Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кола норвегиялықтары (Kolanordmenn) – Ресейдегі Кола түбегінің жағалауында негізгі қоныс тапқан норвегиялықтар.
Ethnic group in Russia
The Kola Norwegians (Kolanordmenn) are Norwegian people, who mostly settled along the coastline of the Kola Peninsula in Russia.
Тарих
1860 жылы Ресей патшасы Александр II Колада норвегиялық елді мекендер құруға рұқсат берді. 1870 жылдар шамасында Солтүстік Норвегияның Финнмарк аймағынан көптеген отбасылар балық аулау және сауда мүмкіндіктеріне тартылып, Мурман жағалауына келді. Ресей билігі оларға Норвегиямен сауда жасауға артыққылық берді. Олардың көпшілігі Рыбачий түбегінің (Полуостров Рыбачий; Fiskerhalvøya – екі аталым да "Балықшылар түбегі" деген мағынаны білдіреді) шығыс бөлігіндегі Цып-Наволокқа қоныстанды. Ал қалғандары сол түбектің солтүстік-батыс ұшындағы Вайда Губаға, Немецкий мүйісіне (мыс Немецкий, "Неміс мүйісі") орналасты. Норвегиямен, әсіресе Вардё қаласымен байланысын сақтап, өркенді қоғам қалыптасты. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін бірқатар қоныс аударғандар Норвегияға қайтып оралды, бірақ көпшілігі Цып-Наволокта қалды. 1917 жылы Кола түбегінде шамамен 650 мың адам тұрды. 1940 жылдың 23 маусымында НКВД-ның Лаврентий Берия Кола түбегінің барлық аймағын қамтитын Мурманск облысын "шет ел азаматтарынан" тазалауға бұйрық берді. Осының салдарынан Норвегияның барлық халқы Карело-фин КСР-іне жерсіндіру үшін депортацияланды. Бірақ көп ұзамай олар сол жерден де көшуге мәжбүр болды, себебі 1941 жылы Финляндияның Кеңес Одағына шабуыл жасауы қысымды күшейтті, сондықтан олар шекарадан әрі қарай, Архангельск облысына көшірілді. Қызыл Армия қатарында қызмет өткергендеріне қарамастан, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін оларға туған жерлеріне, Колаға оралуға рұқсат берілмеді. Көптеген балалар норвег тілін үйренбей өсті.
In 1860 the Russian Tsar Alexander II granted permission for Norwegian settlements on the Kola. Around 1870, scores of families from Finnmark in northern Norway departed for the Murman Coast, attracted by the prospects of fishing and trade. The Russian authorities granted them privileges to trade with Norway. Most of them settled in Tsyp Navolok on the easternmost tip of the Rybachiy Peninsula (Полуостров Рыбачий; Fiskerhalvøya – both terms meaning "Fishermen's Peninsula"). Others settled in Vayda Guba at the northwestern tip – Cape Nemetskiy (мыс Немецкий, "Cape German") – of the same peninsula. A vibrant society developed while retaining contact with Norway, especially with the town of Vardø. Some settlers returned to Norway shortly after the Russian Revolution of 1917, but most of them remained at Tsyp Navolok. In 1917 perhaps about 650,000 lived on the Kola Peninsula. On 23 June 1940, Lavrenty Beria of the NKVD ordered the Murmansk Oblast, encompassing the entire Kola Peninsula, to be cleaned of "foreign nationals". As a result, the entire Norwegian population was deported for resettlement in the Karelo Finnish SSR. Soon they had to move from there too, because of pressures caused by the Finnish invasion of the Soviet Union in 1941, so they were moved further away from the borders: to Arkhangelsk Oblast. Despite many having served in the Red Army, they were not allowed to return home to the Kola after the end of the Second World War. Many children were raised without learning to speak Norwegian.
Жақында болған тарих
1992 жылдан кейін алғашқы қоныс аударушылардың кейбір ұрпақтары өздерінің әулеттік тарихын атап өтуге тырысты, бірақ тек азайып бара жатқан норвег тілінің Вардё диалектін білетін шамалы ғана адам болды. Олардың кейбіреуі қазір Норвегияға көшіп кетті. Норвегияның иммиграциялық заңнамасында осы процесті жеңілдететін ерекше ережелер бар, бірақ олар "қайта оралу құқығына" ие басқа елдердегідей кеңеспенді емес. Норвегияға көшіп, жұмыс істеуге рұқсат алу үшін шетел азаматы елмен байланысын, мысалы, екі немесе одан көп ата-бабасының онда туғанын көрсетуі керек. Ал азаматтық кез келген адамға бірдей негізде беріледі. 2004 жылға қарай шамамен 2141 Кола норвегиялығы Норвегияға қоныстанды. 2007 жылы Кола норвегиялықтарының соңғы бекінісі – Порт Владимир шағын ауылы халық азаюына байланысты ресми мәртебесін жоғалтты. 2010 жылғы Ресей халық санағы бойынша 18357 адам өзін норвегиялық деп атады, оның ішінде Мурманск облысында – 6200, Санкт-Петербургте – 4050 және Карелияда – 1281 адам.
After 1992, some descendants of the original settlers began to emphasize their family backgrounds, although only a few had been able to maintain a rusty knowledge of the Vardø dialect of the Norwegian language. Some have now migrated to Norway. There are special provisions in Norwegian immigration law which ease this process, albeit generally being less permissive than those which pertain in other countries which operate a "right of return". In order to obtain a permit to move to Norway and work there, a foreign citizen must show an adequate connection to the country, such as having two or more grandparents who were born there. As for citizenship, it is awarded on the same basis as to anyone else. By 2004, approximately 2141 Kola Norwegians had settled in Norway. In 2007, the small village of Порт Владимир, the last stronghold of the Kola Norwegians lost its official recognition due to depopulation. About 18357 individuals identified themselves as Norwegians in the 2010 census of Russia, including 6200 in Murmansk, 4050 in St. Petersburg, and 1281 in Karelia.