1864 жылғы Франклин шайқасы

Кіріспе

Америкалық Азамат соғысының шайқасы
1864 жылғы шайқас

Франклин шайқасы 1864 жылдың 30 қарашасында Теннесси штатының Франклин қаласында, Америкалық Азамат соғысының Франклин-Нэшвилл науқаны аясында болды. Бұл Конфедерация армиясы үшін соғыстың ең ауыр апаттарының біріне айналды. Конфедерация генерал-лейтенанты (LTG) Джон Белл Худтың Теннесси армиясы генерал-майор (MGEN) Джон Скофилд басқаратын одақтас күштерінің бекіністік позицияларына қарсы көптеген майдандық шабуылдар жасады, бірақ Скофилдтің Нэшвиллге жоспарлы және тәртіпті түрде қайта шегінуіне кедеріс келтіре алмады. Конфедерацияның алты жаяу әскер дивизиясы, он сегіз бригада, 100 полк және шамамен 20 000 сарбазды қамтитын шабуылы, кейде "Батыстың Пикетт шабуылы" деп аталды, Теннесси армиясының әскерлері мен басшылығына ауыр шығын келтірді. Конфедерацияның он төрт генералы (алтысы қаза тапты, жетісі жараланды және біреуі тұтқынға алынды), сондай-ақ 55 полк командирі қаза тапты. MGEN Джордж Х. Томасқа қарсы Нэшвилл шайқасында жеңілгеннен кейін Теннесси армиясы қысқа шабуылды бастаған күшінің жартысымен ғана шегінді және соғыстың қалған бөлігінде күресуге қабілетті күш ретінде толығымен жойылды. 1864 жылғы Франклин шайқасы аймақтағы екінші әскери қақтығыс болды; 1863 жылғы шайқас – конфедерациялық атты әскер командирі MGEN Эрл Ван Дорнның 10 сәуірдегі барлау миссиясымен байланысты маңызсыз шайқас еді.

Әскери жағдай

Атлантадағы шайқаста жеңілгеннен кейін Худ генерал-майор Уильям Т. Шерманды Чаттанугадан Атлантаға дейінгі теміржолмен жабдықтау желісін бұзу арқылы шайқасқа салуға үміттенді. Худты қысқа ғана уақыт қуып жете салысымен, Шерман өз әскерін осы желілерден бөліп алып, Атлантадан Саваннаға қарай жасаған танымал теңіз жорығында «жерден көруге» бел буды. Осылайша, ол жүздеген шақырымдық жабдықтау желісін үнемі шабуылдан қорғаудан аулақ болып, Худ әскеріне қарсы «ай сайын мыңдаған адамды жоғалтып, ешқандай нәтижеге жете алмаймын» деп болжады. Шерманның жорығы агрессивті Худты қимылсыз қалдырды, ал оның Теннесси армиясы Шерманға шабуыл жасау немесе оның артқы қатарларына шабуылдау мүмкіндігіне ие болды. Теннессиді және артынан келетін әскерді Худтан қорғау міндеті Камберленд армиясының қолбасшысы генерал-майор Джордж Х. Томасқа жүктелді. Орталық Теннессидегі негізгі күштер – генерал-майор Дэвид С. Стэнли басқаратын Камберленд армиясының IV корпусы және генерал-майор Джон Скофилд басқаратын Огайо армиясының XXIII корпусы, олардың жалпы саны шамамен 30 000 адамды құрады. Томас басқаруындағы тағы 30 000 әскер Нешвиллде немесе сол жаққа қарай жылжып жатқан еді. Шерманды Джорджияда қуудың орнына, Худ солтүстікке қарай ірі шабуыл жасауға бел буды, бірақ оның 39 000 әскері Теннессидегі 60 000 одақтық әскерден кем болатын. Ол солтүстікке қарай Теннессиге қарай жылжып, Томас әскерінің бөліктерін жеке-жеке жеңіп, олар жиналмас бұрын, маңызды өндіріс және жабдықтау орталығы – Нешвилльді басып алып, Кентуккиге, мүмкін Огайо өзеніне дейін жорыққа шығуды көздеді. Худ тіпті Теннесси мен Кентуккиден 20 000 сарбазды жеңіс жолында жинап, Вирджиниядағы Роберт Ли әскерімен қосылатынын күтті, бұл жоспарды тарихшы Джеймс М. Макферсон «қиял елдерінде жазылған сценарий» деп сипаттады. Худ жарақаттарынан жазылғанмен, аяғы мен қолына алған ауыр жарақаттары салдарынан ауырсыну сезіп, қимыл-қозғалысы шектелген еді. Худ қарашаның алғашқы үш аптасын солтүстік Алабамада Теннесси армиясын шабуылға дайындаумен тыныш өткізді.

Following his defeat in the Atlanta Campaign, Hood had hoped to lure MGEN William T. Sherman into battle by disrupting his railroad supply line from Chattanooga to Atlanta. After a brief period in which he pursued Hood, Sherman decided instead to cut his main army off from these lines and "live off the land" in his famed March to the Sea from Atlanta to Savannah. By doing so, he would avoid having to defend hundreds of miles of supply lines against constant raids, through which he predicted he would lose "a thousand men monthly and gain no result" against Hood's army. Sherman's march left the aggressive Hood unoccupied, and his Army of Tennessee had several options in attacking Sherman or falling upon his rear lines. The task of defending Tennessee and the rearguard against Hood fell to MGEN George H. Thomas, commander of the Army of the Cumberland. The principal forces available in Middle Tennessee were IV Corps of the Army of the Cumberland, commanded by MGEN David S. Stanley, and XXIII Corps of the Army of the Ohio, commanded by MGEN John Schofield, with a total strength of about 30,000. Another 30,000 troops under Thomas's command were in or moving toward Nashville. Rather than trying to chase Sherman in Georgia, Hood decided that he would attempt a major offensive northward, even though his invading force of 39,000 would be outnumbered by the 60,000 Union troops in Tennessee. He would move north into Tennessee and try to defeat portions of Thomas's army in detail before they could concentrate, seize the important manufacturing and supply center of Nashville, and continue north into Kentucky, possibly as far as the Ohio River. Hood even expected to pick up 20,000 recruits from Tennessee and Kentucky in his path of victory and then join up with Robert E. Lee's army in Virginia, a plan that historian James M. McPherson describes as "scripted in never never land." Hood had recovered from but was affected by a couple of serious physical battle wounds to a leg and arm, which caused him pain and limited his mobility. Hood spent the first three weeks of November quietly supplying the Army of Tennessee in northern Alabama in preparation for his offensive.

