13 ғасырдағы Коннахт патшасы Эйд Мак Катал Кробдеарг Уа Конхобайр

Кіріспе

11 ғасырдағы сол аттас патша Аэдх мак Катал Кробдеарг Уа Кончобайр (1224–1228 жылдары патшалық құрды) Коннахт королі болды. Оның билігіне қарсы оның інісі Тоирдхелбах мак Руайдри О Кончобайр да таласқан. Аэдх 1224 жылы қайтыс болған әкесі Катал Кробдеаргтың орнын басып, провинцияны толық бақылауға алуға күш салды, бірақ сәттілікке жете алмады. Оның патшалығы әкесінің билігінің басындағы кезеңге ұқсас болды: екі қарсылас, сыртқы күштердің қолдауымен, бірнеше жылға созылған, нәтижесіз азаматтық соғыс жүргізді.

Өмір және билік

1224 жылы әкесі Катал қайтыс болғанда, Аид бастапқыда оның орнын сәтті иеленді, себебі Коннахт жылнамаларында жазылғандай, «ол әкесінің жанында де-факто патша болған және Коннахттың барлық кепілдерін ұстаған еді. Құдай оған осы патшалықты берді, өйткені ол билікке келген кезде Коннахтта тек бір ғана қылмыс жасалды – Круахқа баратын жолда қарақшылық, қарақшының қолы мен аяғы кесілді, сондай-ақ О’Маннахан ұлының бір әйелді зорлауы, ол осы қылмыс үшін дереу соқыр етілді». Оның билікке келуі «Congaibh rom t'aghaidh, a Aodh» атты өлеңде жырланды, онда ол ағылшын «басқыншыларын» Ирландиядан қуатын пайғамбарлық Аод екені айтылады. Патша болғаннан кейін Аидтың жасаған алғашқы маңызды ісі – Англия королінің атынан Ирландияның оңтүстігіндегі ирланд және норман лордтарының көпшілігімен де Лейси әулетіне қарсы жорыққа қатысу болды. Бұл лордтарды де Лейсидің одақтасы Аод О’Нилл, Аилех патшасымен қақтығысқа алып келді және О’Ниллдің берік қорғаныс позициясына шабуыл жасауға құлшынбауы себепті, соғыс тең түсті. Содан кейін Аид өзінің бүлікшіл вассалдарының бағынуын алды және өзінің қарсыластары, Руадри ұлдарына енді қолдау көрсетпеуге кепілдік берді. Алайда, олар тек уақыт күтіп, Аидтың норман одақтастары тарағаннан кейін, 1225 жылы олардың әскері елден кеткен соң қайтадан көтеріліс жасады. Аидтың жауабы – оның шақыруына құлшыныспен келген одақтастарын қайта шақыру болды, себебі оларға провинцияны тонауға рұқсат берілді, бұл оларға төлем болды. Тоирдхелбах және оның ізбасарлары О’Ниллмен бірге Ольстерде паналауға мәжбүр болды, ал 1226 жылы көптеген кепілдер, соның ішінде Аидтың өзінің ұлы мен қызы, олардың қолдауы үшін болашақтағы төлем кепілі ретінде нормандықтарға берілді. 1227 жылы Аидты ағылшыздар Дублиндегі сотқа шақырды, онда оларды оны тұтқындау немесе өлтіруді жоспарлап отырғандары байқалды. Тек оның досы Уильям Маршал, Пемброктың 2-графының араласуы ғана оған қашып құтылуға мүмкіндік берді, содан кейін ол өшіріс ретінде Айтлонды өртеп, оның комендантын өлтіріп, бұрын берген кепілдерін босатып алды. Осыдан кейін ол Тир патшасының сарайына барды, мүмкін, оның қолдауын алуға тырысқан болар, бірақ әйелі Тоирдхелбахтың ізбасарлары тарапынан тұтқындалып, ағылшыздарға тапсырылды. Келесі жылы, өзінің поддандылары Коннахттан қайта қуғаннан кейін, ол Джеффри де Марейдің сарайында, Коннахт жылнамаларында айтылғандай, де Лейсидің тапсырмасымен жұмыс істеген ағаш шеберінің қолынан қаза тапты. Аидтың билеуі көбінесе вассалдарымен қақтығыстарға және өзінің билігін орнату үшін шетелдік әскерлерді пайдалануға толы болды, бұл Коннахттың кейінгі патшалары үшін ерекше жағдай емес еді. Оның қарсыласы Тоирдхелбах мак Руайдри О Конхобхаир сол жылы, оның өлімімен бірге, өзінің кіші інісі Аидх мак Руайдри О Конхобхаир тарапынан тақтан алынды, ол өз кезегінде өлтіріліп, 1233 жылы Аидхтың кіші інісі Фелим О’Коннормен ауыстырылды.

When his father Cathal died in 1224 Aedh initially succeeded him smoothly because as the Annals of Connacht note, ''he had been king in effect by the side of his father and already held all the hostages of Connacht. And God granted him this kingdom, for no crime was committed in Connacht at the moment of his accession save one robbery on the road to Cruach, and the hands and feet of the robber were cut off, and the violation of one woman by O Mannachan's son, who was blinded forthwith for the offence." His accession is celebrated in a poem 'Congaibh rom t'aghaidh, a Aodh' in which he is said to be the prophesied Aodh who will drive the English 'usurpers' from Ireland. His first major act as king was to join an expedition against the de Lacy family by the majority of Irish and Norman lords from the south of Ireland on behalf of the King of England. This brought these lords into conflict with the de Lacy's ally Aodh O'Neill King of Ailech and ended in a stalemate due to reluctance to attack O'Neill's superior defensive position. Aedh thereafter received the submission of his rebellious vassals and guarantees to no longer support his rivals, the sons of Ruadhri. However, they were merely bidding their time until Aedh's Norman allies dispersed and promptly rebelled again in 1225 when their armies left the kingdom. Aedh's only response was to recall his allies once more who again answered his call eagerly as they were permitted to plunder the province as payment. Toirdhealbhach and his followers were again forced to seek refuge in Ulster with the O'Neill's and in 1226, many hostages, including Aedh's own son and daughter were given to the Normans as guarantee of future payment for their support. In 1227 Aedh was summoned to attend court in Dublin by the English where they were apparently plotting his capture or death. Only the intervention of his friend William Marshal, the 2nd Earl of Pembroke allowed him to escape and he would go on to burn Athlone in revenge, killing its constable and freeing the hostages he had previously handed over. After this he proceeded to the court of the King of Tir Chonaill likely to try and win his support, but seems to have come away empty handed with his wife being captured by Toirdhealbhach's followers on the return journey and handed over to the English. The next year having been expelled from Connacht by his own subjects once again he was murdered at the court of Geoffrey de Mareys, according to the annals of Connacht by a carpenter working on behalf of the de Lacy's. Aedh's reign was mostly a failure marred by conflicts with his vassals and the use of foreign troops to impose his authority, something which in itself was not uncommon for later kings of Connacht. His rival Toirdhealbhach mac Ruaidhrí Ó Conchobhair was deposed in the same year as his death by his own younger brother Aedh mac Ruaidri Ó Conchobair, who was in turn killed and succeeded by Aedh's younger brother Felim O'Connor in 1233.