Кіріспе
Ұлы тұзды көлдегі арал, Юта штаты, АҚШ. Антилопа аралы – Юта штатындағы Ұлы тұзды көлдің ішінде орналасқан он аралдың ең ірісі, ауданы 109 км² (42 шаршы миль). Арал көлдің оңтүстік-шығыс бөлігінде, Солт-Лейк-Сити мен Дэвис округіне жақын орналасқан және көлдің су деңгейі аса төмен болған кезде құрлыққа жалғасып, жартылай аралға айналады. Ол Антилопа аралы мемлекеттік паркі ретінде қорғалады. Аралға алғаш рет келген еуропалықтар Джон К. Фремонт пен Кит Карсон болды. Олар 1845 жылы Ұлы тұзды көлді зерттеу кезінде "бір вафлидей жұқадан он екі дюймге дейін тұздың үстінен атпен өтті" және "үндістер оның ішінде тұщы судың көп екенін және антилопаның көптеп кездесетінін айтты". Олар аралда мүйізді антилопаны атып, етіне риза болып, оны Антилопа аралы деп атады. Антилопа аралында мүйізді антилопа, бигхорн қойы, америкалық бизон, тиін, барс, койот, бобкат, елік және миллиондаған су құстары мекендейді. Бизон 1893 жылы аралға әкелінді, ал Антилопа аралындағы бизон тобы бизонды өсіру және сақтау үшін құнды генетикалық қор болып табылады. Бизон жақсы өседі, себебі аралдың көп бөлігі құрғақ, табиғи шөптесін жайлылармен жабылған. Антилопа аралының геологиясы негізінен аралдың солтүстігінде, шығысында және оңтүстігінде далалық шөптесін жайлылармен, сондай-ақ ежелгі кембрийге дейінгі метаморфты және магмалық тау жыныстарымен, соңғы кембрийден палеозойға дейінгі шөгінді тау жыныстарымен жабылған таулы орталық аймақтан тұрады. Бұған қоса, төртінші дәуірге тән көл шөгінділерінің, коллювийдің және аллювийдің жұқа қабаттары бар. Антилопа аралындағы кембрийге дейінгі кен орындары – АҚШ-тағы ең көне тау жыныстары, тіпті Гранд-Каньонның түбіндегі кембрийге дейінгі тау жыныстарынан да көне.
another island
Antelope Island, with an area of 42 square miles (109 km2), is the largest of ten islands located within the Great Salt Lake in Utah. The island lies in the southeastern portion of the lake, near Salt Lake City and Davis County, and becomes a peninsula when the lake is at extremely low levels. It is protected as Antelope Island State Park. The first known non natives to visit the island were John C. Frémont and Kit Carson during exploration of the Great Salt Lake in 1845, who "rode on horseback over salt from the thickness of a wafer to twelve inches" and "were informed by the Indians that there was an abundance of fresh water on it and plenty of antelope". It is said they shot a pronghorn antelope on the island, and in gratitude for the meat, they named it Antelope Island. Antelope Island holds populations of pronghorn, bighorn sheep, American bison, porcupine, badger, coyote, bobcat, mule deer, and millions of waterfowl. The bison were introduced to the island in 1893, and the Antelope Island bison herd has proven to be a valuable genetic pool for bison breeding and conservation purposes. The bison do well, because much of the island is covered by dry, native grassland. The geology of Antelope Island consists mostly of alluvial plains with prairie grassland on the north, east and south of the island, along with a mountainous central area of older Precambrian metamorphic and igneous rocks and late Precambrian to Paleozoic sedimentary rocks, covered by a thin layer of Quaternary lake deposits, colluvium and alluvium. The Precambrian deposits on Antelope Island are some of the oldest rocks in the United States, older even than the Precambrian rocks at the bottom of the Grand Canyon.
