Нидерландының Зеланд провинциясының тарихы және Мидделбург қаласы
Middelburg, Zeeland
Мiddelburg – Нидерландының Зеланд провинциясының астанасы. 48 мың халқы бар қала ғылыми революцияда, линза жасау және микроскоп өнерінде маңызды рөл атқарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нидерландының Зеландия провинциясындағы қала
City in Zeeland, Netherlands
Миддельбург – Нидерландының оңтүстік-батысында орналасқан қала және муниципалитет, Зеландия провинциясының астанасы. Зеландия провинциясының орталық жарты аралында (бұрынғы аралдар Валхерен, Норд-Бевеланд және Зюйд-Бевеланд) орналасқан, халық саны шамамен 48 000 адамды құрайды. Технология саласында Миддельбург ерте заманауи дәуірдегі ғылыми революцияда маңызды рөл атқарды. Қала Голландия ғылымы мен технологиясының алтын ғасырында линза жасаудың тарихи орталығы болды. Микроскоп пен телескопты ойлап табу жиі Миддельбургтің көз шыны жасаушыларына (соның ішінде Захария Янссен мен Ханс Липпергейге) 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында байланыстырылады.
Middelburg is a city and municipality in the south western Netherlands serving as the capital of the province of Zeeland. Situated on the central peninsula of the Zeeland province, Midden Zeeland (consisting of former islands Walcheren, Noord Beveland and Zuid Beveland), it has a population of about 48,000. In terms of technology, Middelburg played a role in the Scientific Revolution at the early modern period. The town was historically a center of lens crafting in the Golden Age of Dutch science and technology. The invention of the microscope and telescope is often credited to Middelburg spectacle makers (including Zacharias Janssen and Hans Lipperhey) in the late 16th century and early 17th century.
Тарих
Миддельбург қаласының тарихы шамамен 8 ғасырдың соңына немесе 9 ғасырдың басына дейін жетеді. Миддельбургтің тұңғыш рет айтылуы – Вальхеренде (сол кезде арал) викингтердің шабуылына қарсы үш бекітілген қаланың (боргтардың) бірі ретінде тіркелген. 844 жылы осы жерде монастырь салынды, ол Реформацияға дейін католиктердің белсенді орталығы болып қала берді. Миддельбургтің «ұлы және әдемі» бас шіркеуінің негізі 10 ғасырда қаланды, ал орта ғасырларда құрылыс жұмыстары жалғасты. 1217 жылы Миддельбургке қала құқығы берілді. Орта ғасырларда қала Англия мен Фландрияның дамып келе жатқан қалалары арасындағы саудада маңызды орталыққа айналды, бұл туралы Джеффри Чосер «Кентербери ертегілерінде» айтқан. 13- және 14-ғасырларда қаланың күші мен мәртебесі арта түсті. 1559 жылдан 1603 жылға дейін Миддельбург Зеландияның барлық аймағын қамтитын католик епископтығының орталығы болды. Сегіз жылдық соғыс кезінде қала 1572–1574 жылдар аралығындағы ұзақ қоршаудан кейін испандық әскерлерден голланд көтерілісшілері тарапынан басып алынды. Төмен елдердің солтүстік провинциялары бұрынғы испандық Габсбург билеушілерінен тәуелсіздік алып, протестанттық мемлекет – Голландия Республикасын құрды. Кейін, 17 ғасырда (Голландияның алтын ғасыры) Миддельбург Голландияның ірі қаласы Амстердамнан кейін Голландияның Шығыс Үндістан компаниясының (VOC) Жеті Біріккен провинциядағы ең маңызды орталығына айналды. Осы себепті Миддельбург 17 ғасырдағы құл саудасында да маңызды рөл атқарды. Менаше Бен Израильдің ұлы Самуил Бен Израиль Миддельбургте қала қабырғасының сыртындағы «Йоденганг» орналасқан сефардтардың зиратында жерленген. Менаше Бен Израиль Кромвельмен Англияның және оның колонияларының еврейлерге есіктерін ашу туралы келісімдер жүргізді. Миддельбургте қала қабырғасының ішіндегі Валенсингельде орналасқан ашкеназдық зират та бар. 1994 жылы синагог жақсартылды, өйткені ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ішінара қираған. Бұл синагог Голландияда алтын ғасырда салынған үшінші синагог болды. Теміржол вокзалының залында Зеландия еврейлеріне арналған ескерткіш тақта орнатылған, олар Миддельбург теміржол вокзалынан өлім лагерлеріне аттанды. 1940 жылдың 17 мамырында Екінші дүниежүзілік соғыстың басында ескі қала орталығының үштен бірі бомбалар мен өрттен қирады. Бұл оқиғаға неміс бомбалаушыларының немесе француз артиллериясының кінәлі екені әлі анықталған жоқ. Қала 1944 жылдың 6 қарашасында «Инфатуат» операциясы кезінде британдық әскерлер тарапынан басып алынып, азат етілді. Соғыстан кейін ескі қала орталығының қираған бөлігі соғысқа дейінгі жобаларға сәйкес, мүмкіндігінше қайта құрылды және жақсартылды. Алайда, қала архиві неміс бомбалау кезінде өртеліп кетті. Қазіргі Миддельбург өзінің тарихи және әдемі сипатын сақтап, қайта жаңғыртты. Амстердам сияқты қалаларда кездесетіндей, 17- және 18-ғасырлардағы саудагерлердің сәнді үйлері мен қоймалары арналардың бойында орналасқан. Ескі қала орлары, сондай-ақ Коэпорт қақпасы мен Варкенспорт қақпасы сақталған. Алайда, 18 ғасырға дейінгі ор және қорғаныс құрылыстарының бір бөлігі 19 ғасырда Вальхереннің Влиссингеннен Веереге дейінгі сауда арнасына жол ашу үшін бұзылды. Ортағасырлық аббатхана бүгінде мұражай ретінде және провинциялық үкіметтің кеңсесі ретінде пайдаланылуда.
