Кіріспе

Американдық генерал (1810–1883)

Эндрю Аткинсон Хамфрис (2 қараша 1810 – 27 желтоқсан 1883) – АҚШ армиясының кәсіби офицері, азаматтық инженер және Америка Азамат соғысындағы Одақ армиясының генералы. Ол Потомак армиясындағы жоғары лауазымдарда қызмет етті, оның ішінде дивизия командирі, штаб бастығы және корпус командирі болды, сондай-ақ АҚШ армиясының бас инженері қызметін атқарды.

Ерте өмір

Эндрю Аткинсон Хамфрис Филадельфияда, Пенсильвания штатында, квакер текті отбасында дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі, Джошуа, 1794 жылдан 1801 жылға дейін бас кеме құрылысшысы қызметін атқарған және «Американдық теңіз флотының әкесі» атанған, алғашқы АҚШ соғыс кемелерін, алты фрегатты, USS Конституцияны («Ескі Иронсайд») және оның туыс кемелерін жобалаған. Эндрюдің әкесі, Самуил, сол кездегі ең ірі және қару-жарағы жақсы жабдықталған USS Пенсильвания кемесін жобалап, салған. Самуил да әкесі сияқты 1826 жылдан 1846 жылға дейін кеме жасаудың бас маманы болды. Эндрю Назарет залын бітірді (қазіргі Моравиан колледжі мен теологиялық семинариясының ізашары). Содан кейін ол он жеті жасында АҚШ Әскери академиясына, көбінесе Уэст-Пойнт деп аталатын оқу орнына түсті. Ол 1831 жылдың 1 шілдесінде академияны бітірді. Бітірген соң Хамфрис Оңтүстік Каролинадағы Форт-Молтридегі екінші артиллерия полкіне қосылды. Семинол соғыстарының басында ол 1836 жылдың жазында полкімен бірге Флоридаға барды, онда алғашқы жауынгерлік тәжірибесін алды, сонымен қатар ауырып, қыркүйекке дейін кетеді. 1844 жылы инженерлік корпусына қайта қабылданғаннан кейін Хамфрис Вашингтондағы Жағалауды зерттеудің орталық кеңсесіне тағайындалды және 1848 жылы капитан болып тағайындалды. 1850 жылы оған су тасқынының алдын алу және судың тереңдігін арттыру мақсатында Миссисипи өзенінің дельтасын зерттеу және сараптау тапсырылды. Бұл жұмыс Хамфрис өмірінің он жылын алды, оның барысында ол Еуропаға сапар шекті. 1853 жылдан 1857 жылға дейін ол соғыс министрі Джефферсон Дэвистің қатысуымен Тынық мұхиты темір жолының зерттеулерінде де жұмыс істеді. Хамфрис 100-ден астам адаммен бірге, оның ішінде әскерилер, ғалымдар және техниктер, бірінші құрлықтан құрлыққа өтетін темір жолдың ең тиімді маршрутын табу үшін батысқа аттанды. Нәтижесінде, Азамат соғысының алдында Хамфрис американдық білімді адамдардың қатарында жоғары деңгейде танылды және Америка философиялық қоғамының мүшесі атанды.