Франклинге жол, 21-29 қараша

Теннесси армиясы 21 қарашада Флоренциядан солтүстікке қарай жорықтап, одақ әскерлерін күтпеген жерден шақырды, олардың екі бөлігі Пуласкиде (Теннесси штаты) және Нэшвиллде 121 км қашықтықта орналасқан еді. Худ үш күн ішінде 113 шақырымдық қашықтықты жеделдетіп басып өтіп, екі армияның арасында маневр жасауға тырысты, оларды жеке-жеке талқандау мақсатында. Бірақ Стэнлидің IV корпусына және өзінің XXIII корпусына басшылық еткен одақ генералы Скофилд Пуласкиден Колумбияға жылдам шегініп, солтүстікке қарайғы тас жолдағы Қаш өзені арқылы маңызды көпірді бақылауға алды. Жолдағы генерал Натан Бедфорд Форресттің атты әскерінен шығынға ұшырағанына қарамастан, федералдар Колумбияға жетіп, 24 қарашада конфедераттар келгенге дейін бірнеше сағат бұрын бекіністер салды. 24-29 қараша аралығында Скофилд Худты осы өткелде тоқтата алды, ал «Колумбия шайқасы» екі тараптың әскерлерін қайта жинағандағы көбінесе қан төгілмейтін шайқастар мен артиллериялық оқ жаудырулар сериясынан тұрды. 28 қарашада Томас Скофилдке солтүстікке, Франклинге қарай шегінуге дайындық жұмыстарын бастауды бұйырды. Ол генерал А.Ж. Смиттің Миссуриден XVI корпусының жақын арада келуін күтіп, біріктірілген күшті Қаш өзені орнына Харпет өзені бойында, Франклинде Худқа қарсы қорғануға ниеттенді. Сонымен қатар, 29 қарашаның таңында Худ Бенджамин Ф. Читхем мен Александр П. Стюарт корпустарын солтүстікке қарай бүйірлеп өткізіп жіберді. Олар Колумбияның шығысындағы Дэвис Форды арқылы Қаш өзенін кесіп өтті, ал Стивен Д. Ли корпусының екі дивизиясы мен армияның көп бөлігі артиллериясы Скофилдті Колумбияға қарсы жалпы шабуыл жоспарланғанына сендіру үшін оңтүстік жағалауда қалды. 29 қараша күні түске қарай Худ оны айналып өткендіктен, Скофилд армиясы қиын жағдайда қалды. Оның басқаруы сол кезде оның жабдықтау вагондары мен артиллериясы және IV корпусының бір бөлігіне бөлінді, оны ол Колумбиядан солтүстікке қарай 10 шақырым жердегі Спринг-Хиллге жіберді, ал IV және XXIII корпустардың қалған бөлігі оларға қосылу үшін Колумбиядан жолға шықты. Спринг-Хилл шайқасында түстен кейін және түнде Худтың одақ әскерлерін және олардың жабдықтау вагондарын тоқтатып, жоюға алтын мүмкіндігі болды, өйткені оның күштері түнгі уақытта одақ күштерін бөліп тұрған тас жолға жеткен еді. Алайда, басқарудағы бірқатар қателіктерге және Худтың Скофилдті тұтқындап алғанына ерте сенгеніне байланысты конфедераттар түнде одақ күштерін тоқтата алмады және оларға көп зиян келтіре алмады. Скофилдті «Жоғалған себеп» мифы Худқа қарсы әрекет етуде баяу болғаны үшін және қашып құтылуға сәттілікпен қол жеткізгені үшін сынады, бірақ оның қол астындағылары оның реакциясын армиясының қауіпсіздігі мен Худтың Нэшвиллге шабуыл жасауын кейінге қалдыру міндеті арасындағы сақтық тепе-теңдігі ретінде қорғады. Шешімді басшылық пен сәттілік арқасында одақтың жаяу әскері мен жабдықтау колоннасы 29 қарашаның таңында Спринг-Хиллден аман-есен өтіп, көп ұзамай солтүстікке қарай 19 шақырым жердегі Франклин қаласын басып алды. Сол күні таңертең Худ Скофилдтің күтпеген қашып кетуіне қатты таңырқап, ашуланды. Худ әскеріне солтүстікке қарай Франклинге қарай қуғын-сүргінді қайта бастауды бұйырды.

The Army of Tennessee marched north from Florence, Alabama, on November 21, and indeed managed to surprise the Union forces, the two halves of which were 75 mile (121 km) apart at Pulaski, Tennessee and at Nashville. With a series of fast marches that covered 70 mile (113 km) in three days, Hood tried to maneuver between the two armies to destroy each in detail. But Union general Schofield, commanding Stanley's IV Corps as well as his own XXIII Corps, reacted correctly with a rapid retreat from Pulaski to Columbia, which held an important bridge over the Duck River on the turnpike north. Despite suffering losses from MGEN Nathan Bedford Forrest's cavalry along the way, the Federals were able to reach Columbia and erect fortifications just hours before the Confederates arrived on November 24. From November 24 to 29, Schofield managed to block Hood at this crossing, and the "Battle of Columbia" was a series of mostly bloodless skirmishes and artillery bombardments while both sides re gathered their armies. On November 28, Thomas directed Schofield to begin preparations for a withdrawal north to Franklin. He was incorrectly expecting that MGEN A. J. Smith's XVI Corps arrival from Missouri was imminent and he wanted the combined force to defend against Hood on the line of the Harpeth River at Franklin instead of the Duck River at Columbia. Meanwhile, early on the morning of November 29, Hood sent Benjamin F. Cheatham's and Alexander P. Stewart's corps north on a flanking march. They crossed the Duck River at Davis's Ford east of Columbia, while two divisions of Stephen D. Lee's corps and most of the army's artillery remained on the southern bank to deceive Schofield into thinking a general assault was planned against Columbia. Now that Hood had outflanked him by noon on November 29, Schofield's army was in critical danger. His command was split at that time between his supply wagons and artillery and part of the IV Corps, which he had sent to Spring Hill nearly ten miles north of Columbia, and the rest of the IV and XXIII corps marching from Columbia to join them. In the Battle of Spring Hill that afternoon and night, Hood had a golden opportunity to intercept and destroy the Union troops and their supply wagons, as his forces had already reached the turnpike separating the Union forces by nightfall. However, because of a series of command failures along with Hood's premature confidence that he had trapped Schofield, the Confederates failed to stop or even inflict much damage to the Union forces during the night. Schofield was criticized by the Lost Cause myth for moving slowly in reaction to Hood and being only lucky to escape, but his subordinates defended his reaction as a careful balance between the safety of his army and his mission to delay Hood from striking Nashville before Thomas had amassed all his forces. Through decisive leadership and good luck, both the Union infantry and supply train managed to pass Spring Hill unscathed by dawn on November 29, and soon occupied the town of Franklin 12 mile (19 km) to the north. That morning, Hood was surprised and furious to discover Schofield's unexpected escape. Hood ordered his army to resume its pursuit north to Franklin.

Одақтың қорғаныс жоспарлары

Шофилдтің алғы шебі 30 қараша күні таңғы сағат 4:30-да Спринг-Хиллден солтүстікке жасалған жедел марштан кейін Франклинге келді. 3-ші дивизияның командирі, бригада генералы (BGEN) Джейкоб Кокс, XXIII корпустың уақытша басқаруын өз мойнына алып, бірден 1863 жылғы бұрынғы шайқас үшін салынған, бүлінген бекіністердің маңында мықты қорғаныс позицияларын дайындауға кірісті. Шофилд өзінің әскеріне өзеннен өтуге мүмкіндік беретін понтондық көпірлер болмағандықтан, өзенге тіресіп Франклинде қорғануға шешім қабылдады. Көпірлер Колумбиядан шегінетін кезінде қалдырылды, себебі оларды тасымалдауға арбалар жетіспеді, ал Нэшвилльдегі Томас сұраған понтондық көпірлер келмеді. Шофилдке өзендегі тұрақты көпірлерді – күйген вагон көпірін және зақымдалмаған теміржол көпірін жөндеу үшін уақыт қажет болды. Ол инженерлеріне вагон көпірін қайта салуды және теміржол көпірінің үстіне арбалар мен әскерлерді тасымалдауға болатын тақтайшалар төсеуді бұйырды. Оның жабдықтау колоннасы негізгі жолды ашық ұстау үшін жанама көшелерге тоқтады, ал арбалар өзенді, біріншіден, күйген көпірдің жанындағы броды арқылы, кейіннен түстен кейін екі уақытша көпір арқылы кесіп өте берді. Шабуыл басталған кезде, жабдықтау арбаларының көбі Харпет өзенінен өтіп, Нэшвилль жолына шықты. Түске дейін Одақтың бекіністері дайын болды. Бұрынғы жылғы бекіністерге сүйенген қорғаныс шебі қаланың солтүстік-батысынан оңтүстік-шығысына дейін жартылай шеңбер құрады. Шеңбердің қалған бөлігі Харпет өзені болды. Солтүстік-батыстан сағат тіліне қарсы бағытта Кимболдың (IV корпус), Ругердің (XXIII корпус) және Рейллидің (XXIII корпус) дивизиялары орналасты. Колумбия жолы (қазіргі АҚШ-тың 31-ші бағдары) қала шетіне кіретін жерде шепте үзіліс болды, ол арбалардың өтуіне мүмкіндік беру үшін ашық қалдырылды. Бұл үзілістен шамамен 200 фут (61 метр) қашықтықта топырақ пен рельстерден жасалған 150 метрлік "ішкі бекініс" құрылды, ол көлік қозғалысына кедергі келтіру үшін, толыққанды қорғаныс бекінісі емес, еді. (Бұл үзіліс 1-Кентукки артиллериясының А батареясының қаруларымен де қорғалды. 44-ші Миссури полкінің сарбаздары да өздерінің майданының батысына қарай, асығыс қазылған орлармен ішкі бекініс шебін кеңейтті.) Жобаның оңтүстік бөлігіндегі жер жұмыстары мықты болды. Шабуылдаушы жаяу әскер шамамен төрт фут ені және екі-үш фут тереңдігі бар ормен, содан кейін жер қабырғасы мен ағаш қоршау рельстерімен, жерден төрт фут биіктікте, және соңында үш-төрт фут тереңдіктегі ормен кездеседі, онда қорғаушылар қаруларын бұталармен жасалған тар "атқыштар арқылы" бағыттайтын. Желінің оңтүстік-шығыс бөлігінде Осаж апельсин бұталары өтпес тосқауыл құрады. Желінің ортасының жанында Кокстің штаб-пәтері ретінде пайдаланылған Картер үйі тұрды. Жолдың шығысында Картер мақта тазартатын ғимараты орналасқан, оның айналасында Одақтың жер жұмыстарында шағын шығыңқы орын болды. Шофилд өзінің штабын Альфеус Труетт үйінде, Харпеттен солтүстікке қарай жарты миль жерде, Нэшвилль жолында орнатты, бірақ ол шайқас кезінде көп уақытын 1863 жылы қаланың солтүстік-шығысында артиллериялық позиция ретінде салынған Форт Грейнджерде өткізді. Екі Одақтық бригада негізгі шептен жарты миль алдыға орналасты. Джордж Д. Вагнердің дивизиясы Спринг-Хиллден соңғы болып келді, және Худ келгенге дейін Уинстед төбесінде қысқа уақыт тоқтағаннан кейін, ол өзінің бригадаларына – полковниктер Эмерсон Опдике, Джон Кью. Лэйн және Джозеф Конрадқа (Спринг-Хиллде жараланған Лютер Брэдлидің орнына тағайындалған) – Одақ шебіне жартылай тоқтауды және мүмкіндігінше тегіс жерде ор қазуды бұйырды. Стенли бұрын Вагнерге екі бригадамен Уинстед төбесін ұстап тұруды және Худ қысым жасамайынша, түнге дейін Опдикені (артқы күзеттің соңғы бөлігі болған) алмастыруды бұйырған еді, және Вагнер бұл бұйрықтарды барлық дивизиясымен негізгі позициядан оңтүстікке қарай шеп ұстау керек деген түсінікке аударған болуы мүмкін. Опдике Вагнердің бұйрығын абсурдты деп санады және Стенли оны бекіністердің ішіне шегінуге бұйырған еді; ол өзінің бригадасын Одақ шебі арқылы және Колумбия жолынан өткен үзілістің артындағы резервтік позицияға алып өтті. 12:00-де, АҚШ-тың басқа күштері бекіністерін аяқтаған кезде, бұл екі бригада тіпті ор қазуды бастамаған еді. Конрад пен Лэйн бригадаларында ор қазу құралдары аз болды, олар негізінен штык, кеселер және қолдарын пайдаланды. Вудтың IV корпусының дивизиясы және Вильсонның барлық кавалериясы Харпеттің солтүстігінде кез келген қанаттық шабуылға қарсы күзеу үшін орналастырылды. Шофилд Худ келмеген жағдайда, кешкі сағат 18:00-ге дейін әскерін өзеннен өткізуді жоспарлады. Худ жақындағанда, Шофилд бастапқыда конфедераттар Колумбиядағыдай демонстрация жасап жатыр деп ойлады, Харпетті кесіп, Одақ позициясын айналып өтуді жоспарлап отыр. Ол Худтің мықты қорғаныс шебіне шабуыл жасауға батыл болатынына күмәнданбады.

