Кіріспе

Германияның Бавариясындағы Нюрнберг қаласындағы ортағасырлық бекінілген ғимараттар тобы.

Нюрнберг қамалы (Nürnberger Burg) – Германияның Бавариясындағы Нюрнберг қаласының тарихи орталығындағы құмтасты төбеде орналасқан ортағасырлық бекінілген ғимараттар тобы. Қала қабырғаларымен бірге, бұл қамал Еуропаның ең мықты ортағасырлық бекіністерінің бірі саналады. Ол Киелі Рим империясының күші мен мәртебесін, сондай-ақ Нюрнберг императорлық қаласының ерекше рөлін көрсетеді.

Император сарайы

Қамалға әдетте Burgstrasse арқылы, құмтас жотасының алдында аяқталады. Кең жаяу жол, Хасенбург мұнарасының қасында орналасқан Аспан қақпасы (Himmelstor) арқылы сыртқы аулаға жетеді (Бөгемиялық Хасенбургтер әулетінің атымен аталады). 13 ғасырдың екінші жартысында салынған Синвелл мұнарасы – қамалдың басты қорғаны болған. Ол цилиндр тәрізді пішінімен ерекшеленеді: Орта неміс тілінде «sinwell» сөзі «мүлдем дөңгелек» деген мағынаны білдіреді. 1560 жылдары оның биіктігі бір қабатпен және үшкір қыры бар шатырмен арттырылды. Ауланың ортасындағы шағын, жартылай ағаштан жасалған үйдің ішіндегі Терең құдық (Tiefer Brunnen), қамалдың өзі сияқты көне, себебі ол қамалдың жалғыз су көзі болған. Оның шахтасы 50 метр тереңдікте су деңгейіне жетеді, ал судың өзі әдетте 3 метр тереңдікте болады. Су деңгейінен жоғары, тазалау үшін жартасқа ойық жасалған. Ғимараттың төменгі тас қабырғалары 1563 жылға дейін салынған. Келесі жылы салынған шағын қосымша бөлме жуыну және киім ауыстыру үшін пайдаланылған. Терең құдық тұрмыстық қажеттіліктерге жеткілікті сумен қамтамасыз еткен, бірақ императорлық мәжілістер мен императордың сапары кезінде су бөшкелері қаладан вагондармен тасымалданған. Сыртқы аулада Кастеллан үйі (Kastellansgebäude), Хатшылық ғимараты (Sekretariatsgebäude), Қаржы ғимараты (Finanzstadel) және ортағасырлықтан кейінгі Химмельсталунг (Himmelsstallung) орналасқан, олардың көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қайта жаңартылған. Ішкі қақпа (Inneres Tor) Ішкі аулаға (Innerer Burghof) апарады, оны Палас, Императорлық шіркеу және Кеменате (Kemenate) қоршап тұрады. Аулада Салиан дәуірінен қалған негіздердің іздерін көруге болады. Ортасында 1984 жылы отырғызылған Кунигунде липасы тұр, ол 1455 жылы алғаш рет аталған және император Генрих II (Святой Генрих) әйелі, Святая Кунигунданың құрметіне аталған ескі ағаштардың орнына отырғызылған. Императорлық сарайдың басты ғимараты – Палас екі қабаттан тұрады және ресми шаралар мен императордың резиденциясы ретінде пайдаланылған. Ол қамал тарихында бірнеше рет қайта салынған және өзгертілген. Қазір мұнда «Император – Империя – Қала. Нюрнбергтегі императорлық сарай» тұрақты көрмесі орналасқан. Императорлық шіркеу (Kaiserkapelle) сәулеттік тұрғыдан қамалдың жартасындағы ең маңызды ғимарат болып табылады. Ол 1200 жыл шамасында, алғашқы Паласпен бірге салынған. Бұл роман стиліндегі екі қабатты шіркеу, бірін бірің қабаттап орналасқан және төбедегі тесік арқылы ғана байланысқан, осылайша ортағасырлық қоғамдағы иерархиялық деңгейлерді көрсетеді. Ежелгі мұнара (Heidenturm) Императорлық шіркеудің қасында тұр. Ол шіркеумен бірге салынған. Император Карл V-нің сапары үшін қамал жаңартылған кезде, мұнарадағы түркі мүсіндері мен суреттері алынып тасталды, яғни романдық мүсіндер, сондықтан мұнараның аты күнделікті тілде бүгінгі күнге дейін сақталған. Кеменате (әйелдер ғимараты) бастапқыда Гогенштауфен дәуірінде салынған, бірақ кейіннен оның орнына төрт қабаттан тұратын үлкен ғимарат салынды. Қазіргі ғимарат 1945 жылы өртеніп, кейін қайта жаңартылды. Қазір мұнда билет кассасы, шағын музейлік дүкен және Императорлық сарайдың құрылыс тарихы туралы мультимедиалық көрсетім орналасқан.

