Кіріспе

Квадраттура – математикада, әсіресе геометрияда, берілген жазық фигурамен тең ауданы бар квадратты салу немесе осы ауданның сандық мәнін анықтаудың тарихи процесі. Классикалық мысал – шеңберді квадраттау (немесе шеңбердің квадратурасы). Квадраттау мәселелері математикалық анализдің дамуындағы маңызды мәселелердің бірі болды және математикалық талдаудың маңызды тақырыптарын енгізеді.

Ежелгі дәуір

Грек математиктері фигураның ауданын анықтауды геометриялық тұрғыдан бірдей аумақты (квадрат) құру процесі ретінде түсінді, сондықтан бұл процеске квадратура деп аталады. Грек геометрлері әрқашан сәтті болған жоқ (шеңберді квадраттауға қараңыз), бірақ олар Гиппократ айы мен парабола сияқты жай сызық сегменттері емес, кейбір фигуралардың квадратураларын орындады. Белгілі бір грек дәстүрі бойынша, бұл құрылымдар тек циркуль мен түзу сызық қолданып орындалуы керек еді, бірақ барлық грек математиктері осы қағиданы мүлтіксіз ұстанбады. a және b қабырғалары бар тіктөртбұрыштың квадратурасы үшін, (a және b-ның геометриялық ортасы) қабырғасы бар квадрат құру қажет. Осы мақсатта, мынаны қолдануға болады: егер a және b ұзындығындағы сызық сегменттерін біріктіретін диаметрі бар шеңбер салынса, онда диаметрге перпендикуляр салынған сызық сегментінің биіктігі (суретте BH), олардың қосылған нүктесінен шеңберді қиып өтетін нүктеге дейін, a және b-ның геометриялық ортасына тең болады. Осыған ұқсас геометриялық құрылым параллелограмм мен үшбұрыштың квадратурасын шешеді. Иінді сызықты фигуралардың квадратурасы мәселелері әлдеқайда қиын. Циркуль мен түзу сызықпен шеңберді квадраттау 19 ғасырда мүмкін емес екені дәлелденді. Дегенмен, кейбір фигуралар үшін квадратура орындалуы мүмкін. Архимедтің шардың беті мен парабола сегментінің квадратуралары антикалық талдаудың ең жоғары жетістігі болды. Сфераның бетінің ауданы, осы сфераның үлкен шеңберінен құралған шеңбердің ауданына төрт есе тең. Түзу сызықпен қиылатын парабола сегментінің ауданы, осы сегментке ішкі жазылған үшбұрыштың ауданынан 4/3 есе артық. Бұл нәтижелерді дәлелдеу үшін Архимед Эвдоксқа тиесілі шектеу әдісін қолданды.

Ортағасырлық математика

Ортағасырлық Еуропада квадраттау – кез келген әдіспен ауданды есептеуді білдірді. Көбінесе бөлшектер әдісі қолданылды; ол гректердің геометриялық құрылыстарымен салыстырғанда қатаңдығы төмен болғанмен, қарапайым және тиімдірек болды. Осы әдіс арқылы Галилео Галилей және Жиль де Робервал циклоида доғасының ауданын тапты, ал Грегуар де Сент-Винсент гипербола астындағы ауданды зерттеді (Opus Geometricum, 1647).

Интегралды есептеу

Джон Уоллис бұл әдісті алгебралық түрде жазды; ол 1656 жылы жарық көрген "Арифметика инфиниторум" еңбегінде қазір нақты интеграл деп аталатынға баламалы бірнеше қатарларды келтірді және олардың мәнін есептеді. Исаак Барроу және Джеймс Грегори бұл бағытта одан әрі дамыды: кейбір алгебралық қисықтар мен спиральдар үшін ауданды табу. Кристиан Гюйгенс кейбір айналма денелердің беттік ауданын табуға қол жеткізді. Грегор де Сент-Винсент және А. А. де Сараса гиперболаның ауданын табу арқылы маңызды жаңа функцияны – табиғи логарифмді ашты. Интегралдық есептеудің пайда болуымен ауданды есептеудің әмбебап әдісі келді. Оған жауап ретінде "ауданды табу" термині қалыптасып, техникалық тұрғыда біркелкі нақты интегралды есептеу үшін бұл сөз тіркесі жиі қолданылатын болды.