Schofield's advance guard arrived in Franklin at about 4:30 a. m. on November 30, after a forced march north from Spring Hill. Brigadier General (BGEN) Jacob Cox, commander of the 3rd Division, temporarily assumed command of the XXIII Corps and immediately began preparing strong defensive positions around the deteriorated entrenchments originally constructed for a previous engagement in 1863. Schofield decided to defend at Franklin with his back to the river because he had no pontoon bridges available that would enable his men to cross the river. The bridges had been left behind in his retreat from Columbia because they lacked wagons to transport them, and pontoons requested from Thomas in Nashville had not arrived. Schofield needed time to repair the permanent bridges spanning the river—a burned wagon bridge and an intact railroad bridge. He ordered his engineers to rebuild the wagon bridge and to lay planking over the undamaged railroad bridge to enable it to carry wagons and troops. His supply train parked in the side streets to keep the main pike open, while wagons continued to cross the river, first via a ford next to the burned out pike bridge, and later in the afternoon by the two makeshift bridges. By the beginning of the assault, nearly all the supply wagons were across the Harpeth and on the road to Nashville. By noon, the Union works were ready. The line, based on the prior year's fortifications, formed an approximate semicircle around the town from northwest to southeast. The other half of the circle was the Harpeth River. Counterclockwise from the northwest were the divisions of Kimball (IV Corps), Ruger (XXIII Corps), and Reilly (XXIII Corps). There was a gap in the line where the Columbia Pike (present day U. S. Route 31) entered the outskirts of the town, left open to allow passage of the wagons. About 200 feet (61 m) behind this gap, a 150 yard "retrenchment" line was constructed of dirt and rails, which was intended to be a barrier to traffic, not a full fledged defensive earthwork. (The gap was also defended by the guns of Battery A, 1st Kentucky Artillery. The men of the 44th Missouri also extended the retrenchment line to the west along their front with hastily dug trenches.) The actual earthworks in the southern portion of the line were formidable. Attacking infantry would be confronted by a ditch about four feet wide and two to three feet deep, then a wall of earth and wooden fence rails four feet above normal ground level, and finally a trench three to four feet deep in which the defenders stood, aiming their weapons through narrow "head gaps" formed by logs. In the southeast portion of the line, Osage orange shrubs formed an almost impenetrable abatis. Just behind the center of the line stood the Carter House, appropriated as Cox's headquarters. Just east of the pike was the Carter cotton gin building, around which a minor salient occurred in the Union earthworks. Schofield established his headquarters in the Alpheus Truett House, a half mile north of the Harpeth on the Nashville Pike, although he would spend most of his time during the battle in Fort Granger, built in 1863 as an artillery position northeast of the town. Two Union brigades were positioned about a half mile forward of the main line. George D. Wagner's division had been the last to arrive from Spring Hill, and after briefly stopping at Winstead Hill before Hood arrived, he ordered his brigades under COLs Emerson Opdycke, John Q. Lane, and Joseph Conrad (who had replaced Luther Bradley, wounded at Spring Hill) to stop halfway to the Union line and dig in as best they could on the flat ground. Stanley had earlier ordered Wagner to hold Winstead Hill with two brigades and relieve Opdycke (who had been the tail end of the rear guard) until dark unless he was pressed, and it is possible that Wagner somehow translated these orders into the notion that he was supposed to hold a line south of the main position with all his division. Opdycke considered Wagner's order to be ridiculous and had already been directed by Stanley to retire within the works; he marched his brigade through the Union line and into a reserve position behind the gap through which the Columbia Pike passed. At 12:00, when the other U. S. forces had finished their fortifications, these two brigades had not even started digging in. Conrad's and Lane's brigades had few entrenching tools and used mainly bayonets, cups, and their hands. Wood's division of IV Corps and all of Wilson's cavalry were posted north of the Harpeth to watch for any flanking attempt. Schofield planned to withdraw his infantry across the river by 18:00. if Hood had not arrived by then. As Hood approached, Schofield initially assumed the Confederates were demonstrating as they had at Columbia, planning to cross the Harpeth and turn the Union position. He did not suspect that Hood would be rash enough to attack the strong defensive line.

Худтың келуі және жоспары

Худтың әскері Франклиннен оңтүстікке қарай 3 шақырым жердегі Уинстед төбесіне жетуге кірісті. 13:00 шамасында Худ күнбатысқа қарай батып бара жатқанда, фронталды шабуылға бұйрық берді – сол күні күн батуы 16:34-ке жоспарланған. Бұл шешім жоғары шенді генералдарының арасында наразылық тудырды. Форрест, егер оған жаяу әскер дивизиясы берілсе, атты әскерімен бірге Скофилдті бір сағаттың ішінде позициясынан ығыстыра алатынын жеткізді, бірақ оның ұсынысы қабылданбады. Фрэнк Читам Худқа: «Маған бұл шайқастың жағдайы ұнамайды, жаудың орны өте жақсы және мықты бекітілген», – деді. Бірақ Худ: «Олар үш жыл бойы нығайып келген» Нэшвиллге қарағанда, қорғаныс құруға небары бірнеше сағат болған федералды әскерлермен шайқасуды жөн көремін, – деп қарсылық білдірді. Патрик Клеберн жаудың бекіністерін қауіпті деп бағалады, бірақ қолбасшы генералға олардың бекіністерін алуға немесе тырысып қаза табатынын айтты. Кейін ол бригадир генерал (BGEN) Дэниел С. Гованға: «Егер біз өлсек, онда еркектей өлейік», – деді. Кейбір тарихшылар Худтың ашумен, ойсырап шабуылға шыққанын, өйткені федералды әскерлер түні бойы Спринг-Хиллде оның әскерлерінен қашып кеткен және ол әскерін тәртіпке келтіргісі келгенін айтады. Бірақ соңғы зерттеулер мұнымен келіспейді, себебі бұл әскери тұрғыдан ақымақтық ғана емес, сонымен қатар Худ Франклинге келген кезде ашулы емес, нық қадамды болды. Оның бұл әрекеті Ли мен Солтүстік Вирджиния армиясының қолбасшыларының мінез-құлқына ұқсас болды, себебі агрессивті шаралар көбінесе шайқаста бастаманы ұстауға мүмкіндік береді. Худтың жеке мақсатына қарамастан, оның басты міндеті – Скофилд пен оның әскері Нэшвиллге қашып кетпес бұрын оларды жеңу болды. Егер ол Гарпет өзенін кесіп, Скофилдтің арасына кірсе, маневр көп уақыт алады және аймақтың ашық жері оның қозғалысын ертерек ашып, Скофилдті қайтадан шегінуге мәжбүрлейді деп алаңдады. Конфедераттар 16:00-де алға жылжи бастады, Чейтам корпусы шабуылдың сол жағында, ал Стюарт корпусы оң жағында болды. Сол жақтағы Бейттің дивизиясы бастапқы позицияға жетуде кешікті, себебі ол Уинстед төбесін айналып өтті, бұл бүкіл армияның жылжуын баяулатты. Худ Форресттің атты әскерін екіге бөлді: Чалмер дивизиясын Бейттің сол жағына, ал Буфорд пен Джексонды Форрестпен бірге Стюартты жауып, Гарпет өзеніндегі фордтарға қаратуға жіберді. Ли корпусы мен армияның артиллериясының көп бөлігі әлі Колумбиядан келмеген еді. Худтың шабуылға шыққан күші, шамамен 19-20 000 сарбаз, оның тапсырған міндеті үшін жеткіліксіз болды – екі шақырым ашық жерді екі артиллерия батареясының қолдауымен кесіп өтіп, дайын бекіністерге шабуыл жасау.

