Кіріспе

Жаңа Брансуик, Жаңа Шотландия және Принс-Эдвард аралының саяси одағы, теңіз өнеркәсібінің еңбек одақтары. Теңіз одағы – Канаданың үш теңіз провинциясы – Жаңа Брансуик, Жаңа Шотландия және Принс-Эдвардтың бірігіп, жаңа бір провинция құру жөніндегі ұсынылған саяси одақ. Бұл идея Канада тарихының әртүрлі кезеңдерінде көтерілген. Соңғы рет 2012 жылдың қараша айында аймақтан келген үш консервативті сенатор – Стивен Грин, Джон Д. Уоллес және Майк Даффи бұл идеяны қайта көтерді. 2001 жылы американдық автор теңіз провинциялары Оттавадан үлкен көлемде трансферттік төлемдер алатынын, сондықтан олардың тәуелсіз ел ретінде өмір сүруі мүмкін емес екенін айтты. Ол олардың Ньюфаундлендпен бірге немесе одан бөлек бірігіп, АҚШ-қа бір штат ретінде қосылу үшін өзіндік тартымдылыққа ие болуы мүмкін деген болжам жасады.

Өңірлік ынтымақтастық

Үш провинцияның одағына қолдау көрсету тарихи түрде 19 және 20 ғасырлардағы түрлі әлеуметтік-экономикалық және саяси оқиғалармен байланысты өркендеп, кеміген. Конфедерация құрылғаннан кейінгі жылдары аймақтағы конфедерацияға қарсы қозғалыс Теңіз Одағын және жаңа федерациядан бөлінуді жақтады, себебі провинциялардың байлығы орталық және батыс Канаданың дамуы мен өсуін қолдау үшін жұмсалып, олардың мүмкіндіктері шектеледі деп қорқыды. Бұл идея 1960-шы жылдары күш алды, осы кезде Теңіз провинцияларының үкіметтері федералдық үкіметпен бірлесіп, түрлі аймақтық даму бағдарламалары арқылы экономикалық кемістіктерді жоюға ұмтылды. Үш провинцияда мемлекеттік қызмет пен әлеуметтік бағдарламаларға жұмсалатын шығындардың өсуі, халықтың көшіп кетуі және ұлттық саяси ықпалдың азаюы провинциялық үкіметтерді ресурстарды біріктіру және Оттавада аймақ мүддесін тиімді қорғау жолдарын іздеуге мәжбүр етті. Нақты одақ туралы пікірталас үш провинцияның барлығында болды, бірақ бұл талқылау көбінесе аймақтық ынтымақтастыққа қатысты. 1960-шы жылдары үш провинцияның заң шығару жиналыстарының барлық мүшелері мен кабинеттері арасында бірнеше кездесулер өтті, нәтижесінде денсаулық сақтау, орта білімнен кейінгі және орта білім беру салаларында, сондай-ақ аймақтық үкіметаралық координацияда, әсіресе Оