Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Смбат I (шамамен 850–912/14) – Багратуни әулетінің ортағасырлық Армения Корольдігінің екінші патшасы, Ашот I-нің ұлы. Ол Ашот II (Ашот Еркат атымен белгілі) мен Абас I-нің әкесі.
King of Armenia
Smbat I (; c. 850–912/14) was the second king of the medieval Kingdom of Armenia of the Bagratuni dynasty, and son of Ashot I. He is the father of Ashot II (known as Ashot Yerkat) and Abas I.
Ереже
892 жылы Ширакаван (Еразгавор) қаласында оның ағасы Абастың таққа отыруын бұзуға жасаған қысқа ғана әрекеттен кейін Смбат I патша болып тағайындалды. Смбат әкесінің Византия империясымен жақсы қарым-қатынас саясатын жалғастырды, бірақ Армения-Византия одағынан арабтардың алаңдауын ескерді. Араб остиканы (губернаторы) Мұхаммед Ибн Әби'л Садж (Афшин)бен келіссөз жүргізген Смбат, одақтың Византия мен Арменияға ғана емес, сонымен қатар арабтардың экономикалық мүддесіне де пайдалы болатынын оған түсіндірді. Смбат 892 жылдың 21 сәуірінде бұрынғы армян астанасы Двин қаласын арабтардан қайтарып алып, маңызды жеңіске жетті. Осы әрекеттерінде Смбат солтүстік көршісі Иберияның Адарнасе IV-інен күшті қолдау алды. Бірақ Смбаттың табыстары көп ұзамай тоқтап қалды, себебі Афшин өзінің билігіне жақын орналасқан күшті Арменияға төзімділік таныта алмады. Ол Двин қаласын қайта басып алып, Смбаттың әйелін кепіл ретінде ұстады, оны Смбаттың ұлы Мушег пен оның жүрегі жақын немере інісі Смбатқа айырбастап босатты. Арменияға қарсы соғыстар 901 жылы Афшин қайтыс болғаннан кейін де жалғасты, оның інісі Юсуф Ибн Әби'л Садж Арменияның остиканы болды. Юсуфтың билігі бастапқыда жаулыққа толы болмаса да, Смбат бірнеше одақтастарын өзінен алыстатуға себеп болған қателіктер жасады: шығыс одақтасы Смбат Сюникке Нахичеван қаласын беру арқылы оның ризашылығын алуға тырысқаннан кейін, Смбат қала Гагик Арцрунидің иелігінің бір бөлігі болғандықтан, Васпураканның Гагигін Юсуфтың қолына итермеледі. Юсуф осы дауды пайдаланып, 908 жылы Гагикке тәж кигізіп, осылайша Васпураканның патшасы Гагик I-ді құрды және Смбат басқарған мемлекетке қарсы Армения мемлекетін жасады. 909 жылы Юсуф Гагикпен бірігіп Смбатқа қарсы жаңа жорық бастағанда, византиялықтар да, Юсуфтың номиналды билеушісі Аббасид халифаты да Смбатқа көмек көрсетпеді; сондай-ақ бірнеше армян князьдері де қолдау көрсетуден бас тартты. Смбатпен одақтасқандар Юсуфтың қатыгездігіне ұшырады: Смбаттың ұлы Мушег, оның немере інісі Смбат және Батыс Сюник князі Григорий II уланды.
Smbat I was crowned king in 892 in Shirakavan (Yerazgavors), following a brief attempt by his uncle Abas to disrupt his succession to the throne. Smbat continued his father's policy of maintaining cordial relations with the Byzantine Empire but remained mindful of the Arabs' fears of the Armeno Byzantine alliance. Speaking with the Arab ostikan (governor) Muhammad Ibn Abi'l Saj (Afshin), Smbat convinced him that the alliance would not only be for the dual benefit of Byzantium and Armenia but would also work to the economic favor of the Arabs. Smbat also achieved a major victory when on April 21, 892, he recaptured the former Armenian capital of Dvin from the Arabs. In some of these endeavors Smbat received strong support from his neighbor to the north, Adarnase IV of Iberia. Smbat's successes shortly came to a halt when Afshin decided that he could not countenance a powerful Armenia so close to his domains. He retook Dvin and managed to take Smbat's wife as a hostage until she was released in exchange for Smbat's son Mushegh, and his nephew also called Smbat. The wars against Armenia continued even after Afshin's death in 901, when his brother Yusuf Ibn Abi'l Saj became ostikan of Arminiya. While Yusuf's reign was not immediately hostile, Smbat committed a series of blunders that led to several of his allies to turn their backs on him: having sought to placate his eastern ally, Smbat of Syunik', by ceding to him Nakhichevan city, Smbat inadvertently drove Gagik Artsruni of Vaspurakan into Yusuf's arms since the city was a part of Gagik's domains. Yusuf took advantage of this feud by awarding Gagik a crown in 908, thus making him King Gagik I of Vaspurakan and creating an Armenian state opposed to the one led by Smbat. As Yusuf began a new campaign against Smbat in conjunction with Gagik in 909, neither the Byzantines nor the Abbasid caliph, Yusuf's nominal sovereign, sent aid to Smbat; several Armenian princes also chose to withhold their support. Those who did ally with Smbat were brutally dealt with by Yusuf: Smbat's son Mushegh, his nephew Smbat, and Grigor II of Western Syunik were all poisoned.
Өлім
Юсуф әскері Арменияның қалған бөлігін Берд Капойтқа (Көк қамал) қарай жылжығанда талқандады, онда Смбат паналаған еді, және оны біраз уақыт қоршауға алды. Смбат 914 жылы арабтардың шабуылын тоқтату үмітімен Юсуфқа бағынуға шешім қабылдады; бірақ Юсуф тұтқынға қандай да бір мейірім көрсетпеді, оны Ерняққа алып келді, армян патшасын қинап өлтірді, басын кесіп, Двиндегі айқышқа іліп қойды. Смбаттың замандасы, Хованнес Драсканакертси, айқыш орнатылған жер христиандар мен мұсылман емес адамдардың қасиетті саяхат ететін орнына айналғанын жазды. Кейінірек армян авторларының мәліметтері бойынша Смбаттың денесі Арцванист монастырына жеткізілді.
Yusuf's army ravaged the rest of Armenia as it advanced toward Berd Kapoyt (Blue Fortress), where Smbat had taken refuge, and besieged it for some time. Smbat finally decided to surrender himself to Yusuf in 914 in hopes of ending the Arab onslaught; Yusuf, however, showed no compassion toward his prisoner as he brought him to Yernjak, tortured the Armenian king to death, beheaded him, and put the headless body on display on a cross in Dvin. Smbat's contemporary, Hovhannes Draskhanakerttsi, writes that the ground where the crucifix was raised became a site for pilgrimage for both Christians and non Christians. Information provided by later Armenian authors suggested that Smbat's body was taken down and brought to the monastery at Artsvanist.