Hood's army began to arrive on Winstead Hill, two miles (3 km) south of Franklin, around 13:00 Hood ordered a frontal assault in the dwindling afternoon light—sunset would be at 16:34 that day—against the Union force, a decision that caused dismay among his top generals. Forrest argued unsuccessfully that if he were given a division of infantry to accompany his cavalry, he could flank Schofield out of his position "within an hour." Frank Cheatham told Hood, "I do not like the looks of this fight; the enemy has an excellent position and is well fortified." But Hood countered that he would rather fight a Federal force that had had only a few hours to build defenses, instead of Nashville where "they have been strengthening themselves for three years." Patrick Cleburne observed the enemy fortifications as being formidable, but he told the commanding general that he would either take the enemy's works or fall in the attempt. He later remarked to Brigadier General (BGEN) Daniel C. Govan, "Well, Govan, if we are to die, let us die like men." Some popular histories assert that Hood acted rashly in a fit of rage, resentful that the Federal army had slipped past his troops the night before at Spring Hill and that he wanted to discipline his army by ordering them to assault against strong odds. Recent scholarship discounts this as unlikely, as it was not only militarily foolish, but Hood was observed to be determined, not angry, by the time he arrived in Franklin. His move was very much in keeping with the behavior of Lee and his subordinates in the Army of Northern Virginia in that aggressive action frequently gains one the initiative in combat. Regardless of Hood's personal motivations, his specific objective was to try to crush Schofield before he and his troops could escape to Nashville. He was concerned that if he attempted to turn Schofield by crossing the Harpeth and getting between him and Nashville, the maneuver would be time consuming and the open terrain of the area would reveal his movements prematurely, causing Schofield to simply withdraw again. The Confederates began moving forward at 16:00, with Cheatham's corps on the left of the assault and Stewart's on the right. Bate's division, on the left, was delayed in reaching its starting point as it marched around Winstead Hill, a movement that delayed the start of the entire army. Hood divided Forrest's cavalry—Chalmer's division on the far left, beyond Bate, and Buford and Jackson with Forrest, covering Stewart and facing the fords on the Harpeth. Lee's corps, and almost all of the army's artillery, had not yet arrived from Columbia. Hood's attacking force, about 19–20,000 men, was arguably understrength for the mission he assigned—traversing two miles (3 km) of open ground with only two batteries of artillery support and then assaulting prepared fortifications.

Бастапқы байланыс

Худтың шабуылы бастапқыда Лэйн мен Конрадтың қол астындағы екі бригаданың 3000 сарбазын қамтыды, олар нашар дала бекіністерінің артында және қауырсынды қорғаныссыз тұруға тырысты, бірақ қысымға көнбеді және тез құлдырады. Вагнер әскерлерін тұруға шақырғанда, олар бір рет күшті мылтықпен оқ атып, 1-ші Огайо жеңіл артиллериясының G батареясының екі зеңбірегі шомырды атып жіберді, бірақ содан кейін екі бригаданың көптеген тәжірибелі сарбаздары Колумбия жолымен негізгі бекініске қарай шашырап кетті, ал кейбір жаңа келгендер от астында қимылдауға батыл болмады және тұтқынға түсті. Вагнердің шамамен 700 сарбазы тұтқынға алынды. Қашып жатқан әскерлерді конфедераттар тығыз қуып жететін, және қатар бойында "Олармен бірге бекініске кіріңдер" деген ұран қайталанды. Қуушылар мен қуылғандар осыншалықты араласқандықтан, бекіністегі қорғаушылар өз әріптестерін жарақаттамау үшін атуды тоқтатуға мәжбүр болды.

Федералды орталықтағы ілгерілеу және кері қайтару

Одақтың жұмыстағы ашылуды қорғауға уақытша қабілетсіздігі Картер үйінен мақта тазартатын станокқа дейінгі Колумбия Пайк бойындағы олардың қатарындағы әлсіз нүктеге әкеп соқты. Конфедерацияның Клебурн, Браун және Френч дивизиялары осы бағытқа жиналды, және олардың бірнеше әскерлері бұрынғыдай мықты емес Федералдық қорғанысты екі жақта бұзып өтті. Рейлли бригадасының 100-ші Огайо жаяу әскері шұңқырдың шығысындағы позициясынан кері шегінді, ал полковник (COL) Сайлас А. Стрикленд бригадасы (Ругер дивизиясы) Картер үйіне қайтаруға мәжбүр болды. 72-ші Иллинойс жаяу әскерінің сол қанаты ығыстырылды және резервтегі 183-ші Огайо жаяу әскеріне жиналды, бұл 72-шінің қалған бөлігін сол желіге қайтаруға мәжбүр етті. Бірнеше минут ішінде Конфедерация Федералдық қатардың ортасына 50 метрге еніп кірді. Конфедерациялықтар бұзылысқа әскер құйғанда, пиктің екі жағындағы резервтік полктер – 44-ші Миссури және 100-ші Огайо өздерінің позицияларын ұстады, бірақ олардың қоршауға түсу қаупі болды. Осы кезде Эмерсон Опдикке бригадасы резервте болды, Картер үйінен солтүстікке қарай 200 метр жердегі далада полктардың колонналарында солтүстікке қарап орналасқан. Опдикке жылдамдықпен өзінің тәжірибелі әскерлерін жолдың бойында орналастырып, шайқасқа дайындады, ал олар қарсыластарымен – Конфедерациялықтар тарапынан қуылатын Одақ әскерлерімен бетпе-бет келді. Опдикке бригадасына жұмыстарға шабуыл жасауға бұйрық берді. Сол сәтте оның корпусының командирі Дэвид Стэнли оқиға орнына келді. Кейін ол былай деп жазды: "Мен Опдиккені өзінің адамдарын алға итеруге шақырып жатқанын көрдім. Мен полковникке ешқандай бұйрық бермедім, себебі ол бізді құтқару үшін, біздің желімізді қайта иеленуге тырысып жатқанын көрдім". Стэнли атпен алға жылжу кезінде атының астынан атып түсірілді, ал оқ оның мойнынан өтіп, оны уақытша әрекетсіз қалдырды. Опдиккенің пиктің батысындағы қарсы шабуылымен бірге Рейлли дивизиясының резервтік бөлімдері (12-ші Кентукки жаяу әскері, 16-шы Кентукки жаяу әскері және 175-ші Огайо жаяу әскер полкі) өздерінің позицияларын ұстап тұрды және Стрикленд пен Вагнер дивизияларының аман қалғандары үшін жиналыс нүктесі болды. Олар бірлесіп бұзылысты жапты. Картер үйі мен пик маңындағы қолға-қол соғыс ашулы және бейкүнә болды, штык, мылтық ұштары, қазба құралдары, балталар мен пикалар қолданылды. Оқ-дәрілері бітіп қалғанда, олар айналадағы ағаштардан қарағай конустарын пайдалана бастады. Көп жылдар бойы шайқастың өте жақын арадағы қатыгездігі көптеген ардагерлердің естеліктерінде осы шайқасты ерекшелендірді. Тарихшы Джонатан Степлик майдандық офицерлердің өз әскерлерімен бірге "қызғандықпен соғысқа" қатысуы олардың соғысқан бейкүнәлігін көрсеткенін айтты, өйткені полк офицерлері әдетте өздерінің адамын тікелей қатысудың орнына басшылық етуге және шабыттандыруға міндетті болды. АҚШ күштеріндегі көптеген майдан офицерлері сол күні қару ретінде қылыштарын қолданды. Атының астынан атылып, оққа ұшқаннан кейін Артур Макартур кеудесіне оқ атқан конфедерация майорын қашып өтті. Опдикке атынан секіріп, Конфедерациялықтарға тапаншасымен оқ атты, содан кейін оны сынғанша соққыға қолданды; мылтық ұстап алып, олармен соққылап соғысты. Степлик бұл шайқас ардагерлер үшін соншалықты жақсы есте қалған себебінің бірі жақындық ерекше болғандығын жазды; Огайо армиясы мен Теннесси армиясының көптеген әскерлері Шилодан бері соғысқан, бірақ бұл шайқаста олар штык пен мылтық ұштарын мұндай бейкүнәлікпен қолданылғанын алғаш рет көрді. Картер үйі мен бақшасы маңында атыс сағаттап жалғасты. Браун дивизиясының көптеген әскерлері Федералдық бекіністеріне кері шегінді, онда олар кешкі уақытқа дейін тұтқындалды, алға жылжуға немесе қашуға мүмкіндіктері болмады. Әр тарап бір-бірін ығыстыру үшін, қақпақтардың немесе парапеттердің үстінен жақын аралықтан оқ атты. Браун дивизиясы ауыр шығынға ұшырады, оның ішінде Браун жарақат алды, ал оның төрт бригада командирі де қаза тапты. Браун бригадасы, генерал-майор Джордж В. Гордон басшылығымен, алға жылжу кезінде оңға бұрылып, пиктің шығысында Клебурн дивизиясына қосылды. Олардың мақта тазартатын станок маңындағы шабуылы көкжиеден кері қайтарылды, содан кейін Рейлли бригадасының олардың алдындағы және Рейллидің оң жағындағы полковник Джон С. Касмент бригадасының қиратушы тік атысына ұшырады. Клебурн шабуылда қаза тапты, оның бригадасы мен полк командирлерінің 14-і зардап шекті. Кейбір Одақ әскерлері Спенсер мен Генридің қайталайтын мылтықтарымен қаруланғандығы қорғаушылардың басқа жағынан айтарлықтай артықшылықтарға қосылды. Картер үйі маңында 12-ші Кентукки және 65-ші Иллинойс жаяу әскерінің 350 адамы 16 оқтан тұратын, рычагты Генри мылтықтарын, Винчестердің қайталайтын мылтығының алдағысын атты. Бұл мылтықтар минутына кемінде 15-30 оқтан атуға қабілетті, бұл осы әскерлерге әдеттегі мылтықпен қаруланған жаяу әскерлерінен бірнеше есе көп өрт күшін берді.

