Кіріспе

Ежелгі Келісімдегі Михал (/m//ᵻ/'/x//ɑː//l/; ;) – бірінші Самуил кітабында айтылғандай, Израильдің Біріккен Корольдігінің ханшайымы, патша Саулдың кіші қызы. Ол Дәуіттің бірінші әйелі болды (Самуил 18:20–27 (NIV)), кейін патша болған, бірінші Яһуданың, содан кейін бүкіл Израильдің патшасы.

Киелі кітапта

Самуил 14:49 (NKJV) Саулдың үлкен қызы Мераб, ал кіші қызы Михал екені айтылады. Михалдың тарихы Самуилдің бірінші кітабында жазылған, онда Самуил 18:20 (NKJV) бойынша Михал Дәуітті жақсы көргендігі айтылған. Бұл сезімнің Дәуіт тарапынан қайтарылған-қайтарылмағаны нақты көрсетілмейді. Дәуіт палестиналық алып Ғолиятты жеңгеннен кейін Мераб Адриелге үйлендірілді. Кейін, Мераб Мехолатты Адриелге үйленген соң, Саул Дәуітке Михалды алуға ұсыныс жасады. Дәуіт: «Мен кедей және қарапайым адаммын», – деп жауап берді, яғни қалыңмал төлей алмайтынын білдірді. Саул оған 100 палестиналықтың сүндет етілген терісін әкелуден басқа ешқандай қалыңмал талап етілмейтінін айтты. Дәуіт тағы бір шайқасқа қатысып, 200 палестиналықты өлтіріп, олардың сүндет етілген терілерін Саулға екі есе көп қалыңмал ретінде әкелді. Киелі кітапта Михал Дәуіттің игілігін әкесінің қалауынан жоғары қойғаны көрсетілген. Саулдың елшілері Дәуітті өлтіру үшін іздеп келгенде, Михал оларды Дәуіттің ауру болып жатқаны туралы жалған айтып, кері қайтарды. Ол Дәуітті терезеден түсіріп, төсегіне жалған құдайлардың бейнесін (терафим) жасырып қойды. Дж. Шерил Эксум оған көмектесу үшін өмірін қауіпке тіккеніне қарамастан, Дәуіт сарайдан кеткен соң онымен байланысуға тырыспағанын атап көрсетеді. Кейін, Дәуіт Яһуда патшасы болғанда, ал Саулдың ұлы, Михалдың інісі Ишбошет Израиль патшасы болғанда, Дәуіт олардың арасындағы бейбітшілік үшін Михалды өзіне қайтаруды талап етті. Пальтинің наразылығына қарамастан, Ишбошет келісімге келді. Роберт Альтердің пікірінше, Дәуіт қалыңмал төленгенін баса айту арқылы, өзінің патшалық үйдің мүшесі ретіндегі заңдылығын нығайту үшін саяси есептеумен заңдық аргумент келтіреді. Альтер Дәуіттің салмақты келіссөздері мен Пальтинің ашық қайғысы арасындағы қарама-қайшылықты атап өтеді. Михал Дәуітке қайтарылғаннан кейін, ол оны діни шерумен жаңадан басып алынған Иерусалимге Келісім Шалғасын (Табут) әкелгенде, лайықсыз билегені үшін сынады. Осы үшін Самуилдің айтуынша, ол бала сүймейтін жазаға ұшырады. Раббилік дәстүр Әбигал мен Бат-Шебадан айырмашылығы, Михалдың «керемет сұлу» болғанына сенсе де, оның сұлулығы туралы айтылмаған. Михал туралы 1 Тарихнама 15:29-да да қысқаша айтылған.

Екінші некеге тұрудың заңдылығы

Бұл оқиғалар яһуди дінінде моральдық мәселелерді тудырды, әсіресе 5Мұса кітабының 24:1–4 аяттарындағы (HE) тыйымға қатысты. Бір жағынан, кейбіреулер бұрынғы жұбайымен қайта үйленуге тыйым салынған деп санайды. Екінші жағынан, басқа түсіндірушілер Дәуіт осы кезде Михалдан ажырасқан жоқ, ал Саул оның рұқсатынсыз оны басқа біреуге үйлендіріп, олардың некесін бұзды дейді. Осы көзқарас бойынша, Дәуіт Киелі кітап заңына сәйкес ажырасу туралы жарлық шығармағандықтан, олар техникалық түрде ажырасқан жоқ.

Ұрпағы

Кейбіреулер Самуил 6:23-те айтылғандай, Михал баласыз және ұл-қызы жоқ күйі қайтыс болды ма, әлде балалары болды ма, деген мәселе нақты емес дейді. Көптеген Самуил 21:8 (KJV) қолжазбаларында «Саулдың қызы Михалдың бес ұлы» деп айтылған. НҚК-нің мәтіндік аудармасының негізі, сөздің соңында: «ол Мейілаттық Барзилайдың ұлы Адриелге туған еді» деген сөздерде жатыр. Адриелге үйленгені Мераб екендігі анық дәлелденген (Самуил 18:19 (9)); Михалдың өз әпкесінің күйеуіне бес ұл туғаны туралы талас-тартыс тудыру өте қиын. Гилл, көптеген еврей қолжазбаларында Михал есімі қолданылуынан туындаған қиындыққа шешім табу үшін, 2 Самуил 21:8-ді «Саулдың қызы Михалдың бес ұлы, оларды ол мехолалық Барзилайдың ұлы Адриелге тәрбиеледі» деп аударуға тырысты. Бірақ Михалдың үлкен әпкесі Мераб Адриелдің әйелі болған (Самуил 18:19 (9)). Гиллдің пікірінше, бұл бес ұл Михалдан тумаған, ал Мераб қайтыс болғаннан кейін, яғни Мераб оларды туғаннан кейін, Михал оларды тәрбиелеген. Дегенмен, еврейше «йелда» сөзі Гиллдің түсінуінше «тәрбиелеу» дегенді білдірсе, басқа жерлерде «туған» деген мағынаны береді.

Михал поэзия мен әдебиетте

1707 жылы Георг Кристиан Лехмс Ганноверде Киелі кітаптағы оқиғаға негізделген "Ди unglückselige Princessin Michal und der verfolgte David" ("Бақытсыз ханшайым Михал және қуылған Дәуіт") романын жариялады. Израиль ақыны Ра'ел Блувштейн өзінің "Михал" атты өлеңінде сөйлеуші мен Михалдың арасындағы параллельді көрсетеді: "Сендей қайғылымын, о Михал, және сендей жек көретін адамды сүюге тағдырланғанмын". Михал – "Патшалардың құпия кітабы" романының маңызды кейіпкері.

Атау ретінде қолдану

"Михал" – қазіргі Израильде әйелдерге жиі қойылатын есім. "Микол" – осы есімнің итальяндық түрі. Латын әліпбиінде жазуы бірдей немесе ұқсас болғанымен, чех және словак тілдеріндегі "Михал" және поляк тіліндегі "Миха́л" (көбінесе еркектерге қойылатын есімдер) "Михалдың" емес, "Михаилдың" жергілікті түрлері болып табылады. Бұл француз тіліндегі "Мишель" жазуымен салыстыруға болады, ол да "Михаилдың" жергілікті түрі. Испан тілінде "Михал" деп жазылады.