Румын жазушысы Михайль Себастиан: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Румын жазушысы Михаил Себастьян (; туған аты Иосиф Мендель Хехтер; 18 қазан 1907 – 29 мамыр 1945) – румын драматургі, эссеші, журналист және романист.

Өмір

Себастьян Брайла қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Орта білімін аяқтағаннан кейін Себастьян Бухарестте заңгерлік білім алды, бірақ көп ұзамай әдеби өмірге және румыниялық зиялылардың жаңа буынының қызықты идеяларына тартылды. Себастьян бірнеше роман жариялады, соның ішінде «Қиындық» (Accidentul) және «Акация ағаштары бар қала» (Orașul cu salcâmi), оларға француз романшылары Марсель Пруст пен Жюль Ренардың күшті әсері тиді. 1935 жылғы сәуірде ол өзінің атын Иосиф Мендель Хехтерден «Иосиф Михаил Себастьян» деп өзгертті. «Критерий» қозғалысы бастапқыда саяси болмаса да, Не Ионескудің «Trăirism» философиясының ықпалына түсті, ол ұлтшылдық, экзистенциализм және христиан мистикасын, сондай-ақ «Темір гвардия» деп аталатын фашистік және антисемиттік жарымәскери ұйымның идеяларын біріктірді. Себастьян еврей болғандықтан, тіпті достары да оны топтың шетіндегі адам ретінде қарастырды. 1934 жылы ол «Екі мың жыл» (De două mii de ani) атты тағы бір роман жариялады, онда Румынияда еврей болу не екенін баяндады және Нае Ионескудан, ол кезде Себастьянмен әлі де достық қарым-қатынаста болған, алғы сөз жазуды сұрады. Ионеску келісіп, кіріспеге антисемиттік және кітаптың мәніне қайшы келетін абзастарды қосып, наразылық тудырды. Себастьян «ақылға келген жалғыз кек алу жолын» таңдап, алғы сөзді жариялады, бұл дауды одан әрі қыздырды. Себастьянның алғы сөзді қосу шешімі еврей қауымдастығының (мысалы, еврей сатиригі Людовик Халеви Себастьянды «Ионескудің иті» деп атады), сондай-ақ Ионеску мен «Темір гвардия» қолдаған оңшыл топтардың сынына ұшырады. Антисемиттік «Sfarmă Piatră» («Тастарды сындыру») газеті Себастьянды «ционист агенті және сатқын» деп айыптады, оның өз Отанынан көшіп кетуге ниеті жоқ, мақтанышпен румын екенін ескермеді. Жауап ретінде Себастьян «Мен қалай хулиган болдым?» (Cum am devenit huligan) атты эсселер мен мақалалар жинағын жазды, онда «Екі мың жыл» романы румын жұртшылығы мен елдің мәдени ортасы тарапынан қалай қабылданып, жазылғанын көрсетті. Кітапта ол сыншыларына олардың көзқарасын көрсетіп, оң және сол қанаттағы сыншыларының талаптарын егжей-тегжейлі баяндап, шабуыл жасады. Ол бұрынғылардың ашық антисемитизмін түсінікті және әсерсіз түрде сынап, оның абсурдтығын көрсетті: «Мен Румынияда тудым және евреймін. Бұл мені еврей және румын етеді. Мен румын еврей ретіндегі өзімнің жеке басымды қабылдауды талап ететін конференцияларға қатысу, менің туған жерімдегі лайм ағаштарының лайм ағаштары болу құқығын талап ететін конференция құру сияқты ақымақтық болар еді. Ал маған румын емеспін дегендерге жауап бірдей: ағаштарға барып, олар ағаш емес екенін айтыңыз». Ол Америкада «1935-1944 жылдардағы фашистік жылдар» (Journal, 1935-1944: The Fascist Years) деген атпен жарияланды. Онда ол бастан кешкен қудалауды және Румынияның антисемиттік әлеуметтік-саяси ахуалында бұрынғы достарының оған көрсеткен жеккөрушілігін тіркеді. Мирча Элиадемен дос болған Себастьян, соңғысы «Темір гвардияны» қолдағанда қатты көңілі қалды. Осы қапалы жағдайға қарамастан, күнделік Себастьянның әзілге құмарлығы мен өзіне сыналы қарым-қатынасын көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және соғыс жылдарындағы Еуропадағы антисемитизмнің маңызды куәлігі болып табылатын бұл журнал Виктор Клемперердің немесе Анна Франктың еңбектерімен салыстырылады. Ол классикалық музыканы ұнататын және концерттерге жиі қатысатын. Оның күнделігінде әртүрлі классикалық композиторлар туралы және радиодан берілетін концерттерге қатысты көптеген сілтемелер бар. Жаңа антисемит заңдарына байланысты үйінен қуылғаннан кейін Себастьян шатырлы үйге көшіп, жазуын жалғастырды. 1944 жылдың 23 тамызында Иоан Антонескутің румын үкіметі құлатылып, Румыния одақтастарға қосылды (Екінші дүниежүзілік соғыстағы Румынияны қараңыз).