The Union's momentary inability to defend the opening in the works caused a weak spot in its line at the Columbia Pike from the Carter House to the cotton gin. The Confederate divisions of Cleburne, Brown, and French converged on this front and a number of their troops broke through the now not so solid Federal defenses on either side. The 100th Ohio Infantry, of Reilly's brigade, was driven back from its position to the east of the pike and Colonel (COL) Silas A. Strickland's brigade (Ruger's division) was forced to withdraw back to the Carter House. The left wing of the 72nd Illinois Infantry was swept away and rallied on the 183rd Ohio Infantry, in reserve at the retrenchment, which prompted the remainder of the 72nd to withdraw back to that line. In a matter of minutes, the Confederates had penetrated 50 yards deep into the center of the Federal line. As the Confederates poured men into the breach, reserve regiments on both sides of the pike, the 44th Missouri and 100th Ohio stood their ground, but were in danger of being overwhelmed. At this time, Emerson Opdycke's brigade was in reserve, positioned in columns of regiments facing north in a meadow about 200 yards north of the Carter House. Opdycke quickly repositioned his veterans into line of battle, straddling the road, and they were confronted by masses of fleeing Union soldiers, pursued by Confederates. Opdycke ordered his brigade forward to the works. At the same time, his corps commander, David Stanley, arrived on the scene. He later wrote, "I saw Opdycke near the center of his line urging his men forward. I gave the Colonel no orders as I saw him engaged in doing the very thing to save us, to get possession of our line again." As he rode forward, Stanley had his horse shot out from under him and a bullet passed through the back of his neck, putting him temporarily out of action. At the same time as Opdycke's counterattack west of the pike, the reserve elements of Reilly's division (the 12th Kentucky Infantry, 16th Kentucky Infantry, and 175th Ohio Infantry Regiment) had stood their ground and served as a rally line for survivors of Strickland's and Wagner's divisions. Together they sealed the breach. Hand to hand fighting around the Carter House and the pike was furious and desperate, employing such weapons as bayonets, rifle butts, entrenching tools, axes, and picks. When they ran out of cannonballs, they began to use pine cones from the surrounding trees. For years afterward, the ferocity of the combat at extremely close quarters made the battle stand out in many of the veterans' memories. The historian, Jonathan Steplyk noted that the involvement of the field officers alongside their troops in the "frenzied brawl" showed the desperation with which they fought as regimental officers were normally expected to lead and inspire their men instead of getting directly involved. Many a field grade officer in the U. S. forces actually used their swords as weapons that day. After having his horse shot out from under him and taking a bullet, Arthur MacArthur ran through a Confederate major who had just shot him in the chest. Opdycke riding his horse emptied his pistol at the Rebels and then dismounted to use it as club until it broke; grabbing a musket, he began clubbing the enemy with that. Steplyk writes that a reason the combat may have stood out so vividly for veterans was because the closeness was so exceptional; many of the Army of the Ohio and the Army of Tennessee had fought since Shiloh, but this combat was the first time they saw the bayonet and musket butt used with such abandon. Firing continued around the Carter house and gardens for hours. Many in Brown's division were driven back to the Federal earthworks, where many were pinned down for the remainder of the evening, unable to either advance or flee. Each side fired through embrasures or over the top of the parapets at close range in an attempt to dislodge the other. Brown's division suffered significant losses, including Brown, who was wounded, and all four of his brigade commanders were casualties. Brown's brigade under BGEN George W. Gordon had angled to the right during the advance, joining Cleburne's division to the east of the pike. Their attack near the cotton gin was driven back from the breastworks and was then subjected to devastating cross fire from Reilly's brigade to their front and the brigade of COL John S. Casement, on Reilly's right. Cleburne was killed in the attack and 14 of his brigade and regimental commanders were casualties. That some Union troops were armed with Spencer and Henry repeating rifles added to the otherwise considerable advantages of the defenders. Near the Carter House, 350 men of the 12th Kentucky and 65th Illinois fired 16 shot, lever action Henry rifles, the predecessors to the Winchester repeating rifle. These rifles, capable of at least 15 to 30 shots per minute, which gave these men several times more firepower than typical infantrymen with the more common muzzle loading rifle muskets.

Федералды сол жақтан қарсылық

Одақтың орталық шебінде шайқас разығалғанда, Стюарт корпусының конфедераттары Одақтың сол жағына да шабуыл жасады. Харпет өзені сол аймақта оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай аққандықтан, бригада бірте-бірте тарылатын кеңістіктен өтуге мәжбүр болды, бригадаларды ықшам майданға біріктіріп, олардың қимылдарын баяулатты және бөлімдерінің тұтастығын төмендетті. Уолтолл дивизиясына оң жақтан қатты қысым көрсетілгендіктен, ол уақытша Клебурн шабуылының алдына түсті. Олардың барлығы Одақтың негізгі шебінен де, сонымен қатар Форт-Гренджердегі өзен арғы жағындағы артиллериялық батареялардан да қатты артиллериялық оққа ұшырады. Сонымен қатар, олар қатты қызғылт сары жиектерден (osage orange) жасалған кедергілерді (abatis) бұзуда үлкен қиындықтарға тап болды. Лоринг дивизиясы полковник Израиль Н. Стайлздің Одақ бригадасына қарсы екі шабуыл жасады, екеуі де ауыр шығындармен қайтарылды. Артиллерия теміржол тілкесінен тікелей атып, Одақ позициясын айналып өтуге жасалған кез келген әрекетке кедергі келтірді. Бригада генерал Джон Адамс атты жотасымен жер бедеріне қарай шабуылдап, бригадасын қайта жинауға тырысты. 65-ші Иллинойс полкінің туын ұстауға тырысқанда, ол және оның аты атып өлтірілді. Бригада генерал Винфилд С. Федерстон бригадасы ауыр оқ астында кері шегіне бастағанда, оның дивизия командирі генерал-майор Уильям В. Лоринг оларға қарсы шығып, "Балам, мен қорқақтарға басшылық етемін бе?" деп айғайлады. Ол өз әскерін шабыттандыру үшін бір минуттан астам уақыт бойы ат үстінде Одақ шебінің толық көрінетін жерінде отырып, керемет түрде зардапсыз қалды, бірақ бригада одан әрі ілгерілемеді. Уолтолл дивизиясы, тар кеңістіктен туындаған шатасудың салдарынан Лоринг дивизиясымен ішінара араласып, Касмент пен Рейлли бригадаларына бригадалық шабуылдардың бірнеше толқынында – шамамен алты жеке шабуыл жасады. Осы шабуылдардың барлығы ауыр шығындармен кері қайтарылды. Бригада генерал Уильям А. Кварлз бригадасы кедергілерден өтіп, Одақтың жер бедеріне жетті, онда олар өлімге әкеп соқтыратын қарсы оққа түсті. Кварл сол қолынан жараланды және шайқастың соңында оның бригадасындағы ең жоғары шенді офицер капитан болды.

