Кіріспе

1863 жылғы американдық Азамат соғысының шайқасы

Ваухачи шайқасы 1863 жылғы 28-29 қазан күндері Теннесси штатының Гамильтон және Марион округтерінде, сондай-ақ Джорджия штатының Дейд округінде болды. Одақ әскері Теннесси өзеніндегі Браунның қайық тұрағын басып алып, Чаттанугадағы Одақ армиясына жабдықтау жолын ашты. Конфедерация әскері қайық тұрағын қорғап тұрған Одақ әскерін ығыстырып, осы жабдықтау жолын қайтадан жабуға тырысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Ваухачи – Азамат соғысы кезінде өткен сирек түнгі шайқастардың бірі.

Өмірбаян

Чикамауга шайқасындағы ойсыратың шайқастан кейін генерал-майор Уильям Роузкранс басқаратын Одақ әскерлері Теннесси штатының Чаттануга қаласына шегінді. Конфедерация генерал Бракстон Брэггтің Теннесси армиясы қаланы қоршап алып, Одақ әскерлерін аштыққа ұшыратып, қарсылықсыз бағынуға мәжбүрлеуге әрекет етті. Брэггтің әскерлері Миссионерлік қырқа мен Лоукаут тауын басып алды, олардың екеуі де қаланың, өзеннің және Одақтың жабдықтау жолдарының толық көрінісін ұсынып тұрды. Конфедерация әскерлері Чаттанугаға бет алған барлық жабдықтау керуендеріне шабуылдар жасады, бұл Одақтың әскерлерін тамақпен қамтамасыз етудің басқа жолын табуын қажет етті. Генерал-майор Улисс Грант Роузкрансты қызметінен босатып, оның орнына генерал-майор Джордж Х. Томас тағайындалды. Гранттың Чаттанугаға келгеннен кейінгі бірінші кезектегі міндеті – Одақ әскерін қайта жабдықтау болды.

Браунның паром операциясы

Грант пен Томас 1863 жылғы 26 қазанда "Краккер желісі операциясын" бастады. Оның мақсаты – Теннесси өзеніндегі Браун паромынан Чаттанугаға жол ашу, сонымен бірге Лоукаут аңғарына шабуыл жасап, Келли паромдық жолын қамтамасыз ету болды. Жалпы "Краккер желісі" жоспарын жасаған Миссисипи әскери бөлімінің бас инженері, генерал Уильям Ф. "Балди" Смит, Браун паромдық көпір басын құруға жауапты болды. Ол XIV корпустың 3-ші дивизиясынан екі жаяу әскер бригадасын тағайындады: генерал Джон Б. Турчин басқаратын 1-ші бригада және генерал Уильям Б. Хейзен басқаратын 2-ші бригада. 27 қазанда таңғы сағат 3-те Хейзен бригадасының бір бөлігі понтонға мініп, Мокасин бұрылысын айналып Браун паромдық жеріне жетті. Турчин бригадасы Браун паромдық жерінің қарсы бетіндегі Мокасин бұрылысында орналасты. Жағаға шыққаннан кейін Хейзен көпір басын бақылауға алды, содан кейін өзенге понтон көпірін орнатып, Турчинге өтіп оң жаққа орналасуға мүмкіндік берді. Конфедерациялық 15-ші Алабама полкінің полковнигі Уильям С. Оутс өз полкімен және басқа бөлімдердің бөлімшелерімен аңғарды қорғады. Командалық шатасудың салдарынан Оутс үш резервтік полктің қайда орналасқанын білмеді. Одақтың күтпеген шабуылынан кейін Оутс қолда бар күштерімен қарсы шабуылға тырысты, бірақ ауыр жарақат алғаннан кейін сәтсіз аяқталды. Резервтік полктермен генерал Эвандер М. Лоу келген кезде кеш болды; федералдылардың саны көп болды және жақсы бекініп алған еді.

Жемқорлық

Осы арада генерал-майор Джозеф Хукер Бриджпорттан үш одақтық дивизиямен бірге Shellmound және Running Water Creek шатқалы арқылы темір жолмен жол тартты. 28 қазанда шапшаң марштан кейін Хукердің колоннасы Лоукаут аңғарына енді, бұл Лоукаут тауында кеңес өткізіп отырған Конфедерация генералдары Брэкстон Брэгг пен Джеймс Лонгстритті таң қалдырды. Лонгстрит оңтүстік-батысқа қарай одақтықтардың шабуылдау мүмкіндігіне қатты алаңдағандықтан, Хукердің алға жылжуын дұрыс бағалай алмады. Хукер күштері 28 қазанда Лоукаут аңғарынан өтіп бара жатқанда, генерал Джон У. Гирри дивизиясын Нашвилл мен Чаттануга темір жолының Ваутахчи станциясындағы аялдамасында, оңтүстік-батысқа және батысқа қарай Келлидің паромдық өткеліне дейінгі байланыс жолын қорғау үшін бөліп жіберді. Мақсатына жеткеннен кейін, "Хукердің орналасуы жарамсыз болды", Говардтың XI корпусы "Браун Ферриде шалаңғы бивакталған" еді. Жағдайды нашарлата түскендей, теміржол күзетшілерін бөлгеннен кейін 1500 сарбаз ғана қалған Гирри дивизиясы жеке-дара орналастырылды.