The city of Middelburg dates back possibly to the late 8th century or early 9th century. The first mention of Middelburg was as one of three fortified towns (borgs) erected on Walcheren (then an island) to guard against Viking raids. In 844 a monastery was built on the site, which remained an active Catholic foundation until the Reformation. Foundations for Middelburg's "stately and picturesque" main church were first laid in the 10th century; additional construction continued through the Middle Ages. Middelburg was granted city rights in 1217. During the Middle Ages, it became an important trading centre in the commerce between England and the rising cities of Flanders, a fact commented on by Geoffrey Chaucer in The Canterbury Tales. The town continued to gain in power and prestige during the 13th and 14th centuries. From 1559 to 1603, Middelburg was the episcopal see of a Catholic bishopric covering all Zeeland. In the Eighty Years' War, the city was captured by Dutch rebels from the Spanish forces during a long siege (1572–1574). The northern provinces of the Low Countries won their independence from their former Spanish Habsburg rulers and formed the Dutch Republic, a Protestant state. Later, during the 17th century (the Dutch Golden Age), Middelburg became, after Holland's metropolis Amsterdam, the most important center for the Dutch East India Company (VOC) in the Republic of the Seven United Netherlands. As such, Middelburg also played an important role in the 17th century slave trade. Samuel Ben Israel, son of Menasseh Ben Israel, is buried in Middelburg at the Sephardic burial site located at the 'Jodengang' outside the citywall. Menasseh Ben Israel negotiated with Cromwell the opening of England, and its colonies, to the Jews. Middelburg also has an Ashkenazic burial site, which is located at the Walensingel inside the city wall. In 1994 the synagogue was restored, as it was partially destroyed during the Second World War. This synagogue was the third one to be built in the Netherlands during the Golden Age. In the hall of the railway station there is a plaque of remembrance for the Jews of Zeeland who started their journey to the death camps from the Middelburg train station. About a third of the old city centre was devastated by bombs and fire in the early phases of World War II, on 17 May 1940. It is still not certain if German bombers or French artillery were responsible. The town was captured and liberated by British troops during Operation Infatuate on 6 November 1944. After the War, as much of the destroyed part of the old town center was rebuilt and restored along pre War lines as far as was possible. The city's archives, however, had been incinerated during the German bombardment. Modern Middelburg has preserved and regained much of its historic and picturesque character. There are lavish 17th and 18th century merchant houses and storehouses standing along canals, of a similar style as found in cities like Amsterdam. The old city moats are still there, as are two of the city gates, the Koepoort Gate and the Varkenspoort Gate. Part of the 18th century moat and defence works, however, were demolished in the 19th century to make way for a commercial canal that crosses Walcheren from Vlissingen to Veere. The medieval abbey is still in use today, as a museum and as the seat of the provincial government.