While fighting raged at the center of the Union line, the Confederates of Stewart's corps also advanced against the Union left. Because the Harpeth River flowed in that area from southeast to northwest, the brigade found itself moving through a space getting progressively narrower, squeezing brigades together into a compressed front, delaying their movements and reducing their unit cohesion. Walthall's division was pressured so much from the right that it temporarily fell in front of Cleburne's advance. They were all subjected to fierce artillery fire not only from the main Union line, but also from the batteries across the river at Fort Granger. They also had significant difficulty pushing through the strong osage orange abatis. Loring's division launched two attacks against the Union brigade of COL Israel N. Stiles and both were repulsed with heavy losses. Artillery firing canister rounds directly down the railroad cut prevented any attempt to flank the Union position. BGEN John Adams attempted to rally his brigade by galloping his horse directly onto the earthworks. As he attempted to seize the flag of the 65th Illinois, he and his horse were both shot and killed. The brigade of BGEN Winfield S. Featherston began falling back under heavy fire when its division commander, MGEN William W. Loring, confronted them, shouting, "Great God. Do I command cowards?" He attempted to inspire his men by sitting on his horse in full view of the Federal lines for over a minute and amazingly emerged unharmed, but the brigade made no further progress. Walthall's division, intermixed partially with Loring's division because of the confusion that resulted from the narrow space, struck Casement's and Reilly's brigades in multiple waves of brigade assaults—probably as many as six distinct attacks. All of these assaults were turned back with heavy losses. The brigade of BGEN William A. Quarles was able to push through the abatis and reached the Federal earthworks, where it was pinned down by murderous crossfire. Quarles was wounded in the left arm and at the end of the battle the highest ranking officer standing in his brigade was a captain.

Конфедерацияның сол және ортадағы сәтсіздіктері

Уильям Б. Бейттің дивизиясы оң жақтан берілген мақсатына жету үшін ұзақ қашықтыққа жол жүрді, және ол шабуылға соңғы бұйрық бергенде, қараңғы түскен еді. Жаумен алғашқы қақтығысу Ребекка Бостиктің Эвербрайт сарайындағы үйінің маңында болды, конфедераттар одақтың снайперлерін ығыстырып, үйдің басынан өтті. Дегенмен, Бейттің сол жақ фланкі Чалмерстің атқыштар дивизиясымен күткендей қорғалмады, сондықтан оларға тікелей от ашылды. Флангты қорғау үшін Бейт Флорида бригадасына, уақытша полковник Роберт Буллок басқаратын, резервтен сол жақ фланкіне көшуге бұйрық берді. Бұл алға жылжуды ғана емес, сонымен қатар одақтың бекіністеріне шабуыл үшін бір ғана қатар қалдырып, резервті жоқ етті. Чалмерстің әскерлері осы кезде федералдық оң жақпен (полковник Исаак М. Кирби мен Кимбол дивизиясының генерал-майоры Валтер К. Уитакер бригадалары) шайқасты, жаяу әскер ретінде, бірақ Бейт осы туралы білмеді, себебі екі күшті төбелі жерлер мен бау-бақшалар бөліп тұрды. Бейт пен Чалмерс ешқандай прогресске жете алмады және кері шегінді. Уинстед-Хиллдегі штабында қалған Худ федералдық шепті бұзуға болатынына сенімді болды. Шамамен сағат 19:00-де ол Стивен Д. Ли корпусының келген жалғыз дивизиясын, генерал-майор Эдвард "Аллегений" Джонсон басқаратын, Читэмнің күш-жігеріне көмектесу үшін жөнелтті. Олар Колумбия тас жолының батыс жағымен солтүстікке қарай жылжыды және Читэмнің штаб-пәтері орналасқан Привет Нобты айналып өтті, бірақ қараңғыда жерді танымады, және Читэм Лиге оларды бағыттайтын штаб офицерінің жоқ екенін айтты. Бейт пен Читэм Лиге федералдық бекіністеріне кездейсоқ от ашудан сақ болуды ескертті, себебі конфедерат әскерлері сырттан ұсталған еді. Джонсонның әскерлері қараңғыда өздерінің бөлімшелерін жоғалтты және Картер үйінің батысындағы бекіністерге шабуыл жасауда қиындықтарға тап болды. Олар бір шабуылдан кейін ауыр шығындармен кері қайтарылды.

Кавалериялық іс-қимылдар

Чалмерстің батыстағы әрекеттеріне қоса, өзеннің шығыс жағында Конфедерация кавалериясының қолбасшысы Форрест Одақтың сол қанатын айналып өтуге тырысты. Оның Стюарттың оң жағындағы екі дивизиясы (BGENs Abraham Buford II және William H. Jackson) федералды атқыштардың алғы шебімен шайқасып, оларды кері шегіндірді. Олар Харпет өзенін Хьюз Фордтан, Франклиннен шамамен 5 шақырым жоғарырақ жерден кешіп өтті. Одақтың атқыштар әскерінің қолбасшысы Джеймс Х. Уилсон сағат 15:00-де Форрест өзеннен өтіп жатқанын естіген соң, Брентвуд тас жолындағы өз орналасқан жерінен оңтүстікке қарай қозғалып, Форрестке қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді. Ол генерал-майор Джон Т. Крокстонның бригадасына Форресттің қанатына шабуыл жасауға бұйрық берді және полковник Томас Дж. Харрисонның бригадасын резервте қалдырды. Хэтч дивизиясының аттан түскен атқыштары конфедерациялық атқыштарға шабуыл жасап, оларды өзеннен кері итерді. Крокстонның кейбір әскерлері жеті оқ атуға қабілетті Спенсер карабинмен қаруланған, бұл конфедерациялық шепке ойсыратыс келтірді. Уилсон өз әскерлерінің жетістігімен мақтанды, себебі Форрест соғыс барысында тұрып шайқаста кішірек күшпен жеңілгені бұл алғашқы рет болатын.