Мемлекеттік саябақ
Антилопа аралы мемлекеттік паркі – Юта штатының мемлекеттік паркі, және бүкіл арал парктің құрамына кіреді. 20 ғасырдың басында, жануарлар дүниесі мен көркемдігіне байланысты, кейбір адамдар Антилопа аралын ұлттық парк етуді ұсынды, бірақ бұл идея іске аспады. Юта штатының мемлекеттік парктері жүйесі құрылғанда, Антилопа аралын Антилопа аралы мемлекеттік паркіне айналдыру туралы ұсыныстар жасалды және бұл ұсынысқа халықтың қолдауы біртіндеп артты, бірақ сол кезде Антилопа аралы жеке меншікте болды. Алғашқыда Антилопа аралы Мормон пионерлерінің Тұздық аңғарына келген күннен бастап мал (ірі қара және қой) өсіруге арналған ранчо ретінде пайдаланылды. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі (мормондар) 1848 жылдан шамамен 1870 жылға дейін аралдағы ранчоны басқарды. 1870 жылы аралды Джон Дули аға сатып алды және ол «Аралды жақсарту компаниясын» құрды, ол 1884 жылдан 1981 жылға дейін арал мен ранчоларды басқарып келді. Юта штаты 1969 жылы аралдың солтүстік бөлігін сатып алды, ал қалған бөлігін 1981 жылы тарихи Филдинг Гарр ранчосын сатып алғанда иеленді. Содан кейін мал шығарылды. Антилопа аралы мемлекеттік паркі 1981 жылы Юта штатының мемлекеттік парктері жүйесінің бір бөлігі ретінде құрылды. Аралға Дэвис округінің Сиракуза қаласынан 7 мильдік тас жолмен жетуге болады. 15-ші тас жолынан 332-ші шығу арқылы, содан кейін Антилопа драйв (SR 108) бойымен батысқа қарай жүруге болады. Аралдың жағалауы (аралдың батыс жағынан басқа) көбінесе жағажайлармен және жазықтармен жабылған, таулардың етегіне дейін созылады. Бұл тік таулар солтүстік Васатч аймағының көп бөлігінен көрінеді, ең биіктігі 6596 футқа (2010 м) жетеді, бұл көл деңгейінен шамамен 2396 фут (730 м) жоғары. Антилопа аралы мемлекеттік паркі 530 кГц АМ жиілігінде 10 ватттық саяхатшылар ақпарат станциясын пайдаланады. Трансмиттер аралға жақын тас жолдың оңтүстік жағында орналасқан. Бұл станцияны Огденде және Солт-Лейк-Ситиге дейін естуге болады. Ол парктің жұмыс уақыты туралы ақпаратты береді және мемлекеттік парк ұйымдастыратын алдағы шараларды жариялайды. 2010 жылы Антилопа аралы мемлекеттік паркін шамамен 280 000 адам барды. Бұл Юта штатындағы ең көп танымал мемлекеттік парктің бірі болды.
Америка тумасы
Археологиялық деректерге сүйенсек, Юта штабындағы жергілікті американдықтардың алғашқы қоныстануы шамамен 10 000 – 12 000 жыл бұрынға дейін жетеді. Палеолит дәуіріндегі адамдар Ұлы Аңғардың ылғалды жерлерінде, балықтың, құстардың және ұсақ жануарлардың көптеп табылатын жерлерінде өмір сүрген. Ірі жануарлар, оның ішінде алып бизондар, мамонттар және жер қазғыш жануарлар да су көздеріне тартылған. Уақыт өте келе мегафауна жоғалып, американдық бизон, қашан бұғы және мүйізді құстар басым бола бастады. Б.з.д. 8000 жылдары бұл халықты Ұлы Тұзды көлдің жанындағы үңгірлерде паналаған Шөлдік Архаикалық халық алмастырды. Бұрынғы Юта тұрғындарына қарағанда көбірек жинауға ден қойған олардың диетасы негізінен қамыстар мен тұзға төзімді басқа да өсімдіктерден, мысалы, қырыққабат, есек шөп және құрақтан тұрды. Қызыл ет қадірлі тағамға айналған сияқты. Шөлдік Архаикалық халық су құстарын, ұсақ жануарларды және мүйізді құстарды аулау үшін торлар мен атлатл қолданған. Археологиялық жәдітелердің ішінде қоян терісі мен өсімдік талшықтарынан тоқылған торлар, ойын таяқтары, тоқылған сандалдар және бұтақтардан жасалған жануарлардың мүсіндері бар. Шамамен 3500 жыл бұрын көл деңгейі көтеріліп, Шөлдік Архаикалық халықтың саны күрт азайған. Антилопа аралында қырық тұщы су бұлағы бар. Филдинг Гарр ранчосы ең берік және тұрақты бұлақтың жанында салынған. Археологтар осы бұлақтар маңында кем дегенде 1000 жылдан бері адам қызметі жүріп келе жатқанын анықтады.
