Кіріспе

Америка Азаматтық Соғысының шайқасы

Глазго шайқасы 1864 жылдың 15 қазанында Миссури штатындағы Глазго қаласында және оның төңірегінде, Америка Азаматтық Соғысы кезінде Прайстің Миссури экспедициясының бір бөлігі ретінде болды. Шайқас нәтижесінде қажетті қару-жарақтар басып алынды және Конфедерация әскерлерінің рухы көтерілді, ол Pilot Knob шайқасындағы жеңілістен кейін төмендеген еді. 1864 жылдың соңында Транс-Миссисипи театрындағы Конфедерация жетекшілері Миссисипи өзенінің шығысындағы маңызды театрлардан Одақ әскерлерін аудармақ ниетімен Миссури штатына жорық жоспарлады. Экспедицияны генерал-майор Стерлинг Прайс басқарды және бастапқыда Сент-Луис қаласын басып алуды көздеді. Pilot Knob шайқасындағы ертегі жеңіліс оны бұл жоспардан бас тартуға мәжбүр етті. Джефферсон-Ситидегі Одақ гарнизонының күші Прайсты қалаға шабуыл жасау жоспарынан бас тартуға көндіргеннен кейін, ол әскерін Little Dixie аймағына, Конфедерацияға жақын аймаққа бастап барды, онда жалдау жұмыстары сәтті аяқталды. Осы жаңа сарбаздардың көпшілігі қарусыз болды. Глазгода Одақтың қару-жарақ қоймасы бар екенін білген Прайс, генерал Джон Б. Кларкты екі бригадамен оны басып алуға жіберді. Глазгодағы Одақ гарнизоны полковник Честер Хардинг-младшийдің басқаруында болды және көбінесе 43-ші Миссури жаяу әскер полкінің сарбаздары мен офицерлерінен құралды. 15 қазанда сағат 05:00-де Конфедерация артиллериясы Одақ позицияларына атыс ашты. Одақ қолбасшысы Кларктің капитуляция ұсынысын қабылдамағаннан кейін, шабуыл шамамен сағат 08:00-де басталды; Глазгоға жетудегі кешігулерге байланысты ол кешікті. Хардингтің әскері қалаға кері шегінді және 50 000 рационды Конфедерацияның қолына тимейін деп өртеп жіберді. Олар сағат 13:30-да капитуляциялады. Кларктың әскері Одақ сарбаздарын босатып, 1000 униформа пальтосын және 1200 қаруын басып алды, сондай-ақ бір кемені өртеп жіберді. Конфедерация колоннасы келесі күні Прайс әскеріне қосылды. 23 қазанда Конфедерация әскерлері Вестпорт шайқасында жеңілді. Прайс әскері шегінді, бірақ Одақ әскерлері оларды ұзақ уақыт қуды. Шегініс ақырында Техасқа жетті.

