Кіріспе

Бад-Төлц (Бавар: Дäиз) – Германияның Бавариясындағы қала және Бад-Төлц-Вольфратхаузен ауданының әкімшілік орталығы.

Тарих

Археологиялық зерттеулер Bad Tölz аймағының мұз дәуірі аяқталғаннан бері үздіксіз қоныстанған екенін көрсетті. Мысалы, Халштат мәдениетінен, сондай-ақ Римдік Раетиядан немесе кем дегенде, римдік мәдениетке сіңген кельттерден табылған жәдігерлер бар. "Төлц" атауы ("Tolnze" түрінде) 12 ғасырдың соңындағы құжаттарда салыстырмалы түрде кеш пайда болады. Алғашқы мәтіндерде "Регинрид" Тегернзее монастырына қарасты елді мекен ретінде кездеседі, бұл Мюльфельдтің батыс бөлігіндегі Ридпен бір болуы мүмкін. Хайнрих де Толнце осы жерде өзен және жол қозғалысын бақылайтын, бірақ қазір сақталмаған қамал салды. 1331 жылы Людовик IV Төлцті қалалық сауда орталығына айналдырды. 14 ғасырда Төлц Изар өзені арқылы тұз және ағаш тасымалының торабына айналды. 1453 жылы базар көшесі, шіркеу және қамал өртеніп кетті. Герцог Альбрехт III қаланы қайта құруға рұхсат берді, бірақ бұл жолы тастан. Ол сондай-ақ 1770 жылға дейін тұрған сарай салды, ол уақыт өте келе құлай бастап, ақырында Эльбах өзенімен шайылып кетті. Отыз жылдық соғыс (1618–1648) аймаққа оба және қирату әкелді. Испания мұрагерлік соғысы кезінде ахуал жақсара бастады, әсіресе әк және ағаш өнімдері саудасы дамыды. 1705 жылы осы соғыс кезінде Төлцтің шарапшысы Иоганн Йегер шаруалар тобын бастап, Мюнхеннің оңтүстігіндегі Сендлинг шайқасына қатысты. Қала паломничество орталығы ретінде де танымал болды; әр қарашаның 6-сы Ноблактың әулие Леонардосының мерекесіне арналды. 1718 жылы оның құрметіне Кальвария төбесінде шіркеу салынды. 19 ғасырдың ортасында Төлц табиғи бұлақтардың табылуымен жаңа бағыт алды. Қала бұл бұлақтардың емдік қасиеттеріне назар аудара бастады және емдеу-сауықтыру орталығына айналды. 1899 жылы ол Бад-Төлц деп аталды. 1937 жылы қала маңында СС Юнкер мектебі Бад-Төлц (СС офицерлерін даярлайтын лагерь) құрылды. Мекеме 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жұмыс істеді. Қала аумағында Дахау концлагерінің қосалқы лагері орналасқан. Ол мектеп пен Zentralbauleitung (Орталық басқару ғимараты) үшін жұмыс күшін қамтамасыз етті. Бад-Төлц Холокост кезінде Дахаудан Австрия шекарасына дейінгі өлім науқанының соңғы тоқтаған жері болды, оны 1945 жылдың 2 мамырында Нисей американ армиясының артиллерия бөлімдері тоқтатты. Бұл келесі елді мекен – Ваакирхенге дейін барғаннан кейін, шамамен екі шақырымдай жерде болды. Бұрынғы СС Юнкер мектебі 1991 жылға дейін АҚШ армиясының 1-ші батальонының 10-шы арнайы күштер тобының базасы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Польшадағы нацистік концлагерьдің командирі Амон Гетті тұтқындап, Польшаға соттау үшін жіберді. Бүгінде Бад-Төлц емдеу-сауықтыру орталықтарымен, тарихи ортағасырлық қаласымен және Альп тауларының әсем көрінісімен танымал. Изар өзенінің батыс жағалауында Курвервалтунг, яғни қазіргі заманғы емдеу-сауықтыру орталығы орналасқан, оның йодқа бай сулары емдік және тыныштату қасиеттерімен белгілі. 2015 жылы жабылған Alpamare, Еуропадағы ең алғашқы жабық су паркі, ұзын су серсерілері, толқынды бассейн, серфингке арналған толқын және йодты сумен жабдықталған әртүрлі ашық су бассейндерімен танымал болды. Тағы бір маңызды орын – 1466 жылы салынған Штудтпфарркирхе шіркеуі, ол неміс кеш готикасының көрнекті үлгісі.

География

Бад-Төлц Исар өзенінің жағасында, теңіз деңгейінен 670 метр биіктікте орналасқан. Оның ауданы 30,8 шаршы километрді құрайды.

Климат

Бад-Тольцтағы орташа жылдық ең жоғары температура – , ал жылдық ең төменгі температура – . Альпі тауларына жақын орналасқандықтан, қыстары салқын немесе суық, ал жаздары қоңыржай жылы болады. Климаты ылғалды континенттік (Dfb) деп жіктеледі.

Көлік

Бад-Төлц қаласына Бавария Жоғарғы Орталық аймағы темір жолының (Жасыл желі) Мюнхен-Ленгрис тармағы қызмет көрсетеді.