылдары нәтижелердің нашарлауына және ұлттық деңгейдегі бәсекеге қабілеттіліктің төмендеуіне әкеп соқты. Беатрис Хаддад Майя – Ашық дәуірде әлемнің топ-20-сына енген алғашқы бразилиялық әйел. Бразилияда Луис Маттар, Фернандо Мелигени және Томас Беллуччи сияқты тарихи маңызды ойыншылар да болды, олар ATP рейтингінде алдыңғы 30-ға кірген. Елде қос сында, әсіресе Марсело Мело, Бруно Соарес және Луиза Стефани өте күшті. Мело ATP қос сыны рейтингінде бірінші орынға ие болды, ал Соарес екінші орынға жетті. Стефани – Ашық дәуірде әлемнің топ-10-на енген алғашқы бразилиялық әйел. Мело өзінің алғашқы Үлкен Дулыға титулын Ролан Гарроста, ал екіншісін Уимблдонда жеңіп алды. Ол сонымен қатар барлық төрт Үлкен Дулыға турнирінің жартылай финалына жетті, 9 Masters 1000 титулын жеңіп алды және ATP World Tour финалында қос сында финалға өтті. 2009 жылы ол француз ашық чемпионатында америкалық Вания Кингпен бірге аралас қос сында финалға шығып, Үлкен Дулыға финалдарына жеткен жетінші бразилиялық және Густаво Куэртеннен кейінгі бірінші ойыншы болды. Соарес 2016 жылы Джейми Мюрреймен бірге Аустралия және АҚШ ашық чемпионаттарындағы ерлер қос сынында, 2020 жылы Мате Павичпен бірге АҚШ ашық чемпионатындағы ерлер қос сынында жеңіске жетті, сондай-ақ 2012 жылы (Екатерина Макаровамен) және 2014 жылы (Сания Мирзамен) АҚШ ашық чемпионатындағы аралас қос сынында, ал 2016 жылы Елена Веснинамен бірге Аустралия ашық чемпионатындағы аралас қос сынында жеңімпаз атанды. Ол сонымен қатар 4 Masters 1000 титулына ие (2013 және 2014 жылдары Канададағы Masters 1000 турнирінде, 2018 жылы Цинциннатидегі Masters 1000 турнирінде және 2019 жылы Шанхайдағы Masters 1000 турнирінде екі мәрте жеңіске жетті).

Жүзу

Бразилияда жүзу өте танымал. Балаларға жиі ұсынылатын спорт түрі және Бразилия сияқты тропикалық климатты елге өте қолайлы болғандықтан, жүзу дамып, маңызды спортшылар қатарын толықтырды. Бразилияда Пиедаде Коутиньо, Тетсуо Окамото, Мануэль дос Сантос және Жозе Фиоло сияқты жүзушілердің жетістіктері болғанымен, 1970 және 1980 жылдары Джан Мадруга, Ромуло Арантес және Рикардо Прадомен бірге бұл спорттың танымалдығы арта түсті. 1990 жылдары Густаво Борхес және Фернандо Шерердің арқасында бразилиялық жүзу бүгінде таланттарды қатарынан шығарып келеді. Бүгінде Бразилияда әлемнің ең үздік жүзушілерінің бірі – Олимпиада чемпионы, әлем чемпионы және әлем рекордшысы Сезар Сиело бар; Тиаго Перейра, Бруно Фратус және Фернандо Шеффер сияқты олимпиадалық медальдар иегерлері; өз жарыстарында әлем рекордтарын жаңартқан Фелипе Франса және Каио де Алмейда, сондай-ақ Николас Сантос, Жоао Гомес Жуниор, Фелипе Лима және Гильерме Коста сияқты әлем чемпионаттарының медаль иегерлері бар. Әйелдер жүзуі де дамып, Этиен Медейрос, Ана Марсела Кунья және Полиана Окимото сияқты спортшыларды тәрбиелеп келеді. Таланттардың артуымен жүзу өзінің орнын нығайтып, көзге түсе бастады. Бразилия 1995 жылы FINA жүзу әлем чемпионатын (25 м) қабылдады және 2014 жылы FINA жүзу әлем чемпионатын (25 м) жеңіп алды.