Sebastian was born to a Jewish family in Brăila, the son of Mendel and Clara Hechter (née Weintraub). After completing his secondary education, Sebastian studied law in Bucharest, but was soon attracted to the literary life and the exciting ideas of the new generation of Romanian intellectuals, as epitomized by the literary group Criterion which included Emil Cioran, Mircea Eliade and Eugène Ionesco. Sebastian published several novels, including Accidentul ("The Accident") and Orașul cu salcâmi ("The Town with Acacia Trees"), heavily influenced by French novelists such as Marcel Proust and Jules Renard. He legally changed his name from Iosif Mendel Hechter to "Iosif Mihail Sebastian" in April 1935. Although initially an apolitical movement, Criterion came under the increasing influence of Nae Ionescu's brand of philosophy, called Trăirism, which mixed jingoistic nationalism, existentialism and Christian mysticism, as well as that of the fascist and antisemitic paramilitary organization known as the Iron Guard. As a Jew, Sebastian came to be regarded as an outsider within the group, even by his friends. In 1934 he published another novel, De două mii de ani (For Two Thousand Years), about what it meant to be a Jew in Romania, and asked Nae Ionescu, who at the time was still friendly with Sebastian, to write the preface. Ionescu agreed, generating uproar by inserting paragraphs both antisemitic and against the very nature of the book they introduced. Sebastian "decided to take the only intelligent revenge" and publish the preface, which only heightened the controversy. Sebastian's decision to include the preface prompted criticism from the Jewish community (Jewish satirist Ludovic Halevy, for instance, referred to Sebastian as "Ionescu's lap dog"), as well as the far right circles patronized by Ionescu and the Iron Guard. The antisemitic daily newspaper Sfarmă Piatră (literally "Breaking Rocks") denounced Sebastian as a "Zionist agent and traitor", despite Sebastian's vocal declaration he was a proud Romanian with no interest in emigrating from his homeland. In response to the criticism, Sebastian wrote Cum am devenit huligan (How I Became a Hooligan), an anthology of essays and articles depicting the manner in which For Two Thousand Years was received by the Romanian public and the country's cultural establishment. In the book, he answered his critics by holding up a mirror to their prejudice, detailing and assailing the claims of both his right wing and left wing detractors. He addresses the rabid antisemitism of the former in a clear and unaffected manner, underlining its absurdity:
<blockquote>I was born in Romania, and I am Jewish. That makes me a Jew, and a Romanian. For me to go around and join conferences demanding that my identity as a Jewish Romanian be taken seriously would be as crazy as the Lime Trees on the island where I was born to form a conference demanding their rights to be Lime Trees. As for anyone who tells me that I'm not a Romanian, the answer is the same: go talk to the trees, and tell them they're not trees. and in America under the title Journal, 1935 1944: The Fascist Years. It records the mounting persecution he endured and documents the disdain former friends began showing him in Romania's increasingly antisemitic sociopolitical landscape. A friend of Mircea Eliade, he was deeply disappointed when the latter supported the Iron Guard. Despite this ominous tone, the diary also reveals Sebastian's unflagging sense of humor and self irony. A fundamental testimony of anti Semitism in Europe prior to, and during, the years of World War II, the Journal has been compared to those of Victor Klemperer or Anne Frank. He was a great lover of classical music and often attended concerts. In his Journal, there are many references to various classical composers and reviews of radio broadcast concerts. After being expelled from his home due to the new antisemitic laws, Sebastian moved into a tenement slum where he continued his writing. On August 23, 1944, the Romanian government of Ion Antonescu was overthrown, and Romania joined the Allies (see Romania during World War II).

Өлім

1945 жылдың 29 мамырында Михаил Себастьян көлікке тиіп кетті.

Мұра

2000-шы жылдары Себастьянның күнделігі лирикалық, әсерлі стилі және оның баяндамаларының қатыгез шыншылдығы арқасында Батыс елдерінде жаңа оқырмандарға ие болды. Күнделіктің қолжазбасын Гарри Фром алды, ол 1996 жылы румындық Humanitas баспасында оны жариялауға мүмкіндік жасады. 2004 жылы американдық драматург Дэвид Оберн Себастьянның күнделігі негізінде "Михаил Себастьянның күнделіктері" атты бір актерлік пьеса жазды. Ол сол жылы Нью-Йоркте тұңғыш рет қойылды, ал Михайл Себастьян рөлінде Стивен Кункен ойнады. Себастьянның қызы, француз жазушысы және аудармашысы Мишель Хехтер 2000 жылы ағасының өмірі мен шығармаларына кеңінен тоқталатын "М. және М." атты автобиографиялық еңбегін жариялады. 2006 жылы Михаил Себастьянға "Voller Entsetzen, aber nicht verzweifelt. Tagebücher 1935–44" еңбегі үшін Geschwister Scholl сыйлығы бұрынғыдан берілді. 2020 жылдың 18 қазанында Google оның 113 жылдық туған күнін Google Doodle арқылы тойлады.

Романдар

Femei (1933) / Әйелдер (ауд. Габи Рей, Әйелдер, Аврора Метро Кітаптар, 2020)
De două mii de ani (1934) / Екі мың жылға (ауд. Филип О Сеалла, Penguin Modern Classics, 2016)
Orașul cu salcâmi (1935) / Акациялы қала (ауд. Габи Рей, Aurora Metro Books, 2019)
Accidentul (1940) / Авария (ауд. Стивен Хениган, Biblioasis, 2011)