Контекст

1861 жылы АҚШ-та Азамат соғысы басталғанда Миссури штаты құлдар ұсталған штат болған, бірақ бөлініп шықпады. Штат саяси жағынан екіге бөлінді: губернатор Клейборн Фокс Джексон және Миссури штатының әскері бөлінуді және Америка Конфедерациялық Штаттарын қолдады, ал бригада генералы Натаниел Лион мен Одақ армиясы АҚШ-ты қолдады және бөлінуге қарсы болды. Генерал-майор Стерлинг Прайс басшылығымен Миссури штатының әскері алғашқыда бірқатар табыстарға қол жеткізді, бірақ жыл соңына қарай штаттың оңтүстік-батыс бөлігімен шектелді. Осы уақытта Джексон және штат заң шығарушы органының бір бөлігі Америка Конфедерациялық Штаттарына қосылу үшін дауыс берді, бірақ заң шығарушы органының тағы бір бөлігі бөлінуге қарсы дауыс берді, нәтижесінде штаттың екі үкіметі болды. 1862 жылдың наурызында Арканзастағы Пи-Ридж шайқасында Конфедерация жеңіліске ұшырады, бұл Одақтың Миссуриге бақылауын қамтамасыз етті, ал штаттың Конфедерациялық әрекеттері 1862 және 1863 жылдары партизандық соғыс пен шабуылдармен шектелді. 1864 жылдың қыркүйегінде Конфедерация Атлантадағы науқанда жеңіліске ұшырады. Бұл және АҚШ-тың шығысындағы басқа оқиғалар соғысты жалғастыруды қолдаған Авраам Линкольнге, соғысты аяқтауды жақтаған Джордж Б. Макклелланнан 1864 жылғы АҚШ президенттік сайлауында артықшылық берді. Көптеген конфедерациялықтар Макклелланның сайлауда жеңіске жетуі Конфедерацияның тәуелсіздігін қамтитын бейбіт келісімге әкеледі деп ойлады. Осы кезде Конфедерацияның соғыста жеңіске жету мүмкіндігі өте төмен болды. Миссисипи өзенінің шығысындағы жағдай Конфедерацияға қарсы болғандықтан, Транс-Миссисипи департаментінің конфедерациялық қолбасшысы генерал Эдмунд Кирби Смит өзінің басқаруындағы жаяу әскерін шығысқа қарайғы шайқастарға ауыстыруға бұйрық берді, бірақ Миссисипи өзенін Одақ әскери-теңіз күштері бақылауда ұстағандықтан бұл мүмкін болмады. Шабуылға шектеулі ресурстары болғанына қарамастан, Смит Одақ әскерлерін негізгі майданшалардан ауыстыруға бағытталған шабуыл, әскерлерді ауыстыруға тең әсер етеді деп шешті. Прайс және Миссуридің конфедерациялық губернаторы Томас Коут Рейнольдс Миссуриге шабуыл жасауды ұсынды; Смит жоспарды мақұлдады және Прайсты шабуылды басқаруға тағайындады. Прайс шабуыл бірнеше мақсатқа жетеді деп күтті: Миссуриде Одақ үкіметіне қарсы халық көтерілісін тудыру; Одақ әскерлерін негізгі майданшалардан ауыстыру; және Макклелланның Линкольнді сайлауда жеңу мүмкіндігін арттыру. 19 қыркүйекте Прайстің Миссури армиясы деп аталған колоннасы штатқа кірді.

