Кіріспе
Оркнидегі қала, Шотландия. «Аждаһа дәуірі» сериясындағы ойдан туған қала. Кирквалл (немесе Кирквал;) – Шотландияның негізгі бөлігінің солтүстігінде орналасқан архипелаг Оркнидегі ең ірі қала. Оркни аралдарында гэль тілінің тарихы жоқ. Кирквалл атауы норвег тіліндегі Kirkjuvágr ("Шіркеу шығанағы") деген сөзден шыққан, кейін Кирквоэ, Киркваа және Кирквалл болып өзгерген. Кирквалл бұрын шамамен 1000 жыл бұрын негізделген ежелгі скандинавиялық қаланың орны болған. Қазіргі күні ол көптеген бағыттарға паромдар қатынайтын көліктік торап болып табылады.
the fictional city from the Dragon Age series
Kirkwall ( or Kirkwal; ) is the largest town in Orkney, an archipelago to the north of mainland Scotland. There is no history of Gaelic in Orkney. The name Kirkwall comes from the Norse name Kirkjuvágr ("Church Bay"), which later changed to Kirkvoe, Kirkwaa and Kirkwall. Kirkwall was formerly the site of an ancient Norse town founded approximately 1000 years ago. Today, it is a transport hub with ferries to many locations.
Тарих
Қала алғаш рет 1046 жылы «Оркнига сагасында» еске алынып, Оркни графы Рёгнвальд Брусасонның резиденциясы ретінде тіркелген. Оны оның інісі Торфинн Күшті өлтірген. 1486 жылы Шотландия королі III Джеймс Киркваллді патшалық қала мәртебесіне көтерді. Қаланың батыс шетінде, Хатстон өнеркәсіптік аймағымен қоршалған, «Астық Жер Үйі» деп аталатын тарихи ескерткіш орналасқан (Тарихи Шотландияны қараңыз). Бұл – қысқа, төмен, тас қабырғалы, жер астына терең бойлап созылатын, кішкентай бағаналы бөлмеге апаратын дәліз. Мұндай жер үйі (немесе «соутеррайн») Солтүстік аралдарға тән (дегенмен, «Астық Жер Үйі» ерекше тереңдікте орналасқан). Бұл бастапқыда жер бетіндегі тұрғын үймен байланысты болған, бірақ ол кейіннен жоғалып кеткен. Бұл темір ғасырындағы құрылыстардың мақсаты әлі де белгісіз. Гримбистерге қарай, батысқа қарай, Реннибистер Жер Үйі деп аталатын ұқсас құрылым бар.
Басқару
Кирквалл – Оркнидің әкімшілік орталығы және Оркни аралдары кеңесі мен NHS Оркни бас кеңселерінің орналасқан жері. 1708 жылдан 1918 жылға дейін Кирквалл парламенттік бург мәртебесіне ие болды және Дингвалл, Дорнок, Тэйн және Уикпен бірігіп, Ұлыбритания Парламентінің (1708–1801) және кейін Ұлыбритания Корольдігі Парламентінің (1801–1918) Солтүстік Бург сайлау округін құрады. (Кромарти 1832 жылы осы округке қосылды.) 1832 жылға дейін бұл округ Тайн Бургтары деп, ал содан кейін Уик Бургтары деп белгілі болған бургтар ауданы болды. Округ 1918 жылға дейін бір Парламент мүшесі (депутат) арқылы өкілдік етілді, содан кейін таратылып, Кирквалл саяси тұрғыдан Оркни және Шетланд округтерімен біріктірілді. «Кирквалл қаласы және корольдік бургы» деп аталғанымен, Кирквалл техникалық түрде қала емес. (Ұлыбританиядағы қала мәртебесіне қараңыз.) 1784–85 жылдары белгілі либерал Чарльз Джеймс Фокс британ Парламентінде Тэйнді өкілдік етті. Оның саяси қарсыластары оның әдеттегі сайлау округі Вестминстерден сайлануына қарсылық білдірді; осы даудың ерекше шешімі Фокс Киркваллдың азаматы атанды.
География
Киркволл Абердиннің солтүстігінде 130 миль (209 км) және Лондонның солтүстігінде 528 миль (850 км) қашықтықта орналасқан. Ол Оркней аралының Материк бөлігінің солтүстік жағалауында, Киркволл шығанағындағы портымен солтүстікте және Скапа-Флоумен 1.4 миль (2 км) оңтүстікте жатыр. Оның приході, Сент-Ола, Ферт және Холм арасындағы тасқынды құрайды. Бұл Шотландиядағы ең көп халқы бар аралдық елді мекен.
Климат
Киркваллдың мұхиттық климаты (Cfb) бар, температурасына теңіздің күшті әсері байқалады. Осының салдарынан, жаз айларында ол әдетте Ұлыбританияның басқа аймақтарынан салқын болады. Бірақ, Кирквалл Шетланд аралдарынан жылырақ, себебі ол Шотландияның материгіне жақын орналасқан.
Демография
Кирквалл тұрғындарының саны үздіксіз өсіп келеді. 2001 жылы халық саны 6 205 адамды құраса, 2011 жылы 9 293 адамға жетіп, 2020 жылы шамамен 10 020 адамға дейін өсті.