Салдары

Джонсонның шабуылы сәтсіз аяқталғаннан кейін Худ сол күндік шабуыл әрекеттерін тоқтатуға шешім қабылдады және таңертең шабуылдар сериясын қайта бастауды жоспарлай бастады. Шофилд өзінің жаяу әскеріне 23:00-де өзеннен өтуді бұйырды, бірақ Кокс кері шегінудің қажеті жоқ екенін және Худ әлсіреп, қарсы шабуыл жасалуы керек екенін айтты. Шофилд Томасқа сол күні Худтың шабуылы басталғанға дейін эвакуация жасау туралы бұйрық алды және ол жағдайдың өзгеруіне қарамастан, оларды қуана пайдаланды. Одақ армиясының осал кезеңінде, өз бекіністерінен тыс және өзеннің бойында болғанмен, Худ түнде оны пайдаланып қалуға тырыспады. Одақ әскері 1 желтоқсанда түскі уақытта Нэшвиллдің бекіністеріне кіре бастады, ал Худтың зардап шеккен әскері оларды қуып жүрді. Конфедерацияның зардап шеккен күштері Франклинді бақылауда қалды, бірақ оның жауы қайтадан қашып кетті. Ол Колумбия жолының маңында қысқа уақытқа үзілуге жақын болса да, Худ Скофилдті жоя алмады немесе Томаспен Нэшвиллде байланысуға мүмкіндік бермеді. Оның сәтсіз нәтижесі қорқынышты құнмен аяқталды. Одақтың бас қолбасшысы генерал конфедераттар 6,252 адамнан, оның ішінде 1,750 қаза тапқан және 3,800 жараланған деп мәлімдеді, бірақ бұл конфедерациялық есептермен расталмады. 2,000-ға жуық адам жеңіл жарақат алып, Нэшвилл шайқасынан бұрын қайтадан қызметке оралды. Ең бастысы, батыстағы әскери басшылар құрып, екі жақтың ең жақсы дивизия командирі Патрик Клебурн қаза тапты. Конфедерацияның 14 генералы (алтысы қаза тапты, жетісі жараланды, біреуі тұтқынға алынды) және 55 полк командирі қаза тапты. Франклинде қаза тапқан бес генерал – Клебурн, Джон Адамс, Хирам Б. Гранбери, Штаттар құқықтары Гист және Ото Ф. Страл. Алтыншы генерал Джон Картер өлімге ұшырап жараланды және 10 желтоқсанда қайтыс болды. Жарақат алған генералдар Джон К. Браун, Фрэнсис М. Кокрелл, Захария К. Диас, Артур М. Маниго, Томас М. Скотт және Джейкоб Х. Шарп болды. Бір генерал, Джордж В. Гордон тұтқындалды. Джейкобсон шайқаста қаза тапқан барлық офицерлердің толық тізімін ұсынады. Өлгендердің арасында Картерлер отбасының ортаңғы баласы Тод Картер де болды. Үш жыл бұрын конфедерациялық армияға қосылған Картер сол кезден бері алғаш рет туған қаласына оралды, бірақ өз үйінен бірнеше жүз метр қашықтықта шайқаста жараланды. Оны ұрыс аяқталғаннан кейін отбасы тауып алады, ал келесі күні ертерек қайтыс болады. Тарихшы Эндрю Бледсо офицерлер корпусының "құнсыздануы [Худтың] армиясының моральдық күйіне өте алмайтындай зақым келтірді, оның командалық құрылымын бұзды және оны талантты және тәжірибелі қолбасшылардан айырды" деп жазады. Ол шабуылдың таңертеңгі уақытын, сонымен қатар, офицерлердің көпшілігі жарық бітіп бара жатқанда өздерінің командалық және бақылауын сақтау үшін ат үстінде болғандығын атап өтті. Одақтың шығындары 189 адам қаза тапқан, 1,033 адам жарақат алған және 1,104 адам із-түзсіз жоғалған. Мүмкін, оның әскерінің түнгі Франклинді жедел түрде эвакуациялау кезінде болған шатасудан кейін, Скофилд құрбандар санын жеткіліксіз деп мәлімдеген. Картер Хаустың тарихшысы Дэвид Фрелидің жарияланбаған зерттеулері бойынша, Франклинде соғыс құрбандары саны 600-ден асады, мүмкін 800-ге дейін. Алайда, бұл тізімге Франклин қаласында соғысып, тұтқында немесе 1865 жылдың сәуірінде Султана жарылысында қайтыс болған адамдар кіруі мүмкін. Одақтың жараланғандары Франклинде қалдырылды. Көптеген тұтқындар, соның ішінде барлық тұтқынға алынған жарақаттанғандар мен медициналық қызметкерлер 18 желтоқсанда, одақтық күштер Гудты қуып жету үшін Франклинге қайта кірген кезде табылды. Теннесси армиясы Франклинде қатты зақымдалды. Дегенмен, кері шегінудің орнына және армияның сарбаздық арқылы таралуының қаупіне ұшырағаннан гөрі, Худ өзінің 26,500 адам күшін Томас басқаратын одақтық армияға қарсы алға жылжытты, ол 60,000-нан астам Нэшвиллге нық орнатылды. Худ пен оның бөлімнің қолбасшысы генерал П. Г. Т. Борегард күшейткіштерді сұрады, бірақ олар қол жетімді болмады. Сан жағынан басым және табиғат элементтеріне ұшыраған Худ 15-16 желтоқсанда Нэшвилл шайқасында Томас шабуылына ұшырап, шешулі жеңіліске ұшырады және агрессивті қудаланды, 20,000 адаммен Миссисипиге кері қайтты. Теннесси армиясы ешқашан тиімді күш ретінде соғыспады және Худтың мансабы қирады. Бір таңғаларлық жайт, кейбір конфедерациялық сарбаздар Франклинді жеңіс деп атады. Джеймс Лэннинг 25-ші Алабама пехотасының өзінің күнделігінде "Жеңіс біздің, бірақ өте қымбатқа түсті" деп жазды. Конфедерациялық артиллерияшы Уильям Риттер "шабуыл керемет болды және сәтті аяқталды, өйткені жаудың бір бөлігі басып алынды" деп сенді. Джозеф Бойс 1-ші Миссури пехотасынан Франклин конфедерациялық армия үшін жеңіс деп есептелгенін мойындады, өйткені ол шайқастың соңында шайқас алаңын бақылауда ұстады. Алайда, Франклинде жараланған Бойс "мұндай екі жеңіс кез келген армияны жоқ қылады" деп атап өтті.

Following the failure of Johnson's assault, Hood decided to end offensive actions for the evening and began to plan for a resumed series of attacks in the morning. Schofield ordered his infantry to cross the river, starting at 23:00, despite objections from Cox that withdrawal was no longer necessary and that Hood was weakened and should be counter attacked. Schofield had received orders from Thomas to evacuate earlier that day—before Hood's attack began—and he was happy to take advantage of them despite the changed circumstances. Although there was a period in which the Union army was vulnerable, outside its works and straddling the river, Hood did not attempt to take advantage of it during the night. The Union army began entering the breastworks at Nashville at noon on December 1, with Hood's damaged army in pursuit. The damaged Confederate force was left in control of Franklin, but its enemy had escaped again. Although he had briefly come close to breaking through in the vicinity of the Columbia Turnpike, Hood was unable to destroy Schofield or prevent his withdrawal to link up with Thomas in Nashville. And his unsuccessful result came with a frightful cost. The Union commanding general claimed that the Confederates suffered 6,252 casualties, including 1,750 killed and 3,800 wounded, but this is not corroborated by Confederate reports. An estimated 2,000 others suffered less serious wounds and returned to duty before the Battle of Nashville. More importantly, the military leadership in the West was decimated, including the loss of perhaps the best division commander of either side, Patrick Cleburne, who was killed in action. Fourteen Confederate generals (six killed, seven wounded, and one captured) and 55 regimental commanders were casualties. Five generals killed in action at Franklin were Cleburne, John Adams, Hiram B. Granbury, States Rights Gist, and Otho F. Strahl. A sixth general, John C. Carter, was mortally wounded and died later on December 10. The wounded generals were John C. Brown, Francis M. Cockrell, Zachariah C. Deas, Arthur M. Manigault, Thomas M. Scott, and Jacob H. Sharp. One general, BGEN George W. Gordon, was captured. Jacobson presents a full list of all of the officers who were casualties during the battle. Also among the dead was Tod Carter, the middle child of the Carter family. Having enlisted in the Confederate army three years earlier, Carter had returned to his hometown for the first time since then, only to be wounded in battle just a few hundred yards away from his own house. He was found by his family after the battle, and died early in the next day. Historian Andrew Bledsoe writes that the "wastage" of the officer corps "irreparably harmed [Hood's] army's morale, disrupted its command structure, and deprived it of talented and experienced commanders."" He further cites the timing of the attack, just before twilight, as a key factor combined with the fact that most officers were mounted to preserve their command and control in the fading light, a "result of logical, and terrible, deliberation". Union losses were reported as only 189 killed, 1,033 wounded, and 1,104 missing. It is possible that the number of casualties was under reported by Schofield because of the confusion during his army's hasty nighttime evacuation of Franklin. Current unpublished research by Carter House historian David Fraley has identified Union killed at Franklin to be in excess of 600 and perhaps as many as 800. However, this list may include men who had fought at Franklin and died in captivity or in the Sultana explosion in April 1865. The Union wounded were left behind in Franklin. Many of the prisoners, including all captured wounded and medical personnel, were recovered on December 18 when Union forces re entered Franklin in pursuit of Hood. The Army of Tennessee was badly damaged at Franklin. Nevertheless, rather than retreat and risk the army dissolving through desertions, Hood advanced his 26,500 man force against the Union army now combined under Thomas, firmly entrenched at Nashville which numbered more than 60,000. Hood and his department commander Gen. P. G. T. Beauregard requested reinforcements, but none were available. Strongly outnumbered and exposed to the elements, Hood was attacked by Thomas on December 15–16 at the Battle of Nashville, defeated decisively and pursued aggressively, retreating to Mississippi with just under 20,000 men. The Army of Tennessee never fought again as an effective force and Hood's career was ruined. Perhaps surprisingly, some Confederate soldiers claimed that Franklin was a victory. James Lanning of the 25th Alabama Infantry wrote in his diary, “victory is ours but very dearly bought.” Confederate artilleryman William Ritter believed, “the charge was a brilliant one and was successful, as part of the enemy’s line was captured.” Joseph Boyce of the 1st Missouri Infantry acknowledged that many men considered Franklin a victory for the Confederate army since it held the battlefield at the end of the fighting. However, Boyce, who was wounded at Franklin, also noted “two such victories will wipe out any army.”