Гарр ранчосының алаңға шығуы
Аралға алғаш келген ағылшын-американдықтар Джон С. Фримонт пен Кит Карсон болды. Олар 1845 жылы Антилопа аралын зерттеп, оны жайылымда жүрген ақылдықтардың қорасынан атайды. Аралға алғашқы тұрақты қоныс аударушы Филдлинг Гарр болды. 1869 жылы Трансконтиненталдық теміржолдың салынуы аралдың қалған бөлігін шаруаларға ашты. Аралдың алғашқы федералдық сараптамалары Филдлинг Гарр ранчосының төңірегіндегі жер ғана жақсартылғанын көрсетті. Бұл жағдай федералдық үкіметке "Омстед" заңы бойынша аралды қоныстандыруға құқық берді. Сол кезде Солтүстік Америкада барлығы 1000-нан аспайтын бизон болған.
Қорғалған мәртебе
Антилопа аралын жеке меншіктегі ранчодан мемлекеттік саябаққа айналдыру процесі көп жылдарға созылды. 20-шы ғасырдың басында аралды ұлттық саябақ құру үшін федералдық үкіметке беру туралы әңгімелер болды. 1926 жылы А. Х. Леонард Дули отбасынан бизон тобын сатып алды. Салыстыру жұмысы Антилопа аралын ұлттық саябақ ретінде жоғары бағалады, бірақ "Ұлы тұзды көлде басқа да маңызды ештеңе табылмады" делінген. Ұлттық саябақтар қызметі Юта штатының жоспарлаудағы кемшіліктері және көлдің қалалық және өнеркәсіптік қалдықтарды төгу орыны ретінде пайдаланылуына алаңдады. Ол кезде саябақтағы жабдықтар өте шектеулі болды. 1969 жылғы Еске алу күніне арналған демалыс күндері уақытша душ кабиналары орнатылды. Катерлерге арналған жабдықтар да шектеулі түрде қолжетімді болды. Дэвис округі комиссарлары ұлттық ескерткіштердің "көруге болады, бірақ қол тигізбеуге болмайды" қағидаларын келтіре отырып, ұлттық ескерткіш құруға қарсы болды. Жергілікті билік мемлекеттік саябақты қолдады және туристерді тарту және округ кірісін арттыру мақсатында оны дамытуға ынталандырды. Саябаққа кіру Сальтердегі оңтүстік жағындағы жол арқылы шектелген.
Ұлы тұщы көл
Антилопа аралы мемлекеттік паркі Ұлы тұзды көлмен қоршалған. Көл – кең плейстоцен теңізінің, Бонневилл көлінің соңғы қалдығы. 305 метрден астам тереңдігі және 50 999 шаршы километрден астам ауданы бар бұл көл, Мичиган көлінен дерлік еш кем түспеген, тіпті одан да терең болған. Климат өзгеруіне байланысты көл құрғап, Ұлы тұзды көл, Юта көлі, Севьер көлі және Раш көлі қалдықтары пайда болды. Көбінесе, бір жылдық орташа көрсеткіш бойынша көлдің ауданы шамамен 4 403 шаршы километрді құрайды, бұл көшпенді су құстарына тамақ көзі болып табылады. Көлдің жоғары тұздылығына байланысты аралда жеңіл қол жетімді тұщы су көздері аз.
