Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кең мағынада, мәдени ресурстарды басқару (CRM) – мұралық активтерді және заманауи өнер сияқты басқа да мәдени ресурстарды басқару кәсібі және тәжірибесі. Ол дәстүрлі және тарихи мәдениетке қатысты Мәдени мұраны басқаруды қамтиды. Сондай-ақ археологияның материалдық мәдениетін де зерттейді. Мәдени ресурстарды басқару қазіргі мәдениетті, оның ішінде прогрессивті және инновациялық мәдениетті, мысалы қалалық мәдениетті қамтиды, тек дәстүрлі мәдениет нысандарын сақтаумен және көрсетумен ғана шектеліп қалмайды. Дегенмен, бұл терминдің кең қолданылуы салыстырмалы түрде жаңа, сондықтан ол көбінесе мұраны басқарудың синонимі ретінде қолданылады. АҚШ-та мәдени ресурстарды басқару мұралық контекстен көп жағдайда ерекшеленбейді. Бұл термин "көбінесе археологтар, ал кейде сәулет тарихшылары мен тарихи сәулетшілер археологиялық, сәулет және тарихи қызығушылық тудыратын тарихи орындарды басқару және осындай орындарды қоршаған ортаны қорғау және тарихи сақтау заңдарына сәйкес қарастыру үшін қолданады". Мәдени ресурстарға археология, сәулет, сурет және мүсін сияқты физикалық активтер, сондай-ақ фольклор, әңгіме айту және драма сияқты интерпретациялық өнер сияқты материалдық емес мәдениет те жатады. Мәдени ресурстар менеджерлері әдетте мұражайлар, галереялар, театрлар және т.б. мекемелерге, әсіресе жергілікті аймаққа немесе этникалық топқа тән мәдениетке баса назар аударатын мекемелерге жауапты болады. Мәдени туризм – туризм индустриясының маңызды секторы. Ұлттық және халықаралық деңгейде мәдени ресурстарды басқару жойылып кету қаупі төнген тілдер, халыққа білім беру, көпмәдениеттіліктің негіздері немесе жұмыс істеу қағидалары және мәдени ресурстарға қолжетімділікті арттыру сияқты ірі мәселелермен айналысуы мүмкін. "Адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлері" – БҰҰ-ның материалдық емес мәдениеттің үлгілерін анықтауға жасаған әрекеті.
In the broadest sense, cultural resource management (CRM) is the vocation and practice of managing heritage assets, and other cultural resources such as contemporary art. It incorporates Cultural Heritage Management which is concerned with traditional and historic culture. It also delves into the material culture of archaeology. Cultural resource management encompasses current culture, including progressive and innovative culture, such as urban culture, rather than simply preserving and presenting traditional forms of culture. However, the broad usage of the term is relatively recent and as a result it is most often used as synonymous with heritage management. In the United States, cultural resources management is not usually diverse from the heritage context. The term is, "used mostly by archaeologists and much more occasionally by architectural historians and historical architects, to refer to managing historic places of archaeological, architectural, and historical interests and considering such places in compliance with environmental and historic preservation laws." Cultural resources include both physical assets such as archaeology, architecture, paintings and sculptures and also intangible culture such as folklore and interpretative arts, such as storytelling and drama. Cultural resource managers are typically in charge of museums, galleries, theatres etc., especially those that emphasize culture specific to the local region or ethnic group. Cultural tourism is a significant sector of the tourism industry. At a national and international level, cultural resource management may be concerned with larger themes, such as languages in danger of extinction, public education, the ethos or operation of multiculturalism, and promoting access to cultural resources. The Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity is an attempt by the United Nations to identify exemplars of intangible culture.