Жеңіл атлетика

Бразилияда жеңіл атлетика – ел үшін Олимпиада медальдарын жеңіп алған дәстүрлі спорт түрі. Жеңіл атлетикадағы ең танымал спортшылар – Адхемар Феррейра да Силва, Жоао Карлос де Оливейра, Хоаким Круз, Робсон Каэтано, Мауррен Магги және Фабиана Мурер. Бразилия тарихындағы басқа да маңызды спортшылар: Тиаго Браз, Элисон дос Сантос, Нельсон Пруденсио, Жадел Грегорио, Зекинха Барбоза, Сандерлей Паррела, Клаудини Кирино, Висенте де Лима, Андре Домингос, Эдсон Рибейро, Вандерлей Кордейро де Лима, Каио Бонфим, Розангела Сантос, Летисия Оро Мело, Мауро Винисиус да Силва және Дарлан Романи. Бразилияда көптеген спортшылар футболға кетеді, себебі футболшыларға жақсы жалақы төленеді. Осының салдарынан ел 100 метрлік жүгіріс сияқты жарыстарда әлемдік деңгейде аз танымал. Бұл спорт көбінесе жеңіл атлетикаға маманданған клубтарда шоғырланған, сонымен қатар елдің Қарулы Күштерінен де назар мен қолдау алады. Бразилия үш қадаммен секіру сияқты жарыстарда бай дәстүрге ие және Санкт-Сильвестр жол жүгірісі сияқты маңызды ұзақ қашықтыққа жүгіру шараларын өткізеді.

Дзюдо

Бразилияда дзюдо балаларға жиі ұсынылатын спорт түрлерінің бірі, сондықтан ол кеңінен таралған. Елдің осы спортта өсіп келе жатқан халықаралық дәстүрі бар, ол үнемі медальдар мен титулдар жеңіп алады. Бұл спортты үлкен жапон қауымдығы алып келді және дамытты. Бүгінгі күнге дейін осы спорттың ең көрнекті өкілдері – Олимпиада чемпиондары Аурелио Мигель, Сара Менезес және Рожерио Сампайо. Бразилияда Дуглас Виейра, Тиаго Камило, Карлос Онорато сияқты бірнеше маңызды дзюдошылар да болды, сондай-ақ Олимпиада күміс жүлдегерлері Чиаки Ишии, Луиз Онмура, Уолтер Кармона, Хенрике Гимараес, Леандро Гильхейро, Флавио Канто, Кетлин Квадрос, Фелипе Китадай, Майра Агуар, Даниэль Каргнин және Рафаэль Сильва – Олимпиада қола жүлдегерлері.

Гандбол

Гандбол – неміс иммигранттарымен бірге келген, әлем мектептерінде кең таралған спорт түрі. Бразилия мектептерінде футбол/футзалдан кейін екінші орында тұрады. Ұлттық құрама Оңтүстік Америкадағы ең үздік команда саналады және бұл спортқа бұқаралық ақпарат құралдарының назары артып келеді. Бразилия әйелдер құрамасы 2013 жылғы әлем чемпионатында алғаш рет әлем чемпионы атанды. 2016 жылғы жазғы Олимпиадада олар 5-ші орынды жеңіп алды.

Жағажайлық гандбол

Жағажайдағы қолдоп добынан әлем чемпионаттарында Бразилия екі жыныста да басқа елдерден көп титул жеңіп алған.

Бокс

Бокс – тағы бір танымал спорт түрі, әсіресе Бразилияның солтүстік-шығысында; ол жұмысшы табының спорты саналады. Эдер Жофре, Аселино Фрейтас, Магиула, Мигель де Оливейра, Вальдемир Перейра, Роза Воланте және Патрик Тейшейра – бұрынғы әлем чемпиондары. Олимпиада ойындарында Бразилия Робсон Консейсао боксшысымен 60 кг дейін салмақ санатында алтын медаль жеңіп алды, бұл бразилиялық боксшылардың алғашқы Олимпиада алтыны болды. Хеберт Консейсао да Олимпиада чемпионы атанды. Бразилиядан тағы бір Олимпиада жүлдегерлері – Сервилио де Оливейра, Ямагучи Фалкао, Эскива Фалкао, Абнер Тейшейра, Адриана Араухо және Беатрис Феррейра. Бразилиядағы тағы бір белгілі боксшы – ауыр салмақтағы Магиула, ол Эвандер Холифилд пен Джордж Форманмен рингке шықты.