Жергілікті танымал тұлғалар
Амброзиус Босхарт Үлкен (1573–1621) – Голландияның алтын ғасырындағы натюрморт суретшісі, өмірінің көп бөлігін Миддельбург қаласында өткізді. Оның үш ұлы болды: Йоханнес Босхарт (1606/08–1628/29), Амброзиус Босхарт II (1609–1645) және Абрахам Босхарт Кіші (1612–1643) – барлығы Голландияның алтын ғасырындағы суретшілер. Суретші Питер Гаал (1769–1819) Еуропаны аралап сурет салғаннан кейін осы қалада дүниеге келді, қоныстанды және қайтыс болды. Миддельбургтің тағы бір белгілі азаматы – адмирал және зерттеуші Якоб Роггевен, ол 1659 жылы қалада туып, 1729 жылы сол жерде қайтыс болды. Роггевен 1722 жылғы 6 сәуірде, Пасха күні Тынық мұхитының оңтүстігінде Пасха аралын (Рапа Нуи) ашты. Осы саяхаты барысында ол Туамоту аралдарын да ашты, қазір бұл аралдар Француз Полинезиясының құрамында. 1723 жылы осы қалада ғалым және ақын Петронелла Йоханна де Тиммерман дүниеге келді. 1774 жылы ол Kunstliefde Spaart Geen Vlijt академиясының құрметті мүшесі атанды. Сондай-ақ, ол академияға француз пьесаларынан аударған өлеңдерін сыйға берді. Ол 1786 жылы Утрехт қаласында қайтыс болды.
Ambrosius Bosschaert the Elder (1573–1621) was a still life painter of the Dutch Golden Age who worked most of his life in Middelburg. He had three sons, Johannes Bosschaert (1606/08– 1628/29), Ambrosius Bosschaert II (1609–1645) and Abraham Bosschaert the Younger (1612–1643) who were all Dutch Golden Age painters. The painter Pieter Gaal (1769–1819) was born, settled and died here, after traveling over Europe to paint. Another well known citizen of Middelburg was the admiral and explorer Jacob Roggeveen, who was born in the city in 1659 and died there in 1729. Roggeveen discovered Easter Island (Rapa Nui) in the South Pacific Ocean on Easter Sunday, 6 April 1722. Further discoveries on the same journey included islands of the Tuamotu group, now part of French Polynesia. Petronella Johanna de Timmerman, scientist and poet, was born here in 1723. In 1774 she was inducted as an honorary member of the academy Kunstliefde Spaart Geen Vlijt. Also, she presented the academy with poems, translated from French plays. She died in Utrecht in 1786.
География және климат
Миддельбург қаласынан басқа, муниципалитетке бірнеше елді мекендер кіреді, оның ішінде: Arnemuiden, Kleverskerke, Nieuw en Sint Joosland және Sint Laurens. Қала жағалауға жақын орналасқан, бірақ 10–15 км қашықтықта болғандықтан, қыстары біршама суық, әсіресе қыстың ең төменгі және жаздың ең жоғары температуралары төмендеу болады. Климаты қоңыржай мұхиттық (Cfb) типке жатады және экстремалды құбылыстар аз. Қыстар, әсіресе солтүстік ендіктегілер, жұмсақ болады, жаздар салқын және жауын-шашын жыл бойына тең бөлінген. Антропогендік жылыну салдарынан барлық маусымдар онжылдықта шамамен 0,5 °C-қа жылынады. 2000 жылдан бері қаладан солтүстік-шығысқа қарай 2 км жердегі ауылда калибрленген құралдармен өлшенген ең жоғары көрсеткіштер 2012 жылдың 4 ақпанында −17,2 °C, ал 2019 жылдың 25 шілдесінде 40,9 °C болды. Соңғысы ресми емес түрде Голландияның барлық уақыттағы рекорды болып табылады, бұл Гилзерижен KNMI-де өлшенген 40,7 °C және Вестдорпте 40,6 °C көрсеткіштерінен сәл жоғары. Влиссинген KNMI сол күндері −11,0 °C және 37,5 °C өлшеді, бұл жағалаудан ішке қарай 8 км қашықтықтағы климаттың әсерінің қаншалықты төмендегенін анық көрсетеді. Климаттың жылынуы антропогендік факторларға байланысты, мұны бір жыл бұрын өлшенген 37,5 °C рекорды дәлелдейді. Бұрынғы жылдары қыс айларында ең төменгі температура −20 °C-тан да төмен болған. Қар жамылғысы, ауаның мұздауы және мұзды күндердің (Tx < 0,0 °C) саны күрт азайды, соның салдарынан қыс айларында танымал спорт түрі болған арналарда мұз үстінде коньки тебу 2013 жылдан бері сирек кездеседі.