Кіріспе

Прайстың әскері Миссуриге оңтүстіктен шамамен 13 000 атты әскермен кіріп, Прайс Миссури жорығын бастады. Осы әскердің бірнеше мың адамы нашар қаруланған, ал әскердің 14 топырағының барлығы кішкентай болғандықтан, олардың қашықтығы мен тиімділігі шектелген. Прайске қарсы генерал-майор Уильям С. Роузкранс тұрды, ол Миссуридің Одақтық департаментін қолдағы 10 000-нан аз адаммен басқарды, олардың көпшілігі ірі шайқастарда тәжірибесі жоқ милициялықтар еді. Қыркүйек айының соңында Конфедерация әскері Пилот-Ноб қаласының жанында Форт-Дэвидсонды ұстап тұрған шағын Одақтық күшпен кездесті. 27 қыркүйекте Конфедерацияның бекініске жасаған шабуылдары сәтсіз аяқталды, бірақ Одақтық гарнизоны сол түні фортты тастап кетті. Прайс шайқаста жүздеген адамды жоғалтты. Конфедерация әскерінің бір бөлігі Франклинге дейін жетті, бірақ содан кейін Юнион және Вашингтон арқылы батысқа қарай Джефферсон-Ситиге бет бұрды. Прайс Пилот-Кнобтағы жеңілістен кейін Сент-Луиске шабуыл жасау ниетінен бас тарды және Франклинге қарай қаланы басып алуға тырыспады. Сент-Луис те генерал-майор А. Дж. Смит басқаратын Одақтың жаяу әскерімен нығайтылды. Прайс әскерін үлкен керуенмен бірге алып жүрді, бұл олардың жылдамдығын айтарлықтай баяулатты. Керуен Конфедерация әскері өтіп кеткен қалалардан жиналған азық-түлік пен жемді тасымалдау үшін пайдаланылды. Одақ күштері Джефферсон-Ситині нығайтуға уақыт тапты, оның гарнизоны 1 қазан мен 6 қазан аралығында 1000 адамнан 7000 адамға дейін артты. Нығайтуға штаттың басқа жерлерінен және милициялықтардан алынған тұрақты әскерлер қосылды, соның ішінде жедел шақырылған Миссури милициясының бір бөлігі. Прайс Джефферсон-Ситиге шабуыл жасау үшін тым күшті екенін түсінді және Миссури өзенінің бойымен батысқа қарай жолын жалғастырды. Прайс әскерінің алғы шебі 9 қазанда Бунвиллге жетті. Бунвилл Кішкентай Дикси деп аталатын Конфедерацияға жақын аймақтың бөлігі болды, және көптеген адамдар, соның ішінде Қанды Билл Андерсон және оның партизандары Конфедерацияға қосылды. Прайс Андерсонды негізгі күштің солтүстігіне, Солтүстік Миссури теміржолын бұзу үшін жіберді және Уильям К. Квантрилдің партизандарын Ганнибал мен Сент-Джозеф теміржолына шабуыл жасауға тырысты. Одақ әскері Прайсті батысқа қарай ұстап қуып жете берді; бір бөлігі Бунвилльдің шығысында Рошпортта, ал екіншісі бригадир генерал Джон Б. Санборн басқаруымен Калифорнияда оңтүстікте орналасқан. 11-де Санборн солтүстікке жылжып, келесі күні Бунвилльден кетуге мәжбүр болған Конфедерациямен шайқасты, және Маршалл бағытында батысқа қарай жолын жалғастырды. Конфедерацияның Кішкентай Диксидегі жұмысы сәтті аяқталды. Жаңадан келгендер Прайс әскерінің санын арттырды, бірақ олардың көпшілігі қарусыз болды. 12 қазанның кешкісінде Прайс Боунвиллдің солтүстігінде, Миссури өзенінің арғы жағында, Глазгодағы Одақтың гарнизонында көп мөлшерде қару-жарақ сақталғаны туралы хабарды естіді. 14 қазанда Прайс екі шабуылға рұқсат берді. Бірі, бригадир генерал М. Джефф Томпсон басқаруымен, Шелбидің темір бригадасының командирі, Прайс лагерінен оңтүстікке қарай 42 км қашықтықтағы Седалияға жіберілді, оны 15 қазанда басып алды. Екіншісі, бригадир генерал Джон Б. Кларк кіші басқаруымен, Глазгоға бағытталды.