Скейтбордтық

Скейтборд Бразилияда танымал спорт түрі. 2019 жылғы зерттеуге сәйкес, Бразилиядағы скейтбордистердің саны шамамен 8,5 миллионға жуық (көпшілігі Сан-Паулу штатында). Әлемдегі үздік скейтбордистердің көптегені бразилиялықтар, олардың ішінде Боб Бёрнквист, Сандро Диас, Линкольн Уэда, Родриго Менезес, Луан де Оливейра, Фелипе Густаво, Родил Ферругем, Нилтон Невес, Фабрицио Сантос, Алекс Каролино, Кристиано Матеус, Карен Джонс, Рикардо Порва, Даниэль Виейра және Ог де Соуза бар. Фабиола да Силва агрессивті роллерсерфингпен танымал. 2020 жылы скейтбордтың Олимпиадалық спорт түріне енуімен Рэйсса Лиал 13 жасында жеңіп алған күміс медалімен әйгілі болды. Педро Баррос және Келвин Хофлер де Олимпиада медальдарын жеңіп алды. Памела Роза және Летисия Буфони сияқты басқа да танымал скейтбордистер де ерекше көзге түседі.

Серфинг

Серфинг Бразилиядағы ең танымал су спортының бірі болып табылады. Бразилиялық бірнеше кәсіби серфингшілер ерлер мен әйелдер арасындағы ASP World Tour турнирлеріне қатысады, оның ішінде бұрынғы әлем чемпиондары Габриэль Медина мен Адриано де Соуза да бар. Бразилия лонгборд серфингшілерін (бұрынғы әлем чемпионы Фил Раджман сияқты), үлкен толқындарда серфинг жасаушыларды (Карлос Бурле және екі мәрте XXL жүлдесінің иегері Мая Габира сияқты) және танымал бодибордшыларды өндіретін ел ретінде белгілі. Бразилия серфингі прогрессивті дамып, әлемдегі ең күшті спорт түрлерінің біріне айналды. 1992 жылы Фабио Гувея әлемдік рейтингте 5-орынға ие болды. 2010 жылдары «Бразилиялық дауыл» пайда болды, бірнеше бразилиялық серфингшілер әлем чемпионы атағына жақындады, содан кейін 2014 жылы Габриэль Медина, ал 2015 жылы Адриано де Соуза жеңіске жетті. 2020 жылы серфинг Олимпиада спортының қатарына енді және Итало Феррейра Олимпиада чемпионы атанды. Филиппе Толедо 2022 және 2023 жылдары әлем чемпионы болды.

Жахта және ат спорты

Жахтинг пен ат спорты жалпы халыққа қолжетімді емес спорт түрлері болғанымен, Бразилияда жахтинг бойынша зор дәстүр бар, ал одан кем емес, маңызды ат спорты дәстүрі де қалыптасқан. Бразилиядағы осы спорт түрлерінің ірі орталығы – Рио-де-Жанейро және оның көршілес қаласы Нитерой. Гуанабара шығанағында бірнеше олимпиада жүлдегерлері жаттықты, мысалы, Мартин Грейл, Клинио Фрейтас, Даниэль Адлер, Эдуардо Пенидо, Изабел Сван, Кико Пеликано, Марсело Феррейра, Маркос Соарес, Нельсон Фалькао және Роналду Сенффт. Сонымен қатар, елде Сан-Паулудан Роберт Шейдт, Торбен Грейл, Кахена Кунце, Рейналдо Конрад, Александр Велтер, Бруно Прада және Питер Фикер сияқты олимпиада жүлдегерлері де бар. Ал ат спортынан Гавеа ипподромы Родриго Пессоа мен оның әкесі Нельсон Пессоа, сондай-ақ Луис Фелипе де Азеведоны тәрбиеледі; елде Сан-Паулудан Альваро де Миранда Нето және Рио-Гранде-ду-Сулдан Андре Иоганнпетер секілді олимпиада медальдарының иегерлері де жеміс берді.

