Кіріспе

Альби (Альби; ) — Францияның оңтүстігіндегі коммуна. Бұл Тарн департаментінің префектурасы, Тарн өзенінің жағасында, Тулузадан солтүстік-шығысқа қарай 85 км қашықтықта орналасқан. Оның тұрғындары альбигендер деп аталады (, ). Альби архиепископының резиденциясы осы қалада. Сайнт-Сесил соборы төңірегіндегі епископтық қала, 2010 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне өзінің ерекше архитектурасы үшін енгізілді. Бұл нысанға Альбиде туған суретшіге арналған Тулуза Лотрек мұражайы да кіреді.

Әкімшілік

Алби – төрт кантонның орталығы, 16 коммунаны қамтиды, оның жалпы халқы 72 416 адамды құрайды (2019).

Тарих

Алғашқы адамдар қоныстануы қола дәуірінде (б.з.д. 3000–600 жж.) болған. Римдіктердің б.з.д. 51 жылы Галлияны жаулап алғаннан кейін, қала Civitas Albigensium, Альбигея аймағы, Альбига атануымен белгілі болды. Археологиялық қазбалар римдік құрылыстардың қалдықтарын көрсетпеді, бұл Альбидің шағын римдік бекінісі болғанын көрсетеді. 584 жылы Григорий Турский қала тұрғындарының көп бөлігі обадан көз жұмғанын хабарлады. 1040 жылы Альби кеңейіп, Pont Vieux (Ескі көпір) салынды. Жаңа аудандар салынды, бұл қаланың айтарлықтай өскенін көрсетеді. Бұл кезде қала сауда мен тауар алмасудың арқасында, сондай-ақ Pont Vieux көпірін пайдаланған саяхатшылардан алынатын төлемдер есебінен гүлденді. 1208 жылы Папа Рим және Франция королі Катарларға қарсы күресу үшін бірікті, олар аскетизмге негізделген христиандық дуализмнің өзіндік түрін ұсынды, бұл доминантты Католик шіркеуі үшін қауіпті деп есептелді. Қысым ауыр болды, аймақ бойынша көптеген Катарлар өртеліп өлтірілді. Осы уақытқа дейін дерлік тәуелсіз болған аймақ, кейіннен Франция коронасының құрамына қосылды. Альбигендер крест жорығынан кейін, 13 ғасырдың соңында епископ Бернар де Кастане Берби сарайының құрылысын аяқтады, ол епископтар сарайының бекініс сияқты көрінетін ғимараты еді. Ол 1282 жылы Сент-Сесиль соборын салуға бұйрық берді. Қала Isatis Tinctoria, кеңінен woad деп танылатын өсімдіктің өндірісіне байланысты саудалық өркендеуді бастан кешірді. Ренессанс кезеңінде салынған әсем үйлер пастель саудагерлерінің мол байлығына куәлік етеді. Альбиде орта ғасырларда кішкентай еврей қауымы болды, бірақ ол 1320 жылдардағы Бақташылар крест жорығында құрылысқа дейін жойылды. Содан кейін еврейлерге қалада тұруға рұқсат берілмеді, тек ақы төлеп қаладан өтуге болатын. 1967 жылы Альбиде шамамен 70 еврей тұрды, олардың көпшілігі Солтүстік Африкадан келген. Альби өзінің тарихының жарқын кезеңдерін бейнелейтін бай сәулеттік мұрасын сақтап қалды. Ескі аудандарды әшекейлеу және оларға кірпіштің басты рөл атқаратын жаңа көрініс беру үшін үлкен жөндеу және қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді.