Бургревтер қамалы

Бургрейфтер қамалы Синвелл мұнарасы мен Лугинсланд арасында орналасқан еді, бірақ 1420 жылы қиратылғаннан кейін және қала оның қалдықтарын сатып алғаннан соң, ондан өте аз нәрсе қалды. Солтүстік жартастың үстінде тұрған Пентагональды мұнара – қамал жартасындағы ең көне ғимараттардың бірі. Бұл Бургрейфтер қамалының бастионы болды. Оның тастан қаланған төменгі бөлігі Императорлық шіркеумен бірге салынған болуы мүмкін. Кейінірек готикалық дәуірде кірпіштен қаланған қабат қосылды. Вальбурга шіркеуі де одан көп ұзамай салынған сияқты. Ол бастапқыда Әулие Отмарға арналған, бірақ қала Бургрейфтер қамалының қираған қалдықтарын сатып алғаннан кейін, қайта жаңартылып, Әулие Вальпургаға арналды. Екінші дүниежүзілік соғыста қирағаннан кейін, қайта қалпына келтіріліп, 1970 жылы жұртшылыққа ашылды.

Император қаласының тұрғызған ғимараттары

Лугинсланд (сөзбе-сөз аударғанда – "жерге қарау") 1377 жылы Бургравтар қамалының басты қақпасына жақын салынды. Бұл қала мен Бургравтар арасындағы қарым-қатынас нашарлаған кезде, қалаға Бургравтар қамалындағы болып жатқан оқиғаларды бақылауға мүмкіндік беру үшін жасалған. Вестнер қақпасы сол кезде ашық дала болған солтүстікке қарай қаладан шығудың жалғыз жолы еді. Императорлық атқоралары 1494-1495 жылдары Нюрнбергтің сол кездегі ең маңызды сәулетшісі Ханс Бегейм Ұлының тапсырысымен астық сақтау үшін салынған. Бірақ, бірінші қабаты атқора ретінде де пайдаланылған. Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зақымданған, кейін қалпына келтіріліп, қазір Жастар хостелі болып табылады. 1538-1545 жылдары Бастиондар қамалдың солтүстік жағына қауіп төндіретін артиллерияның дамуына жауап ретінде салынды. Осы кезеңде Нюрнберг қаласының қамалдары да жаңартылып, кеңейтілді.

