Кіріспе

Орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңдегі Орталық Еуропадағы қосылған мемлекеттер – Богемия тәжінің жерлері, Богемия патшаларына феодалдық міндеттемелері бар Орталық Еуропадағы орта ғасырлар мен ерте заманауи кезеңдердегі мемлекеттер. Тәжінің жерлері негізінен Богемия патшалығынан, 1356 жылғы Алтын бұқа жарлығына сәйкес Киелі Рим империясының сайлаушысы, Моравия маркграфтығы, Силезия герцогтықтары және екі Лузатиядан – Жоғарғы Лузатия маркграфтығы және Төменгі Лузатия маркграфтығы, сондай-ақ тарихындағы басқа да аумақтардан тұрды. Бұл мемлекеттердің жиынтығы номиналды түрде Богемия патшаларының билігінде болды және оны жай ғана Богемия деп атады. Бүгінде ғалымдар оларды кейде чех жерлері деп атайды, бұл чех тіліндегі қысқартылған атаудың тікелей аудармасы. Корона regni Bohemiae бірлескен билігі 1348 жылғы 7 сәуірде король Карл IV-нің жарлығымен, 1306 жылға дейін Премислидтер әулеті билеген алғашқы чех жерлерінің негізінде заңды түрде орнатылды. Аумақтарды байланыстыру арқылы тәжінің жерлері енді патшаға немесе әулетке емес, әулие Вацлав тәжінің символы болған Богемия монархиясының өзіне тиесілі болды. 1526 жылдан бастап король Фердинанд I билікке келгеннен кейін Богемия жерлері Габсбург монархиясының құрамдас бөлігіне айналды. Силезияның көп бөлігі 18 ғасырдың ортасында жоғалды, бірақ қалған жерлер Австрия империясына және Австрия-Мажарстанның Цислейтания бөлігіне өтті. 1918 жылы Чехословакия тәуелсіздік жариялағаннан кейін чех жерлерінің қалған бөлігі Бірінші Чехословакия Республикасының құрамына кірді. Богемия тәжі жеке одақ немесе тең құқықты мүшелердің федерациясы емес еді. Керісінше, Богемия Корольдігінің мәртебесі басқа қосылған мемлекеттерге қарағанда жоғары болды. 18 ғасырда королева Мария Терезияның басқаруымен Габсбург монархиясының орталықтандырылуынан аман қалған Богемия тәжінің бірнеше жалпы мемлекеттік мекемелері болды. Олардың ең маңыздысы – 1749 жылы Австрия канцлерлік кеңсесімен біріктірілген Богемия сотының канцлерлік кеңсесі.

Атауы

Богемия Корольдігінің жерлері (Corona regni Bohemiae, Богемия Корольдігінің короны) země Koruny české немесе жай ғана Koruna česká (Богемия Коронасы немесе Богемияның Короны) және České země (яғни чех жерлері) деп аталады, чех сөзі český «Богемиялық» және «Чехиялық» мағыналарын білдіреді. Неміс тіліндегі Länder der Böhmischen Krone термині де Böhmische Krone немесе Böhmische Kronländer деп қысқартылады. Жергілікті атаулардың ішінде , , және Әулие Венцеслав Коронасының жерлері (země Koruny svatováclavské) – Богемия монархтарының регалиясының бір бөлігі болған Әулие Венцеславтың тәжін көрсетеді.

