Кіріспе

Хартсвилл шайқасы 1862 жылдың 7 желтоқсанында Теннесси штатының солтүстігінде, Америка Азамат соғысының Стоунс өзені науқанының басталу кезінде болды. Хартсвилл шайқас алаңы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген.

Өмірбаян

Стоунс өзенінің науқаны 1862 жылдың қараша айының басында, Одақ генерал-майоры Уильям С. Роузкранс өзінің Камберленд армиясын Теннесси штатының Нэшвилл қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай, Мурфрисбороға жылжытқанда басталды. Теннесси армиясына қолбасшылық еткен Конфедерация генералы Бракстон Брэгг Перривилл шайқасында жеңілгеннен кейін ол жерге шегінген еді. Брэгг полковник Джон Хант Морганға атты әскерімен солтүстікке қарай жылжуға және Роузкранның байланыс жолдарындағы қимылдарды жүзеге асыруға, оның Нэшвиллдің солтүстігінде жабдықтау іздеуіне бөгет жасауға бұйрық берді. Хартсвиллдегі оқиға, Нэшвиллден шамамен 40 миль жоғарыда, Мурфрисбороның солтүстігінде орналасқан Камберленд өзеніндегі өткел, Роузкранс өзінің басым бөлігі жаяу әскерін жылжытқанға дейін Морганның солтүстікке жасаған шабуылының бір бөлігі болды.

Шайқас

Хартсвиллдегі өзен өткелін күзетуде Камберленд армиясының XIV корпусына қарасты 39-шы бригадасы болды, құрамында 106-шы Огайо жаяу әскері, 108-ші Огайо жаяу әскері, 104-ші Иллинойс жаяу әскері және 2-ші Индиана кавалериясы бар еді. Бригаданы полковник Абсалом Б. Мур басқарды. Морган 1862 жылдың 7 желтоқсанының таңертеңгісінде, көбінесе Кентуккиден келген 1300 шамасындағы әскерімен қараңғылықтың жамылуымен өзенді кешіп өтті, одақтың бригадасының 1000-ға жуық сарбазынан басым түсті. Одан үш есе үлкен тағы бір одақтық күш Касталиан Спрингсте тоғыз шақырым қашықтықта орналасқан, оқ атысы естілетіндей жақын болғанымен, қатысуға тым алыс еді. Морганның шабуылы одақтың лагерін күтпеген жерден шабуылдады. Бір мәлімет бойынша, конфедераттар көк түсті униформа киіп, пикет желісінен өтіп кеткен, ал екіншісі олар азаматтық киім киіп, босқындар болып көрсеткен. Шабуыл 6:45-те бір мезгілде артиллериялық оқ жаудырумен және жаяу әскер шабуылымен басталды, ал кавалерия жақтары мен арт жағына шабуыл жасады. Мурдың бір бөлімі бір сағаттан кейін ыдырап, қашқандықтан, жағдайды ушықтырып, одақтық әскерлердің кері шегінуіне себеп болды. 8:30-ға қарай конфедераттар одақтың әскерін қоршап алды, соның салдарынан полковник Мур капитуляциялауға мәжбүр болды.

Салдары

75-індиана полкі 8-9 шақырым қашықтықта Касталиан Спрингс деген жерде орналасқан. Олар алыстан зеңбіректердің дауысын естіп, Хартсвиллге қарай жорық жасады. Олардың алға жылжуы күдікті болды, себебі олар Морганның атты әскерінің тыл құсқа соқтығысқан болуы мүмкін. Олар соғыс алаңына жеткенде, қарда қалған одақтық және конфедерациялық жарақат алғандарды тапты. Одақ әскерлері Морганның жеңіл жаяу әскері, жеңіл артиллериясы және атты әскерінің біріктірілген күштерімен жеңіліске ұшырады. Морганның кейбір сарбаздары жалаң аяқ және нашар киінген болды. Олар одақтың аяқ киім қорынан өздеріне керектерін алып, бірнеше вагонды жабдықтармен толтырды. Қайтыс болғандар мен жарақат алғандардың саны шамамен 200-ге жуық деп хабарланды. Конфедерациялық әскерлердің дала қолбасшысы Базиль В. Дьюк, он бес конфедерациялық сарбаздың «мұздай қатып» қалғандарын, басқа жарақат алғандармен бірге қалдырылғанын жазды. Одақтың жарақат алғандары да артта қалды, ал 2004 тұтқын Ливанға қарай оңтүстікке қарай қадам басқан. Дьюк конфедерациялықтардың одақтың күшін және тіпті олардың қайда орналасқанын білгенін жазды. Сондықтан Морган Одақтың қуып жете алмайтындай етіп, Квирк скауттары мен Клюк полкін пайдаланды. Конфедерациялықтар қарқынын күшейтті, ал кейбір одақтық тұтқын Камберленд өзенін немесе кішірек арналарды суықта жүріп өтуге мәжбүр болды. Морган 58 одақтық сарбазды жойды, ал конфедерациялықтар 139 сарбазды жоғалтты; алайда, ол 1844 одақтық тұтқынмен және қолға түскен жабдықтармен толы вагонмен соғыс алаңынан кетті. Батыс театрындағы конфедерациялық күштердің бас қолбасшысы генерал Джозеф Джонстон бұл «тамаша жетістік» деп атап, Морганды дереу бригадир генерал қылып тағайындауды ұсынды. Джефферсон Дэвис сол кезде Мерфрисборо маңында болды және Морган келгенде оны жеке өзі шен беру арқылы марапаттады. Хартсвиллдегі оқиға Нэтан Бедфорд Форресттің 1862 жылдың желтоқсанынан 1863 жылдың қаңтарына дейін Батыс Теннессиге, ал Морганның 1862 жылдың желтоқсанынан 1863 жылдың қаңтарына дейін Кентуккиге жасаған атты әскер шабуылдарын болжады. Роузкранс 29 желтоқсанда Мерфрисбороға келді, бұл Стоунс-Ривер шайқасына жол ашты.