Салианға дейінгі және салиан кезеңдері

Қамалдың ішіндегі археологиялық қазбалар шамамен 1000 жылға жатқызылатын қабырғалардың қалдықтарын, ал тереңірек қабаттарда одан да көнелерін ашты, оларды Генрих Швайнфурт салған ғимаратқа жатқызуға болады. Бірінші жазбаша куәлік 1050 жылға дейін барады, ол кезде Генрих III Норенберкте "Сигена" құжатын шығарды, арқылы бір әйелді босатып жіберді. Оның әкесі Конрад II 1025 және 1030 жылдары Регенсбургтен (Ратисбон) Бамбергке сапар жасағанда, Пегниц өзенін қайықпен кесіп өтуге болатын Мегелендорф деген шағын ауылда (қазіргі Могельдорф, Нюрнберг ауданы) құжаттар шығарған, ол шамамен 4 км шығысқа қарай орналасқан. Бұл құжаттарда әдетте олардың шығарылған жері мен күні көрсетіледі, бірақ олардың орнының түрі (мысалы, қамал, ауыл және т.б.) туралы ешқандай ақпарат болмайды. Генрих III қаланы Богемия, Польша және Венгрияға билігін кеңейту үшін жорықтарында пайдаланды. Папа Григорий VII-ге қарсы күрескен Генрих IV, өкіметтің соңында, 1105 жылы, ол болмағанда, екі айға созылған қоршаудан кейін, қаланы ұлы Генрих V басып алды және сол жылдың соңында ұлының қысымымен тақтан басқа мәжбүр болды. Фредерик II қамалға кем дегенде 16 рет, ал оның ұлы Германия королі Генрих (VII) 21 рет келді. 1224 жылы он үш жасар Генрих (VII) патшаның алғашқы мәжілісінде Вальтер фон дер Фогельвейде қонақтар тізіміне енді, ал 1225 жылы Генрих (VII) Австрия герцогы Леопольд VI-ның қызы Маргарет Бабенбергке үйленді. Фридрих II Германияға соңғы рет 1236 жылы келді, ал 1237 жылы Италияға қайтып, өмірінің соңғы он үш жылын өткізді, неміс мәселелерін ұлы Конрад IV-ке тапсырды.

Орта ғасырдың аяғындағы қамал

1273 жылы Габсбург әулетінен шыққан Римнің алғашқы патшасы Рудольф I Франкфуртта сайлануымен аралық билік аяқталды. Осыдан кейін Рудольф I оның сайлануына көмектескені үшін Бургрейфтерге бірнеше жеңілдік берді. Рудольф I император сарайында бірнеше мәжіліс өткізді, оның және оның ізбасарлары Адольф Нассау мен Альберт I Габсбургтың тұсында Синвелл мұнарасы сияқты жаңа құрылыстар салынды, сондай-ақ Палас пен Шешік мұнарасының (Бүтқұдайлар мұнарасының) жоғарғы бөліктерінде жұмыстар жүргізілді. Осы кезеңде Бургрейфтер өздеріне жақын орналасқан қамалларын кеңейтті.

Бургревтер қамалы

Бургрейлер де, қала да айналасындағы жерлерде өздерінің беделін арттырды. Нюрнберг қаласы гүлденіп, Германияның ең маңызды қалаларының біріне айналды. 1356 жылғы Алтын бұйрық Нюрнбергті жаңа сайланған билеушінің алғашқы императорлық мәжілісінің орны деп белгіледі. Бургрейлердің билікке өрлеуі 1411 жылы король Зигмунд Бранденбург маркграфтығын Гогенцоллерн әулетіне өткізгенде шарына жетті. Осылайша, қала мен қамал төбесіндегі бургрейлер арасындағы қарым-қатынас күрт нашарлады. 1367 жылы қала бургрейлердің қалаға кіруін олардың қамалының алдына тұрғызылған қабырғамен тоқтатты, ал 1377 жылы қала қамалдағы іс-қимылды бақылау үшін Лугинсланд мұнарасын (әдеби мағынасында – «жерге қарау») тұрғызды. 1388/89 жылдары қарулы қақтығыс болды, ол бітірілді. Соңында, 1420 жылы Бавария герцогы Людовик VII бургрейлердің қамалына шабуыл жасап, оны өртеді, бұл қаланың келісімімен болған болуы мүмкін. 1422 жылы Зигмунд императорлық қамалдың күтімін қалаға жүктеді, ал 1427 жылы Бранденбург курфюрсті Фридрих I бургрейлердің қамалының қалдықтарын қалаға сатты.

