Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түркия провинциясы
Province of Turkey
Солтүстік-батыста Бурса, солтүстік-шығыста Билечик, шығыста Эскишехир, оңтүстік-шығыста Афион, оңтүстікте Усак, оңтүстік-батыста Маниса және батыста Балыкесир облыстарымен шектеседі. Облыстың орталығы – Күтахия қаласы.
The neighboring provinces are Bursa to the northwest, Bilecik to the northeast, Eskişehir to the east, Afyon to the southeast, Usak to the south, Manisa to the southwest and Balıkesir to the west. The capital city of the province is Kütahya.
Тарих
Кютахияның тарихы б.з.д. 3000 жылға дейін созылады, бірақ оның нақты құрылған күні белгісіз. Ежелгі деректерге сәйкес, Кютахияның аты ежелгі заманда Котиаон, Котиаум және Коти деп жазылған. Фригиялықтар – провинция жеріне қоныстанған ең көне халық. Фригиялықтар б.з.д. 1200 жылдары Анатолияға келіп, Хеттер патшалығының құрамына кіріп, өздерін үкімет ретінде ұйымдастырды. 676 жылы Фригия патшасы Мидас III-ті жеңіп, киммерийліктер Кютахия мен оның төңірегін басып алды. Лидия патшасы Алиятт билік еткен кезде лидиялықтар киммерийліктердің үстемдігін өздеріне қарату. Б.з.д. 546 жылы парсылар Лидия әскерін жеңіп, Анатолияға шапқындады. 334 жылы Бига өзені маңында парсыларды жеңгеннен кейін, Македониялық Александр аймаққа үстемдік орнатты. Кютахия және оның аймақтары Александрдың 323 жылы қайтыс болғаннан кейін оның генералы Антигоносқа өтті. 133 жылы Рим империясының құрамына кірді. Кейіннен ол епископтық орталыққа айналды. 1078 жылы Сәлжұқтардың Рум сұлтандығын құрған Сүлеймен ибн Қуталмыш Кютахияны басып алды. 1097 жылы крестшілер шабуыл жасады. Килиж Арслан II басқа жоғалған жерлермен бірге Кютахияны қайта басып алды. Килиж Арслан II қайтыс болғаннан кейін тақ үшін болған таластар нәтижесінде қала тағы да Византияның қолына өтті. Аладдин Қайқубад I билігінде ол Сәлжұқтардың аумағына қосылды. 1277 жылы Гермианидтердің Гияседдин Қайхусрев II өзінің қызы Девлет Хатунды Осман сұлтаны Мұрат I-нің ұлы Йылдырым Баязидке үйлендірді. Оның қалың мал ретінде Кютахия мен оның төңірегі Осман империясына берілді. Алайда, 1402 жылы Баязид Анкара шайқасында Тимурдан жеңіліп, Кютахияны Тимурға жоғалтты. Тимур провинцияны Гермианидтердің Яқуп Бей II-ге қайтарып берді. Кейіннен Кютахия Осман империясына қосылып, 1429 жылы санджақ (аудан) орталығы болды.
Kütahya’s history extends as far back to the years 3000 BC, although the specific date of its establishment is unknown. According to old sources, Kütahya’s name during the ancient eras was recorded as Kotiaeon, Cotiaeum and Koti. The Phrygians are the oldest group of people to have settled in the province’s lands. The Phrygians, who came to Anatolia in 1200s BC, entered the Kingdom of Hittite’s lands and organized themselves into a government. In 676 BC, by defeating the Phrygian King Midas III, the Cimmerians took control of Kütahya and its surroundings. During the time when Alyattes was the king of Lydia, the Lydians took over the Cimmerian’s rule. In 546 BC, the Persians defeated the Lydian army and invaded Anatolia. After defeating the Persians near Biga Stream in 334 BC, Alexander of Macedonia established domination over the region. Kütahya and its regions passed on to Alexander’s general Antigonos after his death in 323 BC. In 133 BC, it joined under the Roman Empire’s governance. It was then made an episcopal center. In 1078, the founder of the Seljuk Sultanate of Rum Suleyman ibn Qutalmish captured Kütahya. It was attacked by the Crusaders in 1097. Kilij Arslan II re captured Kütahya along with other lost lands. The city was lost again to the Byzantines due to fights over the throne after Kilij Arslan II’s death. During Aladdin Kayqubad I’s rule, it became part of the Seljuk’s territories. In 1277, Giyaseddin Kaykhusrev II of the Germiyanids gave his daughter Devlet Hatun’s hand in marriage to the Ottoman Sultan Murad I’s son Yildirim Bayezid. As part of her dowry, Kütahya and its surroundings were also given to the Ottomans. However, in 1402 Bayezid was defeated by Timur at the Battle of Ankara and lost Kütahya to Timur. Timur gave the province to back to Yakup Bey II of the Germiyanids. Kütahya later joined the Ottoman Empire and became a sanjak (district) capital in 1429.
