Кіріспе

Кең мағынада, мәдени ресурстарды басқару (CRM) – мұралық активтерді және заманауи өнер сияқты басқа да мәдени ресурстарды басқару кәсібі және тәжірибесі. Ол дәстүрлі және тарихи мәдениетке қатысты Мәдени мұраны басқаруды қамтиды. Сондай-ақ археологияның материалдық мәдениетін де зерттейді. Мәдени ресурстарды басқару қазіргі мәдениетті, оның ішінде прогрессивті және инновациялық мәдениетті, мысалы қалалық мәдениетті қамтиды, тек дәстүрлі мәдениет нысандарын сақтаумен және көрсетумен ғана шектеліп қалмайды. Дегенмен, бұл терминдің кең қолданылуы салыстырмалы түрде жаңа, сондықтан ол көбінесе мұраны басқарудың синонимі ретінде қолданылады. АҚШ-та мәдени ресурстарды басқару мұралық контекстен көп жағдайда ерекшеленбейді. Бұл термин "көбінесе археологтар, ал кейде сәулет тарихшылары мен тарихи сәулетшілер археологиялық, сәулет және тарихи қызығушылық тудыратын тарихи орындарды басқару және осындай орындарды қоршаған ортаны қорғау және тарихи сақтау заңдарына сәйкес қарастыру үшін қолданады". Мәдени ресурстарға археология, сәулет, сурет және мүсін сияқты физикалық активтер, сондай-ақ фольклор, әңгіме айту және драма сияқты интерпретациялық өнер сияқты материалдық емес мәдениет те жатады. Мәдени ресурстар менеджерлері әдетте мұражайлар, галереялар, театрлар және т.б. мекемелерге, әсіресе жергілікті аймаққа немесе этникалық топқа тән мәдениетке баса назар аударатын мекемелерге жауапты болады. Мәдени туризм – туризм индустриясының маңызды секторы. Ұлттық және халықаралық деңгейде мәдени ресурстарды басқару жойылып кету қаупі төнген тілдер, халыққа білім беру, көпмәдениеттіліктің негіздері немесе жұмыс істеу қағидалары және мәдени ресурстарға қолжетімділікті арттыру сияқты ірі мәселелермен айналысуы мүмкін. "Адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлері" – БҰҰ-ның материалдық емес мәдениеттің үлгілерін анықтауға жасаған әрекеті.

Өмірбаян

Федералдық заңнама 1906 жылы Антикварлық заң бойынша бұрын қабылданған, бірақ "мәдени ресурстар" термині 1970 жылдарға дейін Ұлттық парктер қызметімен қолданылмады. 1974 жылғы Археологиялық және тарихи мұраны сақтау туралы заң, көбінесе Мосс Беннетт заңы деп аталады, CRM-нің дамуына түрткіс болды. Ұлттық парктер қызметі мәдени ресурстарды "өткендегі адам қызметінің физикалық куәлігі немесе орны: нысан, зат, ландшафт, құрылыс; немесе осы орынға, құрылысқа, ландшафтқа, затқа немесе табиғи ерекшелікке дәстүрлі түрде байланысы бар адамдар тобы үшін маңызды нысан" деп анықтайды.

Ұлттық тіркелімге қатысу мүмкіндігі

АҚШ-та мәдени мұраны басқарудың жиі кездесетін міндеттерінің бірі – 106-бөлім бойынша қарастыруды іске асыру болып табылады: CRM археологтары федералдық қаржыландырылатын жобалардың тарихи орындардың ұлттық тізіміне енуге мүмкіндігі бар археологиялық ескерткіштерге зиян келтіруі немесе оларды жоюы мүмкін екенін анықтайды. Бұл процеске көбінесе бір немесе бірнеше археологиялық далалық зерттеулер кіреді.

CRM-дегі мансап

Мәдени ресурстарды басқаруда әртүрлі сала мамандарының қатысуымен жұмыс жүргізіледі. CRM саласында жұмыс істейтін көпшіліктің білімі социология, археология, сәулет тарихы, мәдени антропология, әлеуметтік және мәдени география сияқты әлеуметтік ғылымдардың және олармен шектелмейтін басқа да салаларды қамтиды. Мәдени ресурстарды басқару саласында көптеген мансаптық мүмкіндіктер бар. Адам NEPA заңдарымен тікелей жұмыс істейтін немесе одан да нақтырақ айтқанда, американдық жергілікті халықтардың ресурстарымен айналысатын агенттіктерде мансапқа ие болуы мүмкін. Сондай-ақ, Тарихи мұраларды сақтау жөніндегі консультативтік кеңес (ACHP) немесе мемлекеттік тарихи сақтау кеңсесі (SHPO) сияқты бағалау агенттіктерінде де жұмыс табуға болады. Бұдан басқа, жергілікті билік органдарының құрамында жоспарлау агенттіктерімен, тұрғын үй агенттіктерімен, әлеуметтік қызмет агенттіктерімен, жергілікті мұражайлармен, кітапханалармен немесе білім беру мекемелерімен жұмыс істей отырып мансап жасауға болады. Жекеменшік мәдени ресурстарды басқару компанияларындағы жұмыс орындары далалық техниктерден (shovelbum қараңыз) бастап, жетекші зерттеушілерге, жобалық археологтарға, тарихи сақтаушыларға және зертханалық жұмыстарға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Сонымен қатар, Ұлттық тарихи құндылықтарды сақтау қоры сияқты жақтау ұйымдарының мүшесі болуға да болады.

Талқылау

Мәдени ресурстарды басқаруда мәдени немесе археологиялық ескерткіштерді маңызды деп санау критерийлері қалай анықталуы керектігі жиі талқыланады. Ұлттық тарихи орындар тізілімінде белгіленген талаптар "көптеген мәдени ресурстардың маңыздылығы субъективті түрде дәлелденуі үшін әртүрлі жолдармен түсіндірілуі мүмкін" екенін көрсетеді. Ғалымдар арасындағы тағы бір мәселе – "қорғау міндетті түрде сақтауды білдірмейді". Мәдени мұраны басқару археология, этнография және тарих салаларындағы академиялық зерттеулерге негізделген. Бұл кең ауқымды тақырыпты әлеуметтану және мәдениеттану салаларындағы зерттеулер де қолдайды.

Антропология

Барлық халықтардың (түпкілікті немесе басқа) дәстүрлі мәдениеттерін түсіну, дамудың зиянды әсерін азайту үшін және дамыған елдердің араласуы жергілікті халықтың мүдделеріне зиян келтірмей, мәдени ресурстардың жойылуына себеп болмауына кепілдік беру үшін маңызды.

Мәдени ресурстар саясаты

Мәдени ресурстар саясаты уақыт өте келе мұра мен басқа да мәдени активтердің экономикалық және әлеуметтік маңыздылығын тану арқылы қалыптасты. Мәдени ресурстарды пайдалану, әсіресе дамып келе жатқан елдердің шектеулі мәдени мұра ресурстарын дамыған елдердегі антиквариат нарығының сұранысын қанағаттандыру үшін экспорттау жағдайларында, пікір тудыруы мүмкін. Жаңа дәрілерді табу үшін дәстүрлі емдеулердің интеллектуалдық меншігін пайдалану да әңгімеге толы. Алайда, дәстүрлі қолөнер туризмнен түсетін табыстың маңызды бөлігі болуы мүмкін, дәстүрлі билер мен музыканы орындау, сондай-ақ дәстүрлі ою-өрнектерді сән индустриясында қолдану да пайдалы. Халықтық мәдениет те маңызды экономикалық актив болып табылады.