Геология
Антилопа аралы 15 миль (24 км) ұзындығында және ең кең жерінде 4,5 миль (7 км) болып табылады. Арал Уасач және Сьерра-Невада таулары арасындағы Ұлы Бекеннің ортасында орналасқан. Аралдың ең биік нүктесі – Фрэри Пик, теңіз деңгейінен 6589 фут (2008 м) биіктікте. Туристер аралдың жолдары арқылы парктің кіреберісіне ақы төлейді. Солтүстік жағы дамыған. Аралдың солтүстік-батыс жағындағы Бриджер шығанағының жанында бірнеше кемпинг алаңдары, күндізгі демалыс орны, жүзу аймағы және пикникке арналған орындар бар. Бриджер шығанағының жағажайына жақын жерде мейрамхана орналасқан. Парктің қалған бөлігі көбінесе дамытылмаған. Аралды бірнеше ескі жолдар және жаяу жүру жолдары кесіп өтеді. Ескі кендердің іздері мен Филдинг Гарр ранчосы парктің келушілеріне ашық. Жаяу және велосипедпен жүру танымал әрекеттер, бірақ суда тапшылық және аралда ағаштар да аз. Бұл қатаң түрде шөл арал болмаса да, тұрақты тұрғындары жоқ, жағдайы құрғақ, жаз айларында аса ыстық болуы мүмкін. Аралда еркін ағатын тұщы су көп емес, бірақ аралдың таулы тізбегінде және оңтүстік жағында бірнеше табиғи бұлақтар бар. Аралдың келушілерге арналған аймақтарында су және әжетханалар бар. Баффало Пойнтта қонақтардың негізгі маусымында жұмыс істейтін сыйлық дүкені мен шағын жылдам тамақтандыру орны бар. Электрлік велосипедтерді жалға алуға немесе экскурсияға шығуға болады. Аралдың солтүстік бөлігінде қоғамдық жағажайлар, марина және түнгі кемпинг алаңдары бар.
Жабайы табиғат
Антилопа аралы мемлекеттік паркі әртүрлі жануарларға орталық болып табылады. Атауына қарамастан, парк ең көп танымал бизондардың тобы үшін. Антилопа аралындағы бизондардың саны 550-ден 700-ге дейін жетеді және жыл сайынғы бизонды шоғырландыру арқылы бақыланады. Дегенмен, табиғи жоратықшы – сұр қасқырдың болмауына байланысты, бизон аулау 1926 жылға дейін аралда жалғасты, онда соңғы "Үлкен бизон аулау" бизонның көбін жойды. 1920 жылдары халықтың пікірі өзгерді және белсенділер Антилопа аралындағы бизон тобын қорғауға шақыруды бастады. 1926 жылғы аулау туралы "Time" журналында жарияланды. Шамамен 300-400 бизондан тұратын топ.
Бигхорндық қой
Бигхорн қойлары Антилопа аралы мемлекеттік паркіне 1990 жылдардың соңында әкелінді. Аралдағы қойлар Невада және Британдық Колумбия штаттарынан алынған қойлардан құралды. Аралда адамдардан қорғалғандықтан, оларды Солтүстік Американың батыс аймақтарында бигхорн қойларын қалпына келтіру үшін пайдалануға болады. 2020 жылдың 29 қаңтарында Монтана штатының Рокки Бой қорығынан 25 бигхорн қойы қоныстандыру мақсатымен көшірілді. 2022 жылдың қазан айында Аризона штатының Моренси Клифтон аймағынан тағы 27 бигхорн қойы Антилопа аралына жеткізілді. Жаңа қойлар Антилопа аралындағы қойлардың генетикалық әртүрлілігін арттырады. Аралдағы қойлардың басқару мақсаты – 125 басқа жеткізу. Аралда тағы да мынадай сүтқоректілер кездеседі: қашан елік (шамамен 250 бас), бұрандалы антилопа (аралда шамамен 200 бас), бигхорн қойлары (шамамен 200 бас), койоттар, бобкаттар, барс, шошқақұйрық, мақтақұйрық қоян, жабайы қоян, сондай-ақ бірнеше түрлі жер қаскырлары және басқа да кеміргіштер.