Өмірбаян
Федералдық заңнама 1906 жылы Антикварлық заң бойынша бұрын қабылданған, бірақ "мәдени ресурстар" термині 1970 жылдарға дейін Ұлттық парктер қызметімен қолданылмады. 1974 жылғы Археологиялық және тарихи мұраны сақтау туралы заң, көбінесе Мосс Беннетт заңы деп аталады, CRM-нің дамуына түрткіс болды. Ұлттық парктер қызметі мәдени ресурстарды "өткендегі адам қызметінің физикалық куәлігі немесе орны: нысан, зат, ландшафт, құрылыс; немесе осы орынға, құрылысқа, ландшафтқа, затқа немесе табиғи ерекшелікке дәстүрлі түрде байланысы бар адамдар тобы үшін маңызды нысан" деп анықтайды.
Federal legislation had passed earlier in 1906 under the Antiquities Act, but it was not until the 1970s when the term "cultural resources" was coined by the National Park Service. The Archaeological and Historic Preservation Act of 1974, commonly known as the Moss Bennett Act, helped to fuel the creation of CRM. The National Park Service defines cultural resources as being "Physical evidence or place of past human activity: site, object, landscape, structure; or a site, structure, landscape, object or natural feature of significance to a group of people traditionally associated with it."
Ұлттық тіркелімге қатысу мүмкіндігі
АҚШ-та мәдени мұраны басқарудың жиі кездесетін міндеттерінің бірі – 106-бөлім бойынша қарастыруды іске асыру болып табылады: CRM археологтары федералдық қаржыландырылатын жобалардың тарихи орындардың ұлттық тізіміне енуге мүмкіндігі бар археологиялық ескерткіштерге зиян келтіруі немесе оларды жоюы мүмкін екенін анықтайды. Бұл процеске көбінесе бір немесе бірнеше археологиялық далалық зерттеулер кіреді.
In the United States, a common Cultural Resource Management task is the implementation of a Section 106 review: CRM archaeologists determine whether federally funded projects are likely to damage or destroy archaeological sites that may be eligible for the National Register of Historic Places. This process commonly entails one or more archaeological field surveys.
CRM-дегі мансап
Мәдени ресурстарды басқаруда әртүрлі сала мамандарының қатысуымен жұмыс жүргізіледі. CRM саласында жұмыс істейтін көпшіліктің білімі социология, археология, сәулет тарихы, мәдени антропология, әлеуметтік және мәдени география сияқты әлеуметтік ғылымдардың және олармен шектелмейтін басқа да салаларды қамтиды. Мәдени ресурстарды басқару саласында көптеген мансаптық мүмкіндіктер бар. Адам NEPA заңдарымен тікелей жұмыс істейтін немесе одан да нақтырақ айтқанда, американдық жергілікті халықтардың ресурстарымен айналысатын агенттіктерде мансапқа ие болуы мүмкін. Сондай-ақ, Тарихи мұраларды сақтау жөніндегі консультативтік кеңес (ACHP) немесе мемлекеттік тарихи сақтау кеңсесі (SHPO) сияқты бағалау агенттіктерінде де жұмыс табуға болады. Бұдан басқа, жергілікті билік органдарының құрамында жоспарлау агенттіктерімен, тұрғын үй агенттіктерімен, әлеуметтік қызмет агенттіктерімен, жергілікті мұражайлармен, кітапханалармен немесе білім беру мекемелерімен жұмыс істей отырып мансап жасауға болады. Жекеменшік мәдени ресурстарды басқару компанияларындағы жұмыс орындары далалық техниктерден (shovelbum қараңыз) бастап, жетекші зерттеушілерге, жобалық археологтарға, тарихи сақтаушыларға және зертханалық жұмыстарға дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Сонымен қатар, Ұлттық тарихи құндылықтарды сақтау қоры сияқты жақтау ұйымдарының мүшесі болуға да болады.