Шайқас

Кларктың 1700-1800 адамнан тұратын колоннасы өз бригадасынан (полковник Колтон Гриннің қолбасшылығымен), полковник Сидни Д. Джекман бригадасының 500 адамынан және Харристің Миссури батареясынан құралған. Кларк пен Джекман жергілікті тұрғындар болғандықтан операцияға таңдалды. Колонна солтүстікке қарай жылжып, 14 - ші күні Миссури өзенінен пароммен өтіп, Ароу-Рокке жетті. Глазго гарнизонында "қағаз жапсырылған қайық" бар деген хабарларды естігеннен кейін Кларк Прайстан көбірек артиллерия сұраған. Шын мәнінде, Одақтың кемесінде, батыс жел пароход, қақталған немесе тіпті қаруланған емес. Глазгодағы өзен артиллерияның тиімді атыс жүргізуге жеткілікті тар болғандықтан, Прайс бригадир генерал Джозеф О. Шелбиді 125 атлы сарбаздармен және Коллинстің Миссури батареясының бір бөлігін Миссуридің батыс жағалауындағы Глазгоға қарсы жерге жіберді. Шелбидің күштеріне Андерсонның кейбір партизандары қосылды, бірақ Андерсон мен оның адамдары шайқасқа қатыспады. Союз гарнизоны бастапқыда капитан Джон Э. Майоның қолбасшылығындағы шағын күш болды, бірақ оны 13 қазанда полковник Честер Хардингтің қолбасшылығындағы 43-ші Миссури жаяу әскер полкінің бір бөлігі күшейтті. Миссуридің жаяу әскерлері пароходтар суға батқанда уақытша тұтқындалып қалды. Кемелер босатылғаннан кейін олар өзеннен төмен Глазгоға қарай жүзіп, мұнда миссуриліктерді және керек-жарақты түсірді. Кемелердің бірі, Бентон, Джефферсон Ситиге оралды, ал екіншісі, Батыс жел, Глазго қаласында қалды, өйткені оның су тартуы өзендегі су деңгейінің төмендеуіне байланысты тым терең болады деп күтілді. Гардингтің Гласгоудағы гарнизоны 550 - 800 адамнан құралған, олардың ішінде қарулы азаматтар да бар еді. Одақ күштерінің қолдарында артиллерия жоқ еді. Глазгоның төбе басында орналасуы қорғанысқа артықшылық берді. Ішкі одақ желісі әрқайсысында шамамен 40 адам тұратын екі аяқталмаған бекіністермен бекітті. Қорғану қорғанулары, шығысқа қарай мектеп ғимаратына дейін созылған болса да, қамалдар арасында уақытша болды. Хардингтің адамдарының көпшілігі қалаға кіретін жолдың қамалды шекарасынан тыс орналасты. Бұл ішкі желі өзеннен қаланың шығыс шетіне дейін, солтүстікке қарай бұрылады. 43-ші Миссури жаяу әскерінің элементтері шығыс және батыс позицияларын қаланың оңтүстігінде сыртқы сызықта, жолдар Греггс-Крикке жақын жерде ұстады. Осы екі позицияның арасында жергілікті милиция өкілдері тұрды. Екі жол қиылысы бір-бірінен 2 шақырымнан аса қашықтықта орналасқан. Қаланың оңтүстігіндегі желі шамамен шығыстан батысқа қарай жүреді. Қаланың солтүстігінде, көбінесе Миссури мемлекеттік милициясының мүшелері, ат әскері тобы, Bear Creek-тің солтүстігінде, бір ғана жолмен кесілген позицияны ұстады. Әскерилер күшін шығысқа Джефферсон Ситимен телеграф байланысын жөндеу үшін жіберді, бірақ конфедерациялық күшпен кездескеннен кейін 14 қазанда кешкі уақытта Глазгоға оралды. 15 қазанда сағат 05:00 шамасында Коллинз батареясы бірінші кезекте Батыс желге, көрінетін лагерь оттарына және қаладағы ашық көшелерге атуды бастады. Бұл от, негізінен, әсерсіз болды, сондай-ақ кавалерияның оқтығы, бірақ конфедерация жақтасының көрнекті азаматы, дін қызметкері Уильям Гофф Каплс артиллерия оғынан қаза тапты. Одақтың мергендері кейбір конфедерация әскерлерін өзен жағалауынан аластатты. Кларктың күштері Миссури өзенін кесіп өтуге тырысқан кезде бір сағатқа кешікті, бірақ Шелби күткеннен кешікті. Кларк Коллинз оқ атқанда 5 шақырым қашықтықта болатын. Сағат 7-де Кларктың адамдары алаңға келді. Джекменнің адамдары сол жақта, өзенге жақын орналасқан, ал Конфедерацияның қалған күштері Джекменнің оң жағында орналасқан. 3-Миссури кавалерия полкі оң жақ шегін ұстады. 10-шы Миссури кавалерия полкі Солтүстіктан Глазгоға шабуыл жасау үшін Одақтың артқы жағына жіберілді. Грин Харристің бір пушкасын майданға әкелдірді. Хардинг Греггс-Крик желісін 43-ші Миссуридің бірнеше роталарымен нығайту арқылы жауап берді. Кларк Хардингке бас тарту туралы ұсыныс жіберді, хабарды жеткізу үшін азаматтық адамдарды қолданды. Союз командирі азаматтық хабаршыларды стандарттан тыс пайдаланудан шатасып, ұсынысты қабылдамады. Кларктардың негізгі тобы қаланың оңтүстігінде Греггс-Крикке сағат 08:00-де қарай күшпен өтіп кетті, бірақ одақ қорғаушылары қатты күресті. Соғыстан кейінгі баяндамасында Хардинг өз адамдарының екі жақтан да қоршалып қалғанын айтады. Одақ әскерлері Глазгодағы дайындық позициясына кері шегінді. О�...