Шайқас

Брэгг Лонгстритке жаңа одақтық күшті кері шегіндіруді бұйырды. Ваухачи маңында вагондар тізілімінің тоқтағанын байқаған Лонгстрит Гири күштерін талқандауға ниеттенді. Ол Бриг. генерал Майка Дженкинстің дивизиясына одақтық күштерге қарсы түнгі шабуыл жасауды бұйырды. Лоу өзінің және Бриг. генерал Джером Б. Робертсонның бригадаларын Хукердің Гириге күш қосуына кедергі келтіру үшін, ал Дженкинстің 1800 сарбазынан тұратын Оңтүстік Каролина бригадасын, полковник Джон Браттон басқарып, Ваухачи станциясына шабуыл жасады. Лоу Бриг. генерал Генри Беннинг бригадасын Лоу мен Браттонның әрекеттерін қолдау үшін қалдырды. Шабуыл 28 қазан күні түнгі сағат 10-ға жоспарланғанымен, жағдайдың салдарынан түн ортасына дейін кешікті. Гири және оның офицерлері шабуылды күткенімен және күзетшілерді шығарғанымен, оның күтпегендігі оларды таңқалдырды. Браттоннан солтүстік жақтан қоршалған одақтық қорғаушылар солтүстік және шығысқа қарап V пішіндес шайқас шебін құрды. Гиридің артиллериядағы лейтенант ұлы шайқаста қаза тауып, әкесінің құшағында көз жұмды. Шайқас дауысын естіген XI корпус Браунс-Ферри маңында жылдам қатарға тұрды. Хукер командирлік тізбегінде генерал-майор Оливер О. Говардты еске алмай, генерал-майор Карл Шурцқа Ваухачи станциясына күш-жабдық ретінде шеруге бұйрық берді. Дәл сол сәтте Бриг. генерал Адольф фон Штейнвер өзінің дивизиясын бірінші болып жолға шығарды. Штейнвер дивизиясының полковник Орланд Смит бригадасына Лоудың конфедераттары тарапынан атылды, олар Браунс-Ферриден жолды бақылап тұрған 200 фут (61 м) биіктікте орналасқан еді. Смит шығысқа бұрылып, төбеге көтеріле бастады. Осы уақытта Хукер қателікпен XI корпустың екі дивизиясынан да Лоу мен Беннингке қарсы күштерді жөнелтті, сондықтан Гириге көмекке ешкім қалмады. Лоудың 2000 сарбазы Хукер күштерінен салмақты болғанымен, төбедегі орналасқан жер табиғи түрде мықты болды. Қараңғыда Лоумен тікелей байланыста болған жалғыз бөлім Смит бригадасының 700 сарбазы болды. Смит жасаған бірнеше күшті шабуылдар сәтсіз аяқталды. Содан кейін, Лоу кейбір қате хабарламалар алғаннан кейін, кері шегінуге шешім қабылдады. Осы сәтте Смит сарбаздары қамалдан шығып, кейбір артта қалғандарды тұтқындап, шегіне алмаған полкті шашыратты. Осы арада Хукер Говардқа кейбір кавалериямен Ваухачиге баруға рұқсат берді. Гири сарбаздары оқ-дәрілері біте бастағанымен, бекем тұрды. Браттон жеңіске жеткенін сезінгенде, одақтық күштердің артынан келгенін білдіріп, кері шегіну туралы бұйрық алды. Браттон Бенинг бригадасының қорғауымен Лукаут тауына қайтты. Ваухачи шайқасында Браттон 356 сарбазын, ал Гири 216 сарбазын жоғалтты.

Салдары

Одақ лагерьлерінде соғыс барысында қорқып қашқан Одақ есектерінің Конфедерация әскерлерін жаңылыстырып, оларға атты әскер шабуылдап жатыр деген ой тудырғаны, осыдан оңтүстік әскері кері шегінген деген әңгіме тарады. Одақ әскерлері әзілдеп, есектерді "аттарға теңеуге болады" деді. Шындығында, Хэмптон легионы есектердің салдарынан қысқа ғана уақытқа шатасқан. Бірақ, осы тоқырау 137-ші Нью-Йорк полкіне Федералдық желідегі олқылықты жабуға мүмкіндік берді. Соғыста Одақтың жоғалғандары: 78 қаза тапқан, 327 жараланған және 15 жоғалып кеткен. Конфедерация әскерлері 34 қаза тапқан, 305 жараланған және 69 жоғалып кеткенін хабарлады. Бір мәлімет бойынша, Браттон 408 адамын, ал Лоу 52 адамын жоғалтқан. Одақ әскері енді сыртқы әлеммен байланысқа ие болып, "Крекер желісі" арқылы жабдықтар, қару-жарақ, оқ-дәрі және қосымша күштер ала алды. 23 қарашада Чаттануга үшін шайқастарды бастауға жол ашылды.