Кіріспе

Бір мезгілдегі танымның жоқтығы (немесе симультагнозия) – адамның бір уақытта бір ғана нысанды қабылдай алмауымен сипатталатын сирек кездесетін неврологиялық ауру. Бұл көру назарының мәселесі Балинт синдромының үш негізгі құрамының бірі болып табылады (қалғандары – оптикалық атаксия және оптикалық апраксия). "Симультагнозия" термині алғаш рет 1924 жылы Вольперт тарапынан қолданылып, бұл жағдайда зардап шеккен адам күрделі суреттегі жеке бөлшектерді көре алады, бірақ суреттің жалпы мағынасын түсіне алмайды деп сипаттаған. Симультагнозияны екі түрге бөлуге болады: дорсальды және вентральды. Вентральді окципито-темпоральді зақымданулар аурудың жеңіл түрін, ал дорсальді окципито-париетальді зақымданулар аурудың ауыр түрін тудырады.

Жіктеу

Бір мезгілдегі танымның бұзылысын екі түрге бөлуге болады: дорсальды және вентральды, олардың әрқайсысы заттардың пішіні мен орналасуын қабылдаумен айналысатын дорсальды және вентральды жүйке жолдарынан атын алады. Осы екі түрлі бұзылыс әртүрлі симптомдармен және мидың жекелеген аймақтарына зақыммен байланысты.

Дорсальды бір мезгілдегі анагнозия

Дорсальды синхрондық анагнозия - париетті және төбелік бөліктердің қосылысындағы екі жақты зақымданудың салдарынан туындайды. Дегенеративтік аурулардың нәтижесінде де синхрондық анагнозия симптомдары дамуы мүмкін. Мысалы, бір зерттеуде прогрессивті деменциямен ауыратын төрт науқаста синхрондық анагнозия симптомдарымен қатар Герстман синдромының элементтері және транскортикальді сезімдік афазия дамығаны анықталды. Бұған қоса, Хантингтон ауруымен ауыратын науқастарда синхрондық анагнозияға ұқсас көру қабілетінің бұзылулары байқалған.

Әрекеттің механизміне арналған ұсынылатын теориялар

Бірнеше танымдық механизмдердің кез келгеніне зақым келтіру салдарынан бір мезгілдегі танымның бұзылуы мүмкін. Сонымен қатар, егер екінші сөз бірінші сөзден соң ұзақ үзілістен кейін көрсетілсе, екінші сөзді анықтау жеңілдеді. Бұл нәтижелер бір мезгілдегі танымның бұзылуымен ауыратын науқастардың бір-бірінен кейін тез ұсынылатын объектілерді өңдеуде қиындыққа тап болатынын көрсетеді, себебі науқас назарын бір ынталандырудан екіншісіне жеткілікті жылдамдықпен ауыстыра алмайды, өйткені екінші сөзді анықтау үшін науқасқа бірінші сөзден назарын аударуға белгілі бір уақыт керек.

Аумақтық картаға түсірудің тапшылығы

Сонымен қатар, кеңістіктік орналасуды тіркеу механизмдерінің бұзылуы да simultanagnosia-ға алып келуі мүмкін. Объектілерді анықтау үшін, көріністегі объектілердің сезімдік бейнелерін олардың дұрыс орналасқан жерлеріндегі ерекшеліктерімен байланыстыруға шоғырланған назар қажет. Париетальды зақымданулар кеңістіктік орналасудың бас картасына нұқсан келтіреді, нәтижесінде simultanagnosia сияқты түрлі тапшылықтар пайда болуы мүмкін. Егер объектілерді ажырату үшін кеңістік қажет болса, онда бас картадағы кеңістіктік ақпаратқа тікелей қол жеткізудің жетіспеуі бір уақытта бір объектіден артығын қабылдауға кедерілдіреді. Бір зерттеу жоғары деңгейдегі визуалды өңдеудің компьютерлік моделін жасады, ол төмен деңгейдегі визуалды өңдеуден өзгеше, объектілерді анықтау және бағыттану үшін бұрын сақталған ақпаратты пайдалануды қамтиды. Модельдің кеңістіктік бейнелеу жүйесінің бір бөлігі зақымданғанда, simultanagnosia симптомдары пайда болды. Simultanagnosia модельдемесінде барлық стимулдарға бірдей орын берілді, бұл модельдің бірден бірнеше объектіні анықтауына кедерілді. Модель бірінші объектіге "қарсы тұрып", назарын бұра алмады, немесе бірінші объектіні тану аяқталғаннан кейін, ол екінші объектімен ауыстырылу үшін көзден "жоғалып" кетті. Кослетт пен Саффран бір науқасты зерттеді, ол бір пішіннің орналасу ақпаратын сақтай алмады. Кеңістіктік және пішін ақпараты арасында тек бір тікелей байланыс мүмкін болғандықтан, науқас бір уақытта бір объектіден артығын қабылдай алмады. Нәтижелер көрсетіп тұрғандай, талдаудың бұзылуы, мысалы, торлық қабықшадан маңызды аймақтарды бөліп алу процесі немесе қарапайым визуалды ерекшеліктерді ажыратудағы қиындықтар simultanagnosia-ға әкелуі мүмкін.

Аумақтық индекстеудің тапшылығы

Соңында, бірмезгілік агнозиясы кеңістіктік индекске қабілетсіздіктен туындауы мүмкін. Бұл белгілер алынғаннан кейін оларды индекстеуге болады, бұл оларға қосымша визуалды тәртіптер үшін тірек нүктелері ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік береді; визуалды тәртіптер – визуалды іздеу немесе текстураны бөлу сияқты элементар операциялардың тізбектері, олар объектілер арасындағы кеңістіктік қатынастарды, сондай-ақ олардың қасиеттерін анықтайды. Белгінің айқындығы оны индекстеудің оңайлығын арттырады. Тағы бір зерттеуде қатысушы инсульт салдарынан пайда болған вентральді бірмезгілік агнозиясынан кейін 18 ай өткен соң жақсарғаны байқалды, бұл "ерте вентральді бірмезгілік агнозиясы / таза Алексиядан әдеттегідей ішінара қалпына келуді көрсетеді".