Салдары

Глазгодағы жеңісі Прайс армиясының моральдық күйін арттырды, ол Pilot Knob-тан кейін бұзылған болатын. Нәтижесінде 1200 қару, 1000 одақ киімдері мен 150 жылқы қолға түсті. Квантрил мен оның адамдары 16 қазанда банкті тонаған, ал Андерсонның адамдары 22 қазанның 21-і күні түнде ақша алуға тырысып, азаматты өлтіріп, кейін ол босатып алған бұрынғы құлды зорлаған. Одақтың Глазгодағы гарнизоны бұған дейін партизандардың бұл жерге шабуыл жасауына жол бермеген еді, бірақ Хардинг пен оның адамдары кеткеннен кейін қала партизандардың нысанасына айналды. Кейбір Конфедерация дереккөздері Глазгода 1000-ға жуық одақ сарбазы тұтқындалды деп мәлімдеді, ал одақ есептері 550-ге жуық адамды көрсетті. Тарихшы Марк А. Лауз Конфедерация ұсынған сандарды қабылдамайды және одақ саны өте төмен екенін айтады, өйткені отаршылдардың күшін дәл санамағандықтан, нақтырақ көрсеткіш 650-ге жуық болады деп болжайды. Союз жаралылары туралы есептерде ең көп 32 жарақат алған және 8 - 11 адам қаза тапқан, бірақ Лаузе бұл жарақат алғандардың саны өте аз деп санайды, мүмкін отаршылдардың шығындарын алып тастаумен байланысты және шамамен төрт ондаған жақсы болжам болады деп мәлімдейді. Кларктың ресми есебінде зардап шеккендердің саны көрсетілмеген, ал бірнеше Конфедерация бөлімшелері зардап туралы хабарламаған, бірақ бір полк 7 адам өлтіріп, 46 адам жарақат алғандығы белгілі. Консерватор Фрэнсис Э. Кеннеди шартты түрде босатылған одақ сарбаздарының санын 600-ден аса деп санайды, бұл ұрыста болған шығындарды есептемегенде. Глазго қаласында 15 үй мен бір шіркеу зақымдалды. Конфедерация әскерлері 16-17 қазанда Батыс желін өртеп жіберді. 1921 жылы Батыс желінің қалдықтары кеме қатынасына қауіп төндіреді деп танылып, оны катермен алып тастады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Глазгодағы өзеннен алынған қозғалтқыш кеменің құрамына кірген деген хабар тарады. Кларк 16 қазанда Конфедерация армиясына қайта қосылды, ал біріккен күш Канзас-Ситиге қарай батысқа қарай жылжи берді, онда Канзас штатының милициясы мен шекарадағы одақ армиясының ер адамдары қалыптасты. Конфедерация әскерлері батысқа қарай жылжып, бірнеше шағын шайқастар өткізді. 23 қазанда олар Вестпорт шайқасында одақ генерал-майоры Сэмюэл Р. Кертиске ұшырады. Прайстың адамдары кері шегінуді бастады, бірақ көптеген адам тұтқындалған Майн-Крик шайқасын қоса алғанда, жеңілістерге ұшырады. 28 қазанда Ньютонияның екінші шайқасында соңғы әрекет жасағаннан кейін Конфедерация Арканзасқа, содан кейін Үндістан аумағына кері шегінді; Одақтың қуғындауы 8 қарашада Арканзас өзеніне жеткенге дейін жалғасты. Конфедерацияның шегінуі Техасқа дейін жалғасты. Бұл жорық Прайс әскерінің үштен екісін құртты. Глазгода ұрысты еске алу үшін түсіндірме белгілер орнатылды. Бұл шайқастың тарихи қайта жаңғыртылуы өткізілді, ал ұрыс кезінде желбіреген ту Льюис кітапханасында көрсетіледі.