Премислидтер

10 және 11 ғасырда Богемия герцогтығы, Моравиямен бірге (1182 жылдан бастап Моравия маркграфтығы), және Клодзко аймағы билеуші Премыслидтер әулетінің қол астына біріктірілді. Богемия герцогы Оттокар I 1198 жылы Германияның (анти) королі Швабиялық Филипптен, оған көрсеткен қолдауы үшін, Богемия герцогтығының мұрагерлік корольдік атағын алды. Атақпен бірге Филипп герцогтықты Богемия Корольдігі деңгейіне көтерді. Корольдік мәртебесін Филипптің жүрегіндегі туысы, кейіннен Киелі Рим императоры (1220-1250) болған неміс королі Фридрих II, 1212 жылы жарияланған Сицилияның Алтын бұқасы арқылы бекітті. Премыслидтер әулетінен шыққан король Оттокар II 1251 жылы Австрия герцогтығын, 1261 жылы Штирия герцогтығын, 1266 жылы Эгерландты, 1269 жылы Карниола және Виндик маркаларымен бірге Каринтия герцогтығын, сондай-ақ 1272 жылы Фриули маркасын иеленді. Богемияны империядағы жетекші мемлекетке айналдыру жоспарлары Габсбургтердің қарсыласы, Германия королі Рудольф I тарапынан тоқтатылды, ол оның сатып алған жерлерін басып алып, 1278 жылғы Мархфельд шайқасында оны жеңді. Люксембург әулетінің өркендеуі 1355 жылы Карлдың Киелі Рим императоры болып тағайындалуымен жекешеленді. 1367 жылы ол өгей ұлы Бранденбург марграфы Отто V-тен және Бранденбург марграфтығынан Төменгі Лузатияны сатып алды. Люксембург графтығынан басқа, әулет төмен елдердегі бір-бірімен байланыспаған императорлық феодтарды иеленді, мысалы: Карлдың кіші жартылай інісі Венцеслав Люксембургтың 1355 жылы үйлену арқылы алған Брабант герцогтығы мен Лимбург герцогтығы; сондай-ақ 1373 жылы сатып алынған Бранденбург марграфтығы. Богемия королі мен Бранденбург марграфы 1356 жылғы Алтын бұқашада сайлаушы ханзадалар деп жарияланғандықтан, Люксембургтер сайлаушылар коллегиясында екі дауысқа ие болды, бұл 1376 жылы Карлдың ұлы Вацлавтың мұрагерлігін қамтамасыз етті. Король Вацлавтың тұсында Люксембург әулетінің құлдырауы басталды. Ол 1400 жылы Рим королі лауазымынан шеттетілді. Брабант, Лимбург герцогтықтары (1406 жылы), тіпті Люксембургтің өзі (1411 жылы) француздық Валуа Бургундия әулетіне өткізілді; ал Бранденбург марграфтығы Гогенцоллерн әулетіне (1415 жылы) бұйырды. Дегенмен, Богемия жерлерінің бірлескен билігі гусит соғыстарынан және Люксембург әулетінің еркек желісінің 1437 жылы император Зигмундтың қайтысымен тоқтауынан кейін де сақталды.

Жагиеллон

Польша патшасы Казимир IV-тің ұлы, Ягеллон әулетінен шыққан Владислав II 1471 жылы Богемия патшасы деп тағайындалды, бірақ Моравия, Силезия және Лузатия жерлері Мажарстанның қарсылас патшасы Матиас Корвин басып алған болатын. 1479 жылы екі патша Оломоуц шартын жасасты, осы шарт бойынша Богемия патшалықтарының біртүтастығы өзгеріссіз сақталды және монархтар бір-бірін жалғыз мұрагер етіп тағайындады. 1490 жылы Матиас патшаның қайтысынан кейін Владислав Богемия патшалықтары мен Венгрия Корольдігін жеке басқару құқығымен биледі.