Шахмат

Шахмат – Бразилияда көптеген жанкүйерлері бар спорт түрі. Хенрике Мекинг, Мекиньо деп белгілі, Бразилияның ең маңызды шахматшысы саналады. Ол 1977 жылы карьерасының шыңына жетті, ол кезде әлемдегі үшінші үздік ойыншы деп танылды, одан жоғары тек Анатолий Карпов пен Виктор Корчной тұрды. Соңғы кезде, 2020 жылдың мамыр айында онлайн блиц ойынында Луис Пауло Супи өзінің ферзін құрбан етіп, 18 ходта әлем чемпионы Магнус Карлсенді жеңді. Карлсен бұл ойынды тікелей эфирде көрсеткендіктен, бұл оқиға бүкіл әлемнің назарына ілікті, ал жеңілістен кейін ол сөйлей алмады. 2021 жылдың сәуір айында Chess.com бұл ойынды өзінің «Chess.com мәңгілік ойыны» байқауында бірінші орынға ие етті.

Үстел теннисі

Үстел теннисі Бразилияда өте танымал және кеңінен ойналады, ал елдің осы спортта бай дәстүрі бар. Ел тарихындағы ең үздік ойыншы – 2022 жылы әлемдік рейтингте 3-орынға жеткен (барлық уақыттағы Америка құрлығының ең үздік ойыншысы) және Олимпиада ойындарында осы спорт түрінен ширек финалға шыққан алғашқы Оңтүстік Америкалық спортшы Уго Кальдерано. Елдегі тарихи маңызы бар басқа ойыншылар – Густаво Цубои, Клаудио Кано, Уго Хояма, Бириба, Казуо Мацумото, Тиаго Монтейро және Бруна Такахаши.

Тэквондо

Тхэквондодан бразилиялық Наталия Фалавигна 2008 жылғы Олимпиада ойындарында қола медальді жеңіп алды, ал 2004 жылы 4-орынды иеленді. Майкон Сикейра 2016 жылы қола медальді жеңіп алды. Диого Сильва 2004 және 2012 жылдары 4-орынды алды, ал Милена Титонели 2020 жылы 4-орынды иеленді.

Гимнастика

Бразилияда көркем гимнастикадан олимпиадалық спортшыларды даярлайтын ірі оқу орталығы бар, ол Ребека Андраде, Артур Занетти, Дайан дос Сантос, Джейд Барбоза, Флавия Сараева, Артур Мариано, Диего Гиполито және Даниэле Гиполито сынды спортшыларды жарыққа шығарды. Ритмді гимнастикадан бразилиялық команда 2023 жылдың наурызында Грекияның Афина қаласында өткен Ритмді гимнастикадан әлем кубогінің кезеңінде топтық есепте тарихи қола жүлде жеңіп алды.

Қазіргі заманғы бессайыс

Яне Маркес – Оңтүстік Америкада туған, қазіргі заманғы бесқырлы сайыста Олимпиада медалін жеңіп алған жалғыз адам (Токио-2020 Олимпиада ойындарына дейін), сондай-ақ Латын Америкасында осы жетістікке қол жеткізген алғашқы адам.

Қаноэ жүзу

Бразилиялық Исакиас Квироз Оңтүстік Америка тарихындағы ең үздік каноэші, континенттегі осы түрдегі жалғыз Олимпиада чемпионы және Токио-2020 Олимпиада ойындарына дейін барлығы төрт Олимпиада медалін жеңіп алды. Ерлон Сильва да Бразилия үшін каноэ спортынан Олимпиада күміс медалін ұтып алды.

Жебе ату

Маркус Винисиус Д'Альмейда, рекурсивті садақ санатында, Оңтүстік Америка тарихындағы ең үздік ер адам садақшысы болып табылады, ол 2023 жылы әлемде бірінші орын алды, ал 2021 жылы әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды. Ане Марселл дос Сантос 2016 жылғы Олимпиада ойындарының 3-ші турына қатысты.

Қалқан

Бразилияда фехтование дәстүрі шамалы болғанымен, елде танымал спортшылар өнді. Натали Моеллхаузен 2019 жылы әлем чемпионы атанды және 2016 жылғы Олимпиада ойындарында әйелдердің эпесінен жартылай финалға жетті. Гилхерме Толдо 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ерлердің фойлінен жартылай финалға өтті.