Aside from the town of Middelburg, the municipality also includes several population centres, including: Arnemuiden, Kleverskerke, Nieuw en Sint Joosland and Sint Laurens. The town is close to the coast but the distance of 10–15 km means the winters are somewhat colder with especially lower winter minima and higher summer maxima. It has a temperate oceanic climate (Cfb) with few extremes. Winters tend to be mild, especially considering the northern latitude, summers are cool and precipitation is spread out evenly over the year. All seasons are warming up by about 0.5 °C/decade due to anthropogenic warming. The extremes measured since 2000, 2 km northeast of the town in the countryside with calibrated equipment have been −17.2 °C on 4 February 2012 and 40.9 °C on 25 July 2019, the latter unofficially being a new Dutch all time high record, slightly above the 40.7 °C measured at Gilzerijen KNMI and 40.6 °C in Westdorpe. Vlissingen KNMI measured −11.0 °C and 37.5 °C on the same dates, clearly showing how much the influence is diminished just 8 km further inland. The climate is warming due to anthropogenic influences, clearly witnessed by the fact that the previous record of 37.5 °C was measured just a year before. Also, in the past minima have been at and probably below −20 °C in winter months. Snowcover, days with airfrost and icedays (Tx < 0.0 °C) have greatly diminished and with it ice speedskating on the canals, a favourite sport in the winter months, has become very infrequent since 2013 especially.
Мәдениет және демалыс
1575 жылы Орандық Вильгельм Нидерландыдағы алғашқы университетті құруға шешім қабылдағанда, бастапқыда оны Миддельбург қаласында орналастыруды жоспарлаған. Бірақ, ақырында Лейденді таңдады, және Миддельбург, сондай-ақ Зеландияның барлық аймағы 2004 жылға дейін университетсіз қалды, ол кезде Утрехт университетімен байланысты Университет колледжі Рузвельт (бұрын Рузвельт академиясы деп аталған) құрылды. Қалада HZ қолданбалы ғылымдар университетінің кампусы да орналасқан, алайда осы мекеменің бас кеңсесі жақын орналасқан Влиссинген қаласында.
When William of Orange decided to found the first university in the Netherlands in 1575, he initially considered locating it in Middelburg. Ultimately he chose Leiden, however, and Middelburg—as well as all of Zeeland—remained without a university until 2004 when University College Roosevelt (formerly known as Roosevelt Academy), affiliated with Utrecht University, was established. A campus of the HZ University of Applied Sciences is also located in the city, although this institution has its headquarters in the nearby city of Vlissingen.
Спорт
Миддельбургте регби клубы, Оэмоэмено және төрт футбол клубы бар: MZVC, Zeelandia Middelburg, Jong Ambon және FC Dauwendaele. Jong Ambon – «Жас Амбон» деп аударылады және негізінен амбондық ойыншылардан құралған. FC Dauwendaele – Даувендейле шағын ауданының клубы.
Middelburg has a rugby club, Oemoemenoe, and four football (soccer) clubs: MZVC, Zeelandia Middelburg, Jong Ambon and FC Dauwendaele. Jong Ambon is translated Young Ambon, and consists of mostly Ambonese players. FC Dauwendaele is the club of the neighborhood of Dauwendaele.
Көлік
Миддельбургте теміржол станциясы бар, ол Влиссинген, Гос, Русендаал, Роттердам, Гаага, Лейден, Харлем және Амстердам қалаларына қалааралық пойыз қатынасымен қосылған. Екі бағытта да сағатына төрт пойыз кетеді.
Middelburg has a railway station with intercity train connections to Vlissingen, Goes, Roosendaal, Rotterdam, The Hague, Leiden, Haarlem, and Amsterdam. Four trains leave every hour in both directions.
Танымал мәдениетте
Рафаэль Сабатинидің 1929 жылғы "Романтикалық ханзада" романында, 1460 жылдардың аяғында Миддельбург Мистер Данвельт пен оның ұлы Филиптің туған қаласы болып табылады. Данвельттердің үйі – Миддельбургтің әсем аббатханасынан алыс емес, Ланге-Делфтке жақын орналасқан, қабырғалы әдемі үй. Филипп Данвельт үйді мұраға алады және Лорд Клод де Ренсольт тұтқындаған кезде әйелі Йоханнамен бірге онда тұрады. "Кентербери ертегілерінде", шамамен 1387 жылы, саудагер "Миддельбург пен Оруэлл аралығында" теңізді қарақшылардан босатудың маңыздылығы туралы айтады (Англиядағы Оруэлл өзені).
In Rafael Sabatini's 1929 novel "The Romantic Prince", set in the late 1460s, Middelburg is the home town of Mister Danvelt and his son Philip. The Danvelt home is a beautiful, gabled house on the Lange Delft, not far from Middelburg's imposing abbey. Philip Danvelt inherits the house and lives there with his wife Johanna when he is arrested by Lord Claude de Rhynsault. In The Canterbury Tales, c. 1387, the Merchant speaks of the absolute importance of keeping the sea free of pirates "between Middelburg and Orwell" (the River Orwell in England).