Габсбургтер

1526 жылы Мохач шайқасында Владиславтың жалғыз ұлы Людовик қаза тапқаннан кейін Богемияда Ягеллон әулетінің билігі аяқталды. Богемиялық ақсүйектер жиыны оның күйеу ағасы, Габсбургтерден шыққан Австрияның эрцгерцогы Фердинанд I-ді Богемия тәжінің жаңа патшасы етіп сайлады. Олар Австрияның "мұрагерлік жерлерімен" және Венгрия патшалығымен бірге Хабсбургтер монархиясын құрды, ол келесі ғасырларда Киелі Рим империясынан бөлініп, жеке Еуропа державасына айналды. Богемиялық протестанттық реформацияның иеліктерінің тәуелсіз конфедерация құруға жасаған тырысы 1620 жылғы Ақ тау шайқасында сәтсіз аяқталды, одан кейін басқару Венада орталықтандырылды. Бұған қоса, Габсбургтер билеушілері Оттыз жылдық соғыстан кейін 1635 жылғы Прага бейбіт шарты бойынша Лузацияны Саксония электоратына, ал 1742 жылғы Бреслау келісімінде Бірінші Силезия соғысынан кейін Кладскомен бірге Силезияның көп бөлігін Пруссия Корольдігіне жоғалтты. Қазіргі заманда Богемия, Моравия және Австриялық Силезияның қалған жерлері 1804 жылы Австрия империясының құрамдас бөлігіне айналды, ал кейін 1867 жылы Австрия-Мажарстанның Цислейтания бөлігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Австро-Венгрия монархиясының тарауынан кейін, бұл аймақтар Чехияны құрайтын Чехия жерлері деп белгілі болды. Австриялық Силезия Хлучин аймағымен бірге бүгінде Чехиялық Силезия деп аталады, ал 1920 жылы Екінші Польша Республикасына өткен Шығыс Циэшин Силезиясы ерекше жағдай.

Корольдік жерлер

Crown land Type Map Capital or important city Ethnic group Religion Notes Bohemia Kingdom Prague Bohemians (Czechs) Germans Roman Catholic Hussite (15th-17th centuries) Anabaptist (15th-17th centuries) Lutheran Royal dignity first bestowed upon Vratislaus II of Bohemia in 1085, hereditary since 1198 under King Ottokar I; Electorate of the Holy Roman Empire, confirmed by the Golden Bull of 1356. Included the Imperial domain of Egerland (Chebsko), obtained by King Wenceslaus II between 1291–1305, definitively given in pawn to Bohemia by King Louis IV in 1322 and subsequently ruled in personal union with Bohemia proper; as well as the County of Kladsko, established in 1459 and conquered by the Prussian king Frederick the Great in 1742. Moravia Margraviate Olomouc, Brno Czechs (Moravians) Germans Roman Catholic Hussite (15th-17th centuries) Anabaptist (15th-17th centuries) Lutheran Principalities of Olomouc, Brno and Znojmo, acquired by Přemyslid and Slavník Bohemian rulers after the 955 Battle of Lechfeld, lost in 999 to Poland and reconquered by Duke Bretislaus I in 1035. Elevated to a margraviate by the Přemyslid dukes in 1182, Bohemian fief from 1197. Silesia Duchies Wrocław Germans Czechs/Bohemians Silesians Poles Moravians Roman Catholic Lutheran Numerous various duchies, acquired by the 1335 Treaty of Trentschin between King John of Bohemia and King Casimir III of Poland. The Habsburg queen Maria Theresa lost Silesia in 1742 to the Prussian king Frederick the Great by the Treaty of Breslau, with the exception of its South East part which became called Austrian Silesia (later Czech Silesia). Today divided between Poland, the Czech Republic, and Germany. Upper Lusatia Margraviate Bautzen Germans Sorbs Roman Catholic Lutheran Former Milceni lands of Meissen, finally incorporated by King John of Bohemia in 1319 (Bautzen) and 1329 (Görlitz). The Habsburg emperor Ferdinand II lost the Lusatias to the Electorate of Saxony with the 1635 Peace of Prague. Formally part of the Crown of Bohemia until 1815, today divided between Germany and Poland. Lower Lusatia Margraviate Lübben Germans Sorbs Lutheran Former March of Lusatia, acquired by Emperor Charles IV from Margrave Otto V of Brandenburg in 1367. The Habsburg emperor Ferdinand II lost the Lusatias to the Electorate of Saxony with the 1635 Peace of Prague. Formally part of the Crown of Bohemia until 1815, today divided between Germany and Poland. Görlitz (Zgorzelec) Duchy Görlitz Germans Sorbs Roman Catholic Duchy created by Emperor Charles IV for his third son John of Görlitz; he was the only Duke of Görlitz (Zgorzelec) from 1377 until his death.