Суға түсу

Бразилияның да суға секіруде ұзақ тарихы жоқ, бірақ ондаған жылдар бойы атқарылған жұмыстар жоғары деңгейдегі бірнеше спортшының қалыптасуына әкелді. Осы уақытқа дейін ең танымалдары – 2022 жылғы Су спорты әлем чемпионатында 4-орын алған Ингрид де Оливейра, 2009 жылғы әлем чемпионатында 3 метрлік доскадан 5-орын алған Сесар Кастро және 2001 жылы платформадан 10-орын алған Джулиана Велосо.

Ауыр атлетика

Ауыр атлетика – Бразилияда салыстырмалы түрде жақында дамып келе жатқан спорт. Бүгінгі күнге дейін елдегі осы спорттың ең танымал өкілдері – 2018 жылғы Ауыр атлетика әлем чемпионатында қола жүлде алған Фернандо Рейс және 2021 жылғы Ауыр атлетика әлем чемпионатында "Снач" деп аталатын бөлімде күміс жүлде жеңіп алған Лора Амаро.

Хоккей

Бразилияда роликтердегі хоккей мұз хоккейінен гөрі көбірек танымал, мұз хоккейі әлі де инфрақұрылымға тәуелді. Хоккеймен айналысатын бразилиялықтардың көпшілігі роликтердегі хоккеймен айналысады. Елде кабельді телеарналар арқылы мұз хоккейінің негізгі әлем чемпионаттары көрсетіледі, соның ішінде Канада және АҚШ командалары арасындағы НХЛ және Еуропа лигасы. Дегенмен, бұл спорт түрі елде кең танылуда қиындықтарға тап болып отыр.

Американдық футбол

Кейбір штаттарда америкалық футболды жастар ойнайды. Ең танымал түрлері – флаг-футбол (әсіресе Сан-Паулуда) және жағажайлық американдық футбол (Рио-де-Жанейро, Ресифе және Жоао Пессоа сияқты жағалау қалаларында ойналады). Сонымен қатар, бұл спорт түрі бүкіл елдегі ең көп таралған спорт түрлерінің бірі болып табылады, шамамен 130 команда бар. Superliga Nacional de Futebol Americano (Ұлттық американдық футбол суперлигасы) – жақында құрылған бразилиялық американдық футбол лигасы, оны pt (Бразилияның американдық футбол конфедерациясы) құрып, ұйымдастырды.

Регби одағы

Бразилияда регби кем дегенде 1888 жылдан бері таралған. Футбол сияқты ұзақ жылдар бойы ойналса да, оның танымалдылығы одан төмен, және көбінесе әуесқой деңгейінде ойналады. Бразилия ұлттық регби құрамасы әзірге Регби әлем чемпионатында өнер көрсеткен емес. 2018 жылы Оңтүстік Америка регби чемпионатында тұңғыш рет жеңіске жетті. Ал қараша айында ұлттық құрама Маори All Blacks командасымен тарихи достық кездесу өткізді. 1964 жылдан бері жыл сайын Бразилия регби чемпионаты өткізіліп келеді. Регби Рио-2016 Олимпиадасында қайтадан ойнатылды (7 адамнан құралған командалардың турнирі түрінде). 2016 жылғы Олимпиаданың ұйымдастырушысы ретінде Бразилияның ерлер және әйелдер құрамалары автоматты түрде қатысу құқығын алды. Бұл спорт мектептерде кеңінен таралмаған, бірақ университеттерде жиі кездеседі. Барлық 27 штатта регби клубтары бар екендігі хабарланды, алайда белсенді клубтардың шамамен 50 пайызы Сан-Паулу штатында шоғырланған. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, регбимен 60 мыңға жуық бразилиялық айналысады және елде оның қарқынды өсуі байқалады.

Регби лигасы

Регби лигасы Бразилияда 2010 жылдары ойнала бастады және шағын, бірақ дамып келе жатқан отандық қатысуға ие болды. Бразилия ұлттық құрамасы 2022 жылғы Оңтүстік Америка регби лигасы чемпионатында өнер көрсетеді, бұл 2025 жылғы Әлем чемпионатына іріктеудің бір бөлігі болып табылатын олардың алғашқы маңызды халықаралық турнирі. Бразилия әйелдер ұлттық регби лигасы құрамасы 2021 жылғы Әйелдер Әлем чемпионатына қатысу үшін іріктеуден сәтті өтті және қатысты.