Кютахияның көшпелі тайпалары
Географ Ибн Саидтың тарихи деректеріне сүйенсек, 13 ғасырдың екінші жартысында Күтахия аймағында 30 000 көшпелі адам тұрған. 16 ғасырда Осман империясына бағынышты көшпелі тайпалар: Аккечили, Кылыкан, Бозгуш, Мюселман-ы Топлу, Аккоюнлу, Авшар, Кайы және Чобанлар болды. Сонымен қатар, тәуелсіз әрекет еткен бірнеше көшпелі тайпалар да болды. Бұл халық дәстүрлі түрде көшпелі болғанымен, 16 ғасырда көптеген адамдар көшпелі және отырықшы өмір салтын ауыстырған. Аймақтың төңірегінде саз кенінің көп болуына байланысты, Фригия, Эллинистік, Рим және Византия дәуірлерінде керамика өндірісі де өркендеген. Бұл өнер әлі де дәстүрлі түрде жалғастырылуда. Күтахияда, әсіресе Стамбулдың жоғары сапалы фарфорға деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін, сапалы фарфор шеберханалары ашылды. Аймақта ең көп тұтынылатын тағамдар – эриште (үй жасалған кеспе), булгур және тархана, әсіресе кызылшык тарханасы. Күтахия асханасында қамырдан жасалған тағамдар да маңызды орын алады. Мысалы, Күтахияның танымал тағамдары – цемчик (кеспенің бір түрі), хашашлы пиде, шибит және гёзлеме. Күтахияның тағам мәдениеті негізінен үй шаруалығына негізделген. Жергілікті тұрғындар өздері өндірген өнімдерге тәуелді болды және базар сияқты сыртқы сатушылардан сирек нәрсе сатып алатын. Алайда, соңғы кезде халықтың қалаға қоныс аударып, өмір салты өзгергеніне байланысты бұл жағдай өзгерді. Қазірде көптеген адамдар күнделікті қажетті азық-түлік, мысалы, нанды базардан немесе нан пісіретін орындардан сатып алады. Дегенмен, халық негізгі тағамдар жасау дәстүрлерін сақтап келеді. Мысалы, жаз айларында пипер, бұршақ, баклажан сияқты көкөністер жиналып, қысқа дайындалып кептіріледі. Сол сияқты, жергілікті тұрғындар томат пастасы, эриште, тархана және тұршы сияқты күнделікті тамаққа қолданылатын өнімдерді әлі де үйде дайындайды.
Based on historical records by geographer Ibn Said, there was a population of 30,000 nomads living in the area of Kütahya during the second half of the 13th century. During the 16th century, the nomadic tribes tied to the Ottomans were the Akkeçili, Kılcan, Bozguş, Müselleman ı Toplu, Akkoyunlu, Avşar, Kayı and Çobanlar. There were also several nomadic tribes who acted independently. Although these were traditionally nomadic people, it is found that many transitioned between nomadic and settled life during the 16th century. Due to the presence of rich clay deposits in its surroundings, the production of ceramics was also intense during the Phrygian, Hellenistic, Roman and Byzantine periods. This art form is still traditionally practiced in present day. Fine porcelain ateliers were established in Kütahya specifically to meet Istanbul’s fine porcelain needs. The most consumed foods in the region are erişte, a type of homemade pasta, bulgur and tarhana, especially kızılcık tarhanası. Dough goods also make up a large part of Kütahya’s cuisine. For instance, well known local dishes of Kütahya are cimcik, a type of pasta, haşhaşlı pide, şibit and gözleme. Kütahya’s food culture was predominantly based on home goods. The local population depended on what they produced at home and rarely bought from outside sellers, such as markets. However, this has changed in recent times as the population became more urbanized. Now, more and more people buy daily food necessities, such as bread, from the market or bakeries. Nevertheless, the population continues to practice staple food traditions. For instance, vegetables, such peppers, beans, and eggplants, are still harvested during the summer time and dried in preparation for the winter. Similarly, the local population continues to prepare food products that are consumed on a daily basis, such as tomato paste, erişte, tarhana, and pickles, at home."