Cultural resource management features people from a wide array of disciplines. The general education of most involved in CRM includes, but is not limited to, sociology, archaeology, architectural history, cultural anthropology, social and cultural geography, and other fields in the social sciences. In the field of cultural resource management there are many career choices. One could obtain a career with an action agency that works directly with the NEPA or even more specifically, Native American resources. There are also careers that can be found in review agencies like the Advisory Council on Historic Preservation (ACHP), or the state historic preservation office (SHPO). Beyond these choices, one could also obtain a career as part of the local government and work with planning agencies, housing agencies, social service agencies, local museums, libraries, or educational institutions. Jobs at private cultural resource management companies can range from field technicians (see shovelbum) to principal investigators, project archaeologists, historic preservationists, and laboratory work. One could also become a part of an advocacy organization, such as the National Trust for Historic Preservation.
Талқылау
Мәдени ресурстарды басқаруда мәдени немесе археологиялық ескерткіштерді маңызды деп санау критерийлері қалай анықталуы керектігі жиі талқыланады. Ұлттық тарихи орындар тізілімінде белгіленген талаптар "көптеген мәдени ресурстардың маңыздылығы субъективті түрде дәлелденуі үшін әртүрлі жолдармен түсіндірілуі мүмкін" екенін көрсетеді. Ғалымдар арасындағы тағы бір мәселе – "қорғау міндетті түрде сақтауды білдірмейді". Мәдени мұраны басқару археология, этнография және тарих салаларындағы академиялық зерттеулерге негізделген. Бұл кең ауқымды тақырыпты әлеуметтану және мәдениеттану салаларындағы зерттеулер де қолдайды.
It is commonly debated in cultural resource management how to determine whether cultural or archaeological sites should be considered significant or not. The criteria that is stated by the National Register of Historic Places is said to be able to be "interpreted in different ways so that the significance may be subjectively argued for many cultural resources." Another issue that arises among scholars is that "protection does not necessarily mean preservation." now offer vocational degrees. The management of cultural heritage is underpinned by academic research in archaeology, ethnography and history. The broader subject is also underpinned by research in sociology and culture studies.
Антропология
Барлық халықтардың (түпкілікті немесе басқа) дәстүрлі мәдениеттерін түсіну, дамудың зиянды әсерін азайту үшін және дамыған елдердің араласуы жергілікті халықтың мүдделеріне зиян келтірмей, мәдени ресурстардың жойылуына себеп болмауына кепілдік беру үшін маңызды.
Understanding the traditional cultures of all peoples (Indigenous or not) is essential in mitigating the adverse impact of development and ensuring that intervention by more developed nations is not prejudicial to the interests of local people or results in the extinction of cultural resources.
Мәдени ресурстар саясаты
Мәдени ресурстар саясаты уақыт өте келе мұра мен басқа да мәдени активтердің экономикалық және әлеуметтік маңыздылығын тану арқылы қалыптасты. Мәдени ресурстарды пайдалану, әсіресе дамып келе жатқан елдердің шектеулі мәдени мұра ресурстарын дамыған елдердегі антиквариат нарығының сұранысын қанағаттандыру үшін экспорттау жағдайларында, пікір тудыруы мүмкін. Жаңа дәрілерді табу үшін дәстүрлі емдеулердің интеллектуалдық меншігін пайдалану да әңгімеге толы. Алайда, дәстүрлі қолөнер туризмнен түсетін табыстың маңызды бөлігі болуы мүмкін, дәстүрлі билер мен музыканы орындау, сондай-ақ дәстүрлі ою-өрнектерді сән индустриясында қолдану да пайдалы. Халықтық мәдениет те маңызды экономикалық актив болып табылады.
Cultural resources policies have developed over time with the recognition of the economic and social importance of heritage and other cultural assets. The exploitation of cultural resources can be controversial, particularly where the finite cultural heritage resources of developing countries are exported to satisfy the demand for antiquities market in the developed world. The exploitation of the potential intellectual property of traditional remedies in identifying candidates for new drugs has also been controversial. On the other hand, traditional crafts can be important elements of income from tourism, performance of traditional dances, and music that is popular with tourists and traditional designs can be exploited in the fashion industry. Popular culture can also be an important economic asset.