Негізгі көрікті жерлер

Альби алғашқы собор және епископтық ғимараттар тобының төңірегінде салынған. Бұл тарихи аймақ 63 гектар жерді алып жатыр. Қызыл кірпіш және черепица көптеген ғимараттардың ерекше белгісі болып табылады. Тулуза және Монтобанмен бірге Альби Лангедок стиліндегі қызыл кірпіштен салынған маңызды қалалардың бірі. Қаланың ғимараттарының арасында 13-15 ғасырлар аралығында салынған Оңтүстік готика стилінің шедеврi – Сент-Сесил соборы бар. Ол қатаң, қорғанысқа арналған сыртқы көрінісі мен әсем ішкі безендіруі арасындағы күрт контрастпен ерекшеленеді. Катар ересінің салдарынан христиандық сенімді нығайту мақсатымен салынған бұл алып кірпіш құрылыс ғасырлар бойы безендірілді: Доминик де Флоренция қақпасы, 78 метрлік қоңырау мұнарасы, кіреберіс үстіндегі Балдакин (1515–1540 жылдар). Рұқсат етілген экран – бұл Flamboyant Gothic стиліндегі тас оюдан жасалған күрделі өрнек. Ол Клюнидегі Бургундия шеберханаларынан келген суретшілер жасаған, түпнұсқа түстерін сақтап қалған 200-ден астам мүсіндерден тұратын әсем түрлі түсті мүсіндер тобымен әсемделген. Авиньондағы Паптар сарайынан бұрынғы, бұрын Альби епископтарының сарайы болған, қазір Тулуза Лотрек мұражайы Франциядағы ең көне және жақсы сақталған сарайлардың бірі. Бұл мықты бекініс 13 ғасырдың соңында аяқталды. Оның аты окситан тіліндегі Bisbia сөзінен шыққан, ол "Епископ сарайы" дегенді білдіреді. Ескі көпір (Пон-Вье) шамамен мың жылдан бері пайдаланылып келеді. Алғашқыда тастан (1035 жылы) салынған, кейін кірпішпен қапталған, ол сегіз аркаға тіреледі және 151 метрге созылады. 14 ғасырда ол нығайтылып, көтергіш көпірмен күшейтілді, ал аркалардың үстіне үйлер салынды. Альби – элиталық Лаперуз лицейімен танымал қала, бұл ескі монастырь ішінде орналасқан 500 оқушысы бар орта мектеп. Онда кеңейтілген әдебиет сабақтары бар. Сонымен қатар, бұл бөлім үшін арнайы жоғары технологиялық бөлмелермен жабдықталған толыққанды музыка бөлімі бар сирек мектептердің бірі. Тынық мұхитын зерттеуші Жан Франсуа де Галоп, Лаперуз графы туралы естеліктер мұражайда сақталған. 41 rue Porta мекенжайындағы ежелгі диірменде орналасқан Le LAIT Art Centre – қазіргі заманғы өнерге арналған зерттеу зертханасы.

Анри де Тулуз-Лотрек

Тулуза Лотрек мұражайында 1000-нан астам туынды, соның ішінде 31 атақты плакат бар. Бұл туындылар жиынтығы Анри де Тулуз-Лотрекке арналған әлемдегі ең ірі мемлекеттік коллекция болып табылады, ол 1864 жылы Альби қаласында дүниеге келген.

Дүниежүзілік мұралық нысан

ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орталығы Ескі көпір (Понт-Вье), Сен-Сальви кварталы, кварталдың шіркеуі, қорғаны бар кафедральді собор (13 ғасырдың аяғы), жергілікті кірпіштен салынған, бірегей оңтүстік француз готика стиліндегі, епископ сарайы – Пала де ла Берби, және тұрғын үйлер, Эпископтық Альби қаласының "ғасырлар бойы сақталған, біртекті және үйлесімді ескерткіштер мен кварталдар жиынтығын" құрауына ықпал етеді. Бұл жиынтық Еуропадағы Орта ғасырлардан бастап қазіргі күнге дейінгі қала құрылысының бір типін көрсетеді.

Спорт

SC Albi – Қаланың регби одағы командасы, Регби Про D2 екінші лигасына қатысады. RC Albi – Элиттік біріншілік чемпионатына қатысатын регби лигасы командасы. US Albi – 1912 жылы Альбиде құрылған Одақ спорттық футбол клубы, Аймақтық 2 деңгейде ойнайды. Альби 2007 жылғы «Тур де Франс» жарысының 13-ші кезеңін қабылдады. Бұл кезең жеке уақытқа қарсы жарыс болды, ол қалада басталып, аяқталды. Альбиде 2019 жылғы 15 шілдеде «Тур де Франс» жарысының 10-шы кезеңі аяқталды. 16 шілдеде Альбиде демалыс күні болды, ал 18 шілдеде Альбиден Тулузаға қарай 11-ші кезең басталды. 27 шілдеде Альби 2023 жылғы «Тур де Франс Феммез звифт» жарысының 5-ші кезеңінің финиші болды. Кезеңнің жеңімпазы – Team Canyon/Sram Racing командасының өкілі Рикарда Бауэрнфайнд (Германия). Бауэрнфайнд «Тур» жарысында тұңғыш рет қатысып отыр. Circuit d'Albi – Альби әуежайын айнала орналасқан, ұлттық жарыстар үшін қолданылатын автокөлік жарыс трассасы.

Климат

Альби ылғалды субтропиктік климатты (Кеппен климаттық жіктелуі Cfa) бастан кешіреді, бұл климат мұхиттық климатқа (Cfb) жақын. Францияның оңтүстік-батысының көп бөлігі сияқты, Альбиде де жаз айлары ұқсас жіктемедегі аймақтарға қарағанда жылырақ, ал қыс айлары жұмсақ болады. Маусымдық жауын-шашынның көп мөлшері климатты Жерорта теңізі климаты ретінде жіктеуге мүмкіндік бермейді.