Қаланың бөлігі ретінде Император сарайы

Қаланың саяси және коммерциялық өрлеуімен Император сарайының тартымдылығы азайды. Императорлар 1340 жылы салынған қала әкімшілігінде мемлекеттік істерін жүргізе бастады және жайлы емес қамалдың орнына, көрнекті отбасылардың сәнді үйлерінде тұруды ұнатты. Қамал маңызды ресми шараларда қолданыла берді. Фредерик III қамалдың қауіпсіздігін бағалап, онда бірнеше ай тұрды. Нюрнбергте алғашқы императорлық Diet-ті өткізген соңғы патша оның ұлы Максимилиан I болды. 1491 жылы ол қамалға жарты жылға жуық уақытқа орналасты. Оның немересі және мұрагері Карл V Нюрнбергтегі жұқпалы аурулардың кең таралуына байланысты, алғашқы императорлық Diet-ті Вормс қаласына көшірді. Ол 1541 жылы Регенсбургтегі императорлық Diet-ке жол жүріп Нюрнбергке тоқтады.

Қазіргі дәуір

Бұл уақытта, 1538-1545 жылдары, қамалдың солтүстік жағында оны жақсартылған артиллериядан жақсы қорғау үшін бастиондар салынды, ал қамал қаланың жаңартылған және күшейтілген бекіністеріне енгізілді. Жаңа бекіністерді мальттық әскери инженер Антонио Фальзон жобалаған. Кейінгі Габсбург императорлары өздерінің аумақтарын негізінен Австрия, Богемия және Венгрияға шоғырландырды. Осылайша, Нюрнбергке биліктегілер сирек келетін болды. Отыз жылдық соғыс кезінде, 1632 жылы Густав Адольф пен Валенштейннің әскерлері қабырғалы қаланың алдында пайда болды, бірақ олардың салдары тиф пен жалбыр тері ауруынан гөрі аз болды. Қала да, қамал да Отыз жылдық соғыстың әсерінен толыққанды қалпына келмеді. 1594 жылдан бастап Императорлық диета тек Регенсбургте ғана өткізілді. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты соғыстың қасіреттерін тоқтатқаннан өзге, 1663 жылдан 1806 жылға дейін Регенсбургте орналасқан, мәңгілік диетаға жол ашты. Осының салдарынан Нюрнберг қамалы маңыздылығын жоғалтып, сыртқы күштердің ықпалынан тыс қалды. 1806 жылы Наполеонның Орталық Еуропаны қайта құру кезінде француз әскерлері Нюрнбергті басып алып, Рейн конфедерациясы шарты бойынша Баварияға тапсырды, ол кейіннен патшалыққа дейін көтерілді. Романтизм дәуірінде ортағасырлық өнер мен сәулетке қызығушылықтың артуына байланысты, 1833 жылы Бавария королі Людвиг I Карл Александр Хайделофқа реставрация жұмыстарын жүргізуді тапсырды, бірақ король оның нео-готикалық стиліне көңіл бөлмеді және жұмысты тоқтатты. Оның ұлы Максимилиан II кейіннен Август фон Войтқа 1852 және 1858 жылдар аралығында, қарапайым стильде жөндеу жұмыстарын жалғастыруды тапсырды. 1930 жылдары 19 ғасырғы өнер мен сәулет туралы пікірлер нашарлаған еді. Үшінші рейх кезінде Бавария мемлекеттік сарайлар, бақтар мен көлдер басқармасының директоры Рудольф Эстерер бұрынғы орнатулардың көп бөлігін алып тастап, қамалды, деп есептелгендей, бастапқы күйіне қайтарды. Екінші дүниежүзілік соғыста қамал 1944-1945 жылдары зақымданды, тек Императорлық капелла мен Зинвелл мұнарасы толық сақталды. Соғыстан кейін қамал Рудольф Эстерер мен Юлиус Линкке басшылығымен тарихи түріне, соның ішінде толығымен қираған Лугинсланд мұнарасына дейін қайта жаңартылды. Қамал Бавария мемлекетіне тиесілі және Бавария мемлекеттік сарайлар, бақтар мен көлдер басқармасы (Bayerische Verwaltung der staatlichen Schlösser, Gärten und Seen) басқарады.