Худтың Франклинде жеңіліске ұшырағаннан кейін Скофилдты қуып жалғастыруы және Нэшвилл шайқасынан бұрын шегінуден бас тартуы Скофилдтің "әлемдегі ешбір сарбаздың олар жеңілгенін сендіру үшін осы дәрежеде кумулятивті дәлелдер қажет болмағанын күмәнданамын" деп айтуына себеп болды. Джеймс М. Макферсонның Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Battle Cry of Freedom" кітабында "Теннесси армиясы Худтың өзінің қанағаттануымен бекіністерге шабуыл жасай алатынын дәлелдегеннен кейін, енді мұндай мүмкіндікке ие болмай қалды" деп жазды. Дэвид Дж. Эйхер Худтың "Франклинде өзінің армиясын өлімге ұшыратқанын" айтты.

Бүгінгі соғыс алаңы

Картер үйі, бүгінге дейін сақталған және келушілерге ашық, Одақтың позициясының орталығында орналасқан. Аумақ үйдің және шаруашылық ғимараттарының жүздеген оқ тесігін көрсетеді. Карнтон плантациясы, шайқас кезінде МакГавок отбасының үйі, әлі де тұр және сондай-ақ жұртшылыққа ашық. Карнтон плантациясының үйі 44 Франклин үйлерінің бірі болды, ол аурухана ретінде қызмет етті, көбінесе үйдің әр кішкентай бөлмесінде 30 жаралы сарбаз болды. Стюарт корпусының Конфедерация сарбаздары Карнтонды асып өтіп, Одақ армиясының сол қанатына, ал үй мен шаруашылық ғимараттары шайқас аяқталғаннан кейін ең ірі далалық ауруханаға айналды. Карнтонмен жапсарлас МакГавок Конфедерациялық зираты орналасқан, онда шайқаста қаза тапқан 1481 оңтүстік сарбазы жерленген. Карнтонның айналасында бұрынғы Франклин Кантри Клубының гольф алаңы болған тағы бір шайқас алаңы бар, қазіргі уақытта ол қалалық саябаққа айналдырылуда. Франклин шайқасының көп бөлігі коммерциялық дамуға байланысты жоғалып кеткен. Мысалы, генерал Клебурн құлаған жер 2005 жылдың соңына дейін Pizza Hut ресторанымен жабылған. Қалалық шенеуніктер мен тарихи ескерткіштерді сақтау топтары соғыс болған жердің қалдықтарын сақтап қалуға жаңаша мән беруде. 2006 жылы Картер үйінің оңтүстік-батыс жағындағы жер учаскесі Америка шайқас алаңының сенім қоры мен жергілікті ұйымдардың көмегімен сатып алынды. Бұл жер Картер отбасы бағының бір бөлігі болды, ол шайқас кезінде қызыл қанды шайқасқа толы болды және Конфедерацияның шамалы табысына куә болды. Сатып алынғаннан кейін үй, шаруашылық ғимараттары мен бассейн бұзылды. Түпнұсқалық федералдық бекіністерді қазу кезінде адам сүйектері табылды. 2005 жылдан бастап Колумбия даңғылы мен Клебурн көшесінің қиылысындағы аймақта болашақ шайқас алаңының орталық бөлігі болу үшін осы аймақты қайта жаңғыртуға батыл күш-жігер жұмсалды. Бұрынғы Pizza Hut орнында қазір Клебурн паркі орналасқан. Картердің мақта джині шайқас кезінде орналасқан жері 2005 жылы сатып алынды. 2008 жылы осы жердің артында және Федералдық шеп Колумбия даңғылын кесіп өткен жер сатып алынды, ал 2010 жылдың мамырында Джиннің шығысында орналасқан және Джиннің бір бөлігі тұрған жер де сатып алынды. Осы жерлердің барлығында сатылатын немесе көшірілетін немесе бұзылатын үйлер бар. Сақтау ұйымдары Картер джинін және федералдық бекіністердің бір бөлігін қайта құруды жоспарлап отыр. 2010 жылдың 24 қарашасында Теннесси штаты Domino's Pizza және шағын дүкен орналасқан жерді сатып алуға көмектесу үшін Теннесси көлік департаментінен 960 000 долларлық грант алды. Жергілікті сақтау ұйымы да 16 акр жерді екі бөлікке сатып алуға үміттенеді: Льюисбург Пайк пен Нэшвилл мен Декатур теміржолының оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Коллин фермасы деп аталатын шағын саябақтың оңтүстік-батысында орналасқан бес акр жер; және Льюисбург Пайк пен Карнтон Лэйн бұрышының жанында орналасқан 11 акр жер. Американдық шайқас алаңының сенім қоры және оның федералды, штаттық және жергілікті серіктестері 1996 жылдан бері оннан астам мәмілелер арқылы шайқас алаңының 200-ден астам акрын сатып алып, сақтап қалды. Құлдыққа қарсы болған және Эндрю Джексонды қолдаған Хью А. Гарландтың ұлы Хью А. Гарланд шайқаста Конфедерация сарбазы ретінде қаза тапты.

The Carter House, which stands today and is open to visitors, was located at the center of the Union position. The site covers about The house and outbuildings still show hundreds of bullet holes. The Carnton Plantation, home to the McGavock family during the battle, also still stands and is likewise open to the public. The Carnton Plantation home was one of 44 Franklin homes serving as a hospital, often with 30 wounded in each small room of the house. Confederate soldiers of Stewart's Corps swept past Carnton toward the left wing of the Union army and the house and outbuildings were converted into the largest field hospital present after the battle. Adjacent to Carnton is the McGavock Confederate Cemetery, where 1,481 Southern soldiers killed in the battle are buried. Adjacent to the surrounding Carnton is another of battlefield, formerly the Franklin Country Club golf course, which is currently being converted to a city park. Much of the rest of the Franklin battlefield has been lost to commercial development. The spot where Gen. Cleburne fell, for instance, was covered until late 2005 by a Pizza Hut restaurant. City officials and historic preservation groups have recently placed a new emphasis on saving what remains of the land over which the battle raged. In 2006, of land bordering the southwestern end of the Carter House property was acquired with help of the American Battlefield Trust and local organizations. This land was part of that made up the Carter Family Garden, which during the battle saw tremendous fighting and was part of a brief Confederate breakthrough. After the purchase, a house, out buildings, and a swimming pool were removed. During excavation of the original Federal entrenchments some human bones were found. Starting in 2005, the area around the intersection of Columbia Ave. and Cleburne St. has seen a serious renewed effort to reclaim that area to be the heart of a future battlefield park. The location of the former Pizza Hut is now the home to Cleburne Park. The property where the Carter Cotton Gin was located during the battle was purchased in 2005. In 2008 the property behind this location and where the Federal line crossed Columbia Ave. was purchased and in May 2010 the property east of the Gin location and where part of the Gin may have stood was also purchased. All these locations have houses on them that will be either sold and moved or torn down. Preservation organizations plan to reconstruct both the Carter Cotton Gin and some of the Federal entrenchments. On November 24, 2010, the State of Tennessee awarded a $960,000 enhancement grant from the Tennessee Department of Transportation to help purchase the property where the Domino's Pizza and mini mart is located. A local preservation organization is also hoping to purchase 16 acres of land in two parcels: five acres located southwest of what is now a small park called the Collin's Farm located at the southeast corner of the Lewisburg Pike and the Nashville and Decatur Railroad that was preserved a few years ago; and 11 acres located near the corner of Lewisburg Pike and Carnton Lane. The American Battlefield Trust and its federal, state and local partners have acquired and preserved more than of the battlefield in more than a dozen different transactions since 1996

Hugh A. Garland Jr., the son of slavery advocate and Andrew Jackson supporter Hugh A. Garland was a Confederate casualty in the battle.

Танымал мәдениетте

Маргарет Митчеллдің "Желмен бірге кеткендер" кітабында Ретт Батлер Франклинде шайқасқанын айтады. Сол аттас фильмде Миссис Мид Миссис Мериуэзерге Ретт Батлер Франклин шайқасындағы көрсеткен қызметі үшін Конфедерация Конгресімен марапатталғанын айтады.