Кіріспе

Шарантондағы психиатриялық емхана 1645 жылы Францияның Валь-де-Марн департаментінде, Шартон-Сен-Морис қаласында (қазіргі Сен-Морис) «Қайырымдылық бауырлары» (Frères de la Charité) орнатуымен құрылды. Шарентон бастапқыда монастырь басқаруында болды, кейіннен Сент-Винсент де Польдің Қайырымдылық әпкелері оны өздеріне қаратуға кірісті. Қаланың өзі 1500 және 1600 жылдары француз гугеноттарының штаб-пәтері болғанымен, Шарентонды құрғандар католик болды. Сол кезде Трент соборы мен Контрреформациядан кейін көптеген ауруханалар мен емханалар католик мекемелеріне айналды. Шарентон науқастарға гуманитарлық қарым-қатынас жасауымен белгілі болды, әсіресе 19-ғасырдың басындағы директоры Аббе де Кульмиер басқарған кезеңде. Ол психоаналитикалық теорияны түсінуге ерекше қабілет танытты. Пациенттерге өзінің психикалық ауруларын көрнелендіруге көмектесу үшін сурет терапиясының әдісін қолданды. Қазіргі таңда көршілес жалпы ауруханамен біріктіріліп, жаңа ресми атаумен аталады. Психиатриялық аурухана 19-ғасырда осы мекемені басқарған Жан Этьен Доминик Эскиролдың құрметіне Эскирол ауруханасы (немесе Эскирол мемлекеттік денсаулық сақтау мекемесі) деп аталды. 1845 жылғы құрылыстың архитекторы Эмиль Гилберт болды.

Тарих

Шарентон 13 қыркүйекте 1641 жылы Луи XIII-нің кеңесшісі Себастьян Лебланның қайырымдылығымен Фрере де ла Шаритпен кедейлерге арналған аурухана ретінде негізделді. Бастапқыда ауруханада 5 төсек бар бір ғана үй болды. Жан Этьен Доминик Эсквирол 1826 жылы осы аурухананың бас дәрігері тағайындалды.

Әдебиет

Кейіннен, 18 ғасырда ауруханалар мен паналау орындары қатыгездікпен емдеуден бас тартып, гуманистік шешімдерге көшті, кейіннен психотерапияны да қамтыды. 1804 жылы Маркиз де Сад Бастилиядан ауыстырылғаннан кейін, директор Франсуа Симонне де Кульмиер, католик діни қызметкері, пациенттерге өздерінің пьесаларын қоюға және ойнауға рұқсат беру арқылы психодрама терапиясын қолданды. Кульмиер басқа мекемелердегі адамгершіліксіз емдеудің орнына осы және басқа психотерапия түрлерін қолдану арқылы өзгеше өрнек беруді ынталандырды. Дегенмен, оның психодрама терапиясы Эскирол және басқалар тарапынан сынға ұшырады, олар оны нәтижесіз емдеуді қолдануы және науқастарды жұртшылыққа тамашалатуы үшін айыптады. Гуманистік терапияға бейімділік болғанына қарамастан, барлық пациенттер паналау орнында жағымды өмір сүрген жоқ. 39 жастағы француз музыканты Герсили Руй Шарентонға түсіп, нашар тұрмыс жағдайларына және "сақау терапияға" наразылық білдірді, бұл әйелдерді мекеменің теріс басқаруына осалдыққа түсірді.

Танымал тұтқындар

Шартон психиатриялық ауруханасында Жан Анри Латуд, граф де Санои және маркиз де Сад (1801 жылдан бастап 1814 жылы 74 жасында қайтыс болғанға дейін) сияқты белгілі тұтқындар ұсталды. Де Сад өзінің "Жустин мен Джульетта" шығармалары үшін тұтқындалды, кейіннен қарсыластары оны ақылсыз деп жариялағаннан кейін сотсыз Шарентонға ауыстырылды. Француз барокко композиторы Жан Жозеф Муре 1738 жылы корольдің бұйрығымен Шарентонға жіберілді және бірнеше айдан кейін сол жерде қайтыс болды. Пьер Гаво – француз опералық теноры және композиторы, 1819 жылы Шарентонға жіберілді және 1825 жылы қайтыс болды. Белгиялық музыкатанушы және композитор Жером Жозеф де Моминьи 1842 жылы Шарентон психиатриялық ауруханасында қайтыс болды. Карикатурист Андре Гилл 1885 жылы сол жерде қайтыс болды. Ақын Пол Верлен 1887 жылы және 1890 жылы қайтадан жабылды. Суретші Шарль Мерьон 1868 жылы ауруханада қайтыс болды. Композитор Франсуа Девиен 1803 жылы ауруханада қайтыс болды. Математик Андре Блох өмірінің соңғы үш онжылдығын сонда өткізді, ал математик Жозеф Эмиль Барбьер де Жозеф Бертран оны тауып, академияға қайта оралғанға дейін сонда болды. Сол кезде көптеген адамдар ақылсыздықпен бірге шығармашылыққа бейімділік пен "үлкен шындықтарға қол жеткізу" мүмкіндігінің байланысты екеніне сенді.

Шарентонның танымал дәрігерлері

Антуан Лоран Джесси Бейль – Шарентонда тәжірибе жасаған француз дәрігері. 1822 жылы ол өлімнен кейін алынған мәліметтерді зерттеп, есілдік парезі немесе GPI мидың бір бөлігінің созылмалы қабынуынан туындайтынын анықтады. Бұл сол кездегі қалыптасқан түсінікке қайшы келді, яғни паралич сияқты психикалық және физикалық белгілер қабынудан бұрын пайда болып, аурудың салдары емес деп есептелген. Шарентондағы дәрігер Жан Этьен Доминик Эскирол психотерапиямен қатар, қан сорғыштарды қолданып, жылы ванналар, құстыру, лаксативтер және дене жаттығуларын пайдаланды. Эскиролдан кейін директор болып тағайындалған Луи Флорентин Кальмейль де мономанияны емдеу үшін қан сорғыштарды қолданды.

Марат/Саде

Жан Поль Мараттың қудалануы мен өлтірілуі, Шартон тұтқындарының Маркиз де Садтың жетекшілігімен сахналаған нұсқасы, әдетте Марат/Сад деп қысқартылатын, Питер Вайс жазған пьеса. Онда де Сад тұтқындарды актерлер ретінде пайдаланып, пьесаны қоюшылық етеді. Де Сад Шартон қаласында болған кезінде осы мекемеде спектакльдер қойған. Марат/Сад де Садты қоршаған дау-жанжалды бейнелейді, онда француз шенеуніктері оған ақыл-есінен айырылған және тұтқын болса да, жоғары мәртебе бергені үшін бейшаралар үйін сынаған. Бұл пьесалар пациенттерді емдеуге көмектесетін жаңа тәсіл ретінде қарастырылды, олар жасырылған сезімдерді ашық білдіруге мүмкіндік берді. Бұл емдеулер даулы болғанымен, Шартоннан Еуропаның басқа да бейшаралар үйлеріне тарады. Пьеса көптеген формада және ареналарда қайта қойылды. 1967 жылғы фильм адаптациясында түпнұсқа актерлердің көпшілігі ойнады және титрлерде пьесаның толық аты қолданылды, бірақ жарнама материалдарында көбінесе Марат/Сад деп қысқартылды. Сценарийді Адриан Митчелл жазды. Питер Брук Иан Ричардсон, Патрик Маги, Гленда Джексон, Майкл Уильямс, Фредди Джонс және Клиффорд Роуз сынды актерлерді басқарды.