Экономика
Кирквалл порты, құрсауылдың жартысына жуығымен, Хэтстоннан кейін Оркнидің екінші ірі сауда орталығы болып табылады. Мұнда яхта порты (марина) және балық аулау, сонымен қатар су астына түсу кемелеріне қолдау көрсетіледі. Порттық инфрақұрылымды кеңейту жұмыстарынан кейін, қала круиздік кемелер үшін танымал аялдамаға айналды, маусым кезінде әр апта сайын бірнеше кеме келіп тұрады. Бұл қаланың гүлденуіне септігін тигізіп, тәуелсіз дүкендердің өркендеуіне жағдай жасады. Қазір жыл сайын 140 круиздік кеме Кирквалл мен Стромнесске келеді. Оркниде тоқу викинг дәуірінен бастау алады, ал Джон Склатер & Co компаниясы 1970 жылдары Киркваллда твид (тweed) өндірісімен айналысты. Олар Norsaga және Jarltex тауарлық белгілерін пайдаланды.
Мәдениет және қоғамдастық
Оркней кітапханасы мен мұрағаты Кирквалл қаласында орналасқан. Кирквалл қаласында әлемдегі ең солтүстік Карнеги кітапханасы бар, ол 1909 жылы Эндрю Карнеги және оның әйелімен ашылды. Ғимарат сақталған, бірақ кітапхана 2003 жылдың тамызында ашылған Джанкшн-роудтағы үлкен ғимаратқа көшірілді. Қалада екі мұражай бар, олардың ішіндегі үлкені – Танкернесс үйіндегі Оркней мұражайы. Онда Шотландиядағы ең жақсы сақталған 16 ғасырдың қалалық үйлерінің біріндегі жергілікті тарихи маңызы бар заттар жинақталған. Бұл Шотландиядағы А санатындағы ескерткіш. Тарихқа дейінгі, пиктік және викингтік коллекциялар халықаралық маңызы бар. Екінші мұражай – радио және жазылған дыбыс тарихымен айналысатын Оркней сымсыз мұражайы. Ол Джанкшн-роудтағы, мүмкін бұрынғы портының бастығы кеңсесі болған C санатындағы ескерткіш ғимаратта орналасқан. Оркней туристік кеңесі Брод-стриттегі 18 ғасырдың Б санатындағы ғимаратта орналасқан. Мұнда Корольдік ұлттық құтқару қауымдастығының құтқару қайықтары станциясы бар. Қаладағы маңызды жылдық шаралардың бірі – Ба ойыны, ол әрбір Рождество және Жаңа жыл күні Уппилер мен Дунилер арасында өткізіледі, әр команда қаланың бір жағын білдіреді.
БАҚ және өнер
Композитор Питер Максвелл Дэвис жыл сайын жаздың ортасында Кирквалл қаласында өткізілетін Санкт-Магнус халықаралық фестивалін құрған топтың мүшесі болды. Wrigley Sisters және Bryttania сияқты белгілі музыкалық ұжымдар Кирквалл қаласында құрылды. 384 орындық Оркней театры 2014 жылы Кирквалл гимназиясының жанындағы The Meadows ауданында ашылды. Театрда оркестр шұңқыры бар, оны екі қатар орындықтарды алып тастау арқылы пайдалануға болады. Кирквалл порты 1973 жылы Оскар Марзароли түсірген «The Highlands and Islands – A Royal Tour» атты деректі фильмде көрсетілген, бұл фильм Принц Чарльздың Таулы жерлер мен аралдарға сапары туралы айтады. Шотланд кинорежиссері Маргарет Тейт Кирквалл қаласында дүниеге келген, оның көптеген фильмдері (әсіресе «Кирквалл аспектілері» сериясы) осы қалада түсірілген. «Симпсонтар» мультсериалының ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан кейіпкері Уилли Кирквалл қаласында туған.
Көрнекті орындар
Кирквалл 17-18 ғасырларда салынған, жергілікті стильдегі көптеген үйлермен және басқа да құрылыстармен толы. Кирквалл қалалық әкімшілік ғимараты 1884 жылы құрылысын аяқтады.
Көлік
Киркволл – Абердин және Лервикке, сондай-ақ аралдар тобындағы негізгі солтүстік аралдарға паром қызметтері бар порт қаласы. Хатсон айлағының басты паром терминалы қала орталығынан шамамен 3 шақырым қашықтықта орналасқан. «Абердин, Лит, Клайд және Тей» кеме компаниясы 1836 жылдан бастап Киркволлға кемелермен қызмет көрсеткен, ал оның ізбасарлары 2002 жылға дейін қызметін жалғастырды. Киркволл әуежайы, Оркней аралдарының басты әуежайы, қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан. Киркволлда жолаушылар теміржол қатынасы жоқ, ал жақын жердегі теміржолдар өнеркәсіптік немесе әскери мақсатта болған.
Діни орындар
Киркваллдың "Кирк" соборы емес (алғашқыда Бирсайда болған), бірақ Норвегияның Святой Олафтың 11 ғасырлық шіркеуі. Осы шіркеуден кеш ортағасырлық бір есік сақталған, ал алғашқы шіркеудің амубриі қазіргі күнгі Святой Олаф шіркеуінің (Епископтық) 19 ғасырдың соңында салынған құрылымында, қаланың Дундас Айжарынында табылады. Қаланың ортасында Святой Магнус соборы тұр, ол Оркней графы 1108–1117 жылдары Святой Магнус Эрлендссонның естелігіне арналып, граф (кейіннен қасиетті) Ронвальд Кали құрды. Собордың қасында бұрынғы епископ сарайының және граф сарайының қираған қалдықтары бар.
Спорт
Пиккакуй орталығы, Оркнидің ең ірі ойын-сауық орталығы, 1999 жылы ашылған Кирквалл қаласында орналасқан. Кирквалл гимназиясының спорт орталығында жабық спорт залы мен шөп және синтетикалық жабынмен жабдықталған алаңдар бар, олар халыққа қолжетімді.