Кіріспе

1631 жылы Барбария құл саудагерлерінің Корк округі, Ирландия Корольдігіндегі Балтиморға жасаған шабуылы

Балтиморды тонау 1631 жылғы 20 маусымда Ирландияның Батыс Корк аймағындағы Балтимор ауылына Солтүстік Африканың Барбария жағалауынан келген қарақшылардың шабуылымен болды. Шабуылшылардың арасында голландтар, алжирліктер және Осман түріктері болды. Бұл Барбария құл саудагерлерінің Ирландияға жасаған ең ірі шабуылы еді. Шабуылды бұрын алжирліктердің құлы болған, бірақ сенімінен бас тартып, ислам дініне өткен голланд капитаны Мурад Рейс кіші (бұрынғы Ян Янссон ван Харлем) жетекшілік етті. Мурадтың жасағын ауылға ертерек тұтқындалған балық аулау қайығының капитаны Хакетт бастап келді – ол өз бостандығы үшін жасады. Кейін Хакетт ауыл сыртындағы тік жардан құтқарылғандық үшін дарға асылды.

Шабуыл

1631 жылы 20 маусымда еуропалық ден қойғандар мен алжирліктерден құралған Мурадтың командасы Балтимордың шалғайдағы ауылына жасырын шабуыл жасады. Шабуылға көбінесе ағылшын қоныс жайлаушылары, сондай-ақ кейбір жергілікті ирландтар (кейбір мәліметтерге сәйкес, олардың саны 237-ге дейін жетеді) тартылды. Шабуыл ауылдың бүгінгі күнге дейін "Көбу" деп аталатын аймағына бағытталды.

Салдары

Кейбір тұтқындар өмірінің соңына дейін галерея құлдары ретінде, ондаған жылдар бойы жағаға тік тұрмай, ескектермен жүзуге мәжбүр болды. Біреуі дер кезінде құтқарылды, ал екеуі 1646 жылы. Шабуылдан кейін қалған ауыл тұрғындары Скибберинге көшіп кетті, ал Балтимор ұрпақтар бойы дерлік тоқтап қалды.

Құрбылық туралы болжамдар

"Жоғалған ауыл" кітабында Дес Экин мына мүмкіндікті көтеріп, сэр Уолтер Коппингер – Хиберно-Скандинавия тегінен тараған көрнекті католик заңгері, жетекші Корк отбасының мүшесі және ағылшын колониясын құрған 1-ші баронет сэр Томас Крук қайтыс болғаннан кейін аймақтағы ең ірі жер иесіне айналған – жергілікті ирланд кланының басшысы сэр Файнен О'Дрисколлдың отбасымен құпия байланыста болуы мүмкін, соның салдарынан Барбариялық қарақшыларды ауылға шабуыл жасау үшін жалдаған деген пікір білдіреді. О'Дрисколл кланы 1610 жылдың 20 маусымында Балтиморды және оның мол шабақ балық аулау алаңдарын ағылшын пуритан қоныс салушыларына жалға берген. Жерді жалға алу шарты жиырма бір жылға жасалған, мерзімі біткен соң, 1631 жылдың 20 маусымында қарыз шарты бойынша жердің құқығы Уолтер Коппингерге өтуі тиіс болған. Коппингер мерзім бітуге дейін Балтимордан қоныс салушыларды шығарып, аймақтың құнды балық аулау құқығын ертерек иелену үшін түрлі тәсілдерге тырысты. Ұзақ заңдық тартыстар мен мазалаулардан кейін, 1630 жылы сот қоныс салушыларды қаланың дамуына салған үлкен инвестицияларына байланысты шығарып тастауға болмайтынын шешті. Коппингерге жерді қоныс салушыларға мәңгілікке жалға беру міндеттелді. Экин Коппингердің 1631 жылдың 20 маусымында жердің бастапқы келісім бойынша оған қайтарылуын қамтамасыз ету үшін, Морад Рейсті Балтиморға шабуыл жасауға жалдағанын болжайды. Экин Коппингердің рейдке қатысы бар екенін дәлелдейтін нақты айғақ жоқ екенін мойындайды, бірақ рейдтің жалға алу мерзімінің аяқталу күнімен – 1631 жылдың 20 маусымымен – сәйкес келуінің ерекше жағдайын атап көрсетеді.

Әдебиет пен өнерде

Рейд кезінде сэр Финен О'Дрисколлдың қызы Маирдің тұтқындалуы мен құлдыққа түсуі Томас Дэвистің "Балтимордың тонауы" поэмасына әсер етті. Өлеңнің мына жолы бар: "Сол асыл бойлы қызды отқа тоғытып өлтіргенде, Ол тек күлімсіреп, О'Дрисколлдың баласы, Балтиморды ойлады". Балтимордың тонауы туралы толық мәліметтер Де Экиннің "Жорылған ауыл: Балтимор және варварлық қарақшылар" кітабында кездеседі. 1999 жылы Балтиморға жасалған шабуыл ирланд сценарисі Шон Бойлдың "Көк су, Балтимордың тонауы" атты сценарийінде бейнеленген. 2014 жылы Крис Болистер осы оқиғаны "Балтимордың балладасы" (Sack of Baltimore) музыкалық шығармасына енгізді, ол тұтқынға алынған Джеймс Рунидің көзқарасынан жазылған. 2015 жылы рейд британдық хард-рок тобы The Darkness-тің "Last of Our Kind" альбомындағы "Roaring Waters" әнін шабыттандырды. Топ Валентия аралында, Балтимордан шамамен 50 миль қашықтықта осы оқиға туралы естігеннен кейін ән жазуға түрткі алды. 2018 жылы әнші-әндерші Тим О'Риордан рейдті "Sail Away To Barbary" әнінде еске алды. 1631 жылғы маусымдағы әйгілі шабуылға дейінгі және одан кейінгі оқиғалар туралы үш актілі тарихи драма, оқиға "Көшпенді" (The Cove) Балтиморда және Лизмор қамалында өтеді. Руперт Статчберидің "Кінәсізбіз" (We Who Are Blameless) атты пьесасы. Балтимордың тонауы туралы тарихи көркем роман үш кітаптан тұрады: "Балтимор", "Балтимор 2-кітап" және "Балтимор 3-кітап", авторы Тони Брайан. "Балтимордың 1631 жылғы тонауынан" шабыттанған тарихи көркем музыкалық туындының музыкалық саундтрегі: "Тонау 1631" (The Sack 1631), музыкасы, кітабы және сөздері Дони Чонсиге тиесілі. "Тонау 1631" – Жаңа музыкалық қойылым – Дони Чонси.