Азаматтық соғыс

Азамат соғысы басталғаннан кейін, Хамфрис 1861 жылғы 6 тамызда майор болып жайланды және генерал-майор Джордж Б. Макклелланның Потомак армиясының бас топографиялық инженері болды. Хамфрис осы лауазымға өміріндегі жетістіктері үшін, сондай-ақ "Вашингтондағы билік иелері соғыстан бұрын Джефферсон Дэвиспен тығыз қарым-қатынаста болғандықтан оған сенімсіздікпен қарады" деген себеппен тағайындалды. Бастапқыда Вашингтонның қорғанысын жоспарлауға қатысқан ол, 1862 жылғы наурызда Макклелланмен бірге Жарым арал науқанына аттанды. 28 сәуірде еріктілердің бригадир генералы дәрежесіне көтеріліп, 12 қыркүйекте Потомак армиясының V корпусындағы жаңа 3-дивизияның басшылығын алды. Антиетам шайқасында дивизияны резервтік күште ретінде басқарды. Фредериксбург шайқасында оның дивизиясы Мэри биіктіктерінен келген конфедераттардың қызыл отына қарсы ең алға басты, Хамфрис жетекшілік етіп, ат үстінде дивизияның алдыңғы қатарында болды, ал оның жеті штаб офицерінің бесеуі қаза тапты. Шайқас барысында Хамфрис екі атын жоғалтты, үшіншісін тауып мініп, киімдері тесілгенмен, өзі зардап шекпеді. Оның корпус командирі, бригада генералы Дэниел Баттерфилд былай деп жазды: "Дивизия командирлері Джордж Сайкс, Хамфрис және Чарльз Гриффин көрсеткен әскери қасиеттеріне, ерлігіне және күш-жігеріне деген ризашылығымды қалай жеткізу керектігін білмеймін". Генерал Баттерфилд Хамфрис әрекеттері туралы жеке пікірін білдірді: "Генерал Хамфрис дивизиясын ең батыл түрде басқарды. Оның шабуылы күшті және тәжірибелі әскерге лайық болды. Жаңадан келген әскерлермен жасалғандықтан, дивизия командирінің көрсеткен үлгісінің құнын бағалау қиын". Мид Гетисбург шайқасы алдында Потомак армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалғанда, ол Хамфриске өзінің штаб бастығы болуын сұрады, бұрынғы қолбасшы генерал-майор Джозеф Хукерге саяси жағынан тым жақын деп есептелген генерал-майор Дэниел Баттерфилдтің орнын алмастырды. Хамфрис дивизия басқаруын қалдыру мүмкіндігінен бас тартты. Оның жаңа дивизиясы Гетисбургте бірден шайқасқа қатысты, 1863 жылғы 2 шілдеде Сиклз өз корпусын Кладбистік төбедегі белгіленген қорғаныс позициясынан бұзып, бас тартты. Хамфрис жаңа позициясы Конфедерация шабуылының бағытындағы Эммитсбург жолының бөлігі болды, ал бұл бір дивизияны қорғауға тым кең болды. Генерал-майор Лафайетт Маклоустың дивизиясы шабуыл жасағанда Хамфрис үш бригадасы талқандалды; Сиклз Хамфрис резервтік бригадасын кері тартып, алғашқы шабуылға ұшыраған көрші дивизияны (генерал-майор Дэвид Б. Бирни) нығайтты. Хамфрис күткендей қарсы тұрып, ақырында қалған әскерлерін Кладбистік төбеде қайта құрастыра алды, бірақ оның дивизиясы мен бүкіл корпус жауынгерлік қабілетін жоғалтты. Хамфрис 1863 жылғы 8 шілдеде еріктілердің генерал-майорына көтеріліп, Мидтің штаб бастығы болу туралы өтінішіне ақыры келісті; оның басқаруға лайықты дивизиясының көп бөлігі қалмады. Ол осы лауазымда Бристо және Майн Ран науқандарында, сондай-ақ 1864 жылы Оверленд науқаны мен Петербургті қоршауда қызмет етті. 1864 жылғы қарашада ол II корпустың басшылығын қабылдап, қоршаудың соңына дейін және генерал Роберт Лиді Аппоматтоксқа дейін қуып, капитуляцияға дейін басқарды. 1865 жылғы 13 наурызда ол тұрақты армияда бригадир генералы болып жайланды, ал 1865 жылғы 26 мамырда Лидің шегінуі кезінде Сэйлер крек шайқасындағы "Гетисбург шайқасындағы ерлігі мен еңбегі үшін" тұрақты армияда генерал-майор атанды.

Ұрсақтан кейінгі

Соғыстан кейін Хамфрис Пенсильвания округінің қолбасшысы болды. 1866 жылы ол тұрақты бригадир-генерал және инженерлер бастығы болды. "Ол бар болғаны 100 офицерден және олармен тең сандағы азаматтық көмекшілерден тұратын корпусты басқарды. Оларға жүктелген көптеген жауапкершіліктер оларды шаршататын. Өзендер мен порстардағы жұмыстар 1866 жылы 49 жобадан және 26 зерттеуден 1882 жылы 371 жобаға және 135 зерттеуге дейін өсті". Ол 1879 жылдың 30 маусымына дейін осы лауазымда болды, содан кейін зейнеткерлікке шықты. Лейтенант Генри Эбботпен бірлесіп еңбек етті. Ол сонымен қатар 1883 жылы жарық көрген соғыс туралы жеке естеліктерін жазды: «Геттисбургтен Рапиданға дейін» және «1864-1865 жылдардағы Вирджиния науқаны». Ол Вашингтон қаласында қайтыс болды және Конгресс зиратында жерленді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вирджинияда А.А. Хамфрис атымен лагерь құрылды. 1930 жылдары бұл жерді бір кезде алып тұрған Белвоар плантациясының құрметіне ол Форт Белвоар деп аталды, бірақ жанындағы АҚШ Армиясының Инженерлік корпусының Хамфрис Инженерлік орталығы бастапқы атаудың бір бөлігін сақтап қалды. 1935 жылы Вирджиниядағы базаның аты өзгертілгеннен кейін Вашингтондағы Вашингтон Арсеналы оның құрметіне аталды. Бірақ 1948 жылы Вашингтондағы база Форт Макнейр деп қайта аталды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыста қаза болған Лесли Дж. Макнейрдің құрметіне жасалды. Аризона штатының ең биік нүктесі – 12 633 футттық Хамфрис шыңы генерал А.А. Хамфрис есімімен аталған.