Кіріспе

Қағаздан немесе матадан жасалған ажыратылатын жаға – жейдеден бөлек, түйреуіштермен бекітілетін жаға. Бұл жаға көбінесе жейдеден өзге матадан жасалады, мұндай жағдайда ол көбінесе ақ түсті болады. Жейдеге тігілмегендіктен, оны қатты картон сияқты қаттылатуға болады.

Тарих

Нью-Йорк штатының Троя қаласының жергілікті тарихы 1827 жылы ажыратылатын жағаның ойлап табылуын Ханна Монтегге жатқызады. Ол күйеуінің көйлегінің тек жағасы ғана кірленген кезде оны жууден қашқысы келді. Сондықтан ол жағаларын кесіп алып, жағасыз көйлектің мойнына байлауға арналған мата таспалармен тігіп қойды. Бұл жағаларды жеке жууға мүмкіндік берді, соның арқасында уақыт пен еңбек үнемделді. Қаланың кәсіпкері, дін қызметкері Эбенезер Браун бұл идеяны коммерцияландырды. Трояда ажыратылатын жағалар мен оларға қатысты көйлектерді жасау маңызды өнеркәсіпке айналды. Кейіннен жағаларды крахмалмен бекітудің пайдасы анық болды, және қысқа мерзім ішінде көйлектің алдыңғы бөлігі мен манжеттері де ажыратылып, қатты крахмалмен кептірілді. Адамдар киімнің ыңғайлы болуына көбірек мән берген кезде бұл әдеттен бас тартылды, ал қатты жаға – күндізгі киімде осындай қатты крахмалданған мақтадан жасалған соңғы нәрсе болып қалды. Бүгінде толық киімге арналған көйлек (ақ немесе кейде қара галстукпен киіледі) әлі де қатаң (бірақ тігілген) алдыңғы бөлігі мен манжеттеріне ие, олар қатаң ажыратылатын жағамен үйлеседі.

Ажыратуға болатын жағаны қолдану

Жағасы сол жақтағыдай екі түйреуішпен көйлекке бекітіледі. Көйлектің жағасы – туника жағасы, артында тесігі және алдыңғы жағында екі жақта тесігі бар қысқа, тік матадан жасалған жолақ. Қатты жаға көйлек кигізілместен бұрын артына бекітіледі (ал жаға астына галстук салынады, егер жаға төмен түсетін болса), содан кейін көйлек киіліп, алдыңғы түйреуіш жаға арқылы өткізіліп бекітіледі. Ұлыбритания, Ирландия және Канададағы адвокаттар жиі ажыратылатын жағаларды қолданады, олардың көпшілігі сотқа барар кезде қанатты жаға киеді. Сотқа бара жатқанда және қайтып келгенде, төмен түсетін жаға мен галстук киіледі. Ажыратылатын жағалардың тағы бір кең таралған түрі – діни қызметкерлердің жағасы (немесе "Рим жағасы"), бірақ қазір олар жууды жеңілдету үшін иілгіш пластиктен жасалады және әрқашан дәстүрлі түйреуіштермен бекітілмейді. Сонымен қатар, Итон колледжіндегі барлық оқушылар қатты жаға киеді, көбінесе төмен түсетін жаға, ал биліктегі студенттер «тік жаға» киеді, оған қанатты жаға да кіреді. Осы жағдайлардан басқа, ажыратылатын жағалар сирек кездеседі. Әсіресе 21 ғасырда күндізгі киіммен қатты жағалар өте сирек, бірақ егер кисе, көбінесе төмен түсетін жаға болады, бірақ таңертеңгі киімге қанатты жаға да сәйкес келеді. Императорлық жаға сияқты ескі стильдер (Эдуард дәуірінде соңғы рет танымал болған, қанаттары жоқ биік жаға) қазір көрінбейді. Ажыратылатын жағаларды көбінесе кешкі киіммен киеді, онда Америкада жоғары қанатты жаға танымал, ал Ұлыбританияда Эдуард VIII-ге сәйкес қара галстук үшін төмен түсетін жағаларға басымдық беріледі. Жағаны крахмалдандыру үшін, оны қайнап тұрған сумен шайып, крахмалдан тазарту керек, содан кейін әдеттегідей жуу керек. Тығыз жылы крахмал ерітіндісіне малып, жартылай құрғағанша қалдырады, содан кейін қатты болғанша үтілейді. Үтілеген кезде пішінін беру үшін иіп немесе жаға пресін қолданады.