Бейсбол

Бейсбол дәстүрлі түрде Бразилиядағы жапон қауымдастықтары тарапынан ойналады. Елде бұл спорт аса танымал емес, бірақ кабельді телеарналар арқылы көрсетілімдердің арқасында, бейсбол нisseи емес жанкүйерлердің де қызығушылығын арттыруда. Елде бірнеше аймақтық лигалар дамып келеді, алайда бейсбол алаңдарын табудың қиындығы спортты үнемі жаттығумен айналысуға мүмкіндік бермейді, сондықтан ол көбінесе бейімделген футбол алаңдарында ойналады. Ұлттық құрама 2013 жылғы Әлемдік бейсбол классигіне қатысты. Пауло Орландо мен Ян Гомес – әлемдік серияда жеңіске жеткен жалғыз бразилиялықтар. Бразилиялық бейсболдың тұңғыш маңызды жетістігі 2023 жылы тіркелді: 2023 жылғы Панамерикалық ойындарға қатысқан Бразилия құрамасы әлемдік рейтингте алғашқы ондыққа кіретін және бұл спортта ұзақ тарихы бар Куба, Венесуэла және Колумбия сияқты елдерді жеңіп, күміс медальді қанжығасына байлады.

Бразилиядағы басқа спорт түрлері

Жылқы жарыстарында Сильвестр де Суза 2015 жылы британдық жазық жарыс чемпионы атанды. Бразилияда туған Глория де Кампеао атты 2010 жылы әлемдегі ең ірі Thoroughbred жарысы – Дубай әлем кубогын жеңіп алды, осы жарыста бразилиялық жокей Т.Дж. Перейра атпен қатысты. Кёрлинг Бразилияда дамып келе жатқан спорт; ұлттық команда құрылуына 2010 жылғы Ванкувердегі қысқы Олимпиада ойындарына келген көрермендер ықпал етті. Сан-Паулудағы Эльдорадо сауда орталығында уақытша мұз айдыны орнатылып, норвегиялық кёрлер Линн Гитмарк өнер көрсетті, ал Кампос-ду-Жордао қаласында қысқы спорт кешені құру жоспарлануда. Фрескобол – теннис пен крикетке ұқсас бразилиялық жергілікті спорт түрі. Ол жағажайда ағаш ракеткамен және ұпай санау жүйесі жоқ жұмсақ резеңке доппен ойналады. Бұл спорт 1960 жылдары Ипанема жағажайында пайда болды. Бирибол – Сао-Паулу штатының Биригуи қаласында туған тағы бір жергілікті спорт. Ол бассейнде ойналатын волейболдың бір түрі. Питека (ұсақ доп) – жергілікті ойындардан бастау алған жергілікті спорт. Родео оңтүстік штаттардың кейбір ауылдық аймақтарында кең таралған. 1990 және 2000 жылдары АҚШ-тағы Professional Bull Riders (PBR) жарысында Адриано Мораестің жетістіктерінен кейін бұқа шабуға родеодағы маңызды спорт түріне айналды. PBR қазір Бразилияда ұлттық турнирлік сериясын өткізеді, ал бразилиялық шабандоздар АҚШ-тағы PBR жарысында көптеп қатысады. Крикетте Бразилияның әйелдер құрамасы бар, ол 2018 жылы Оңтүстік Америка әйелдер чемпионатында жеңіске жетті. Бразилиядағы крикет туралы көріңіз.

Олимпиада ойындарында Бразилия

Бразилияның тропикалық және субтропикалық климатына байланысты, ол дәстүрлі түрде Қысқы Олимпиада ойындарында бәсекелес болған жоқ, бірақ 1992 жылғы Қысқы Олимпиадада алғаш рет қатысып, соңғы рет 2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына қатысты. Дегенмен, Бразилия 1920 жылдан бері Жазғы Олимпиада ойындарына қатысып келеді. Бразилия қазіргі уақытта Жазғы Олимпиада ойындарының жалпы медальдар тізімінде 33-ші орында тұр. 2016 жылы Рио-де-Жанейро Оңтүстік Америкада өткен алғашқы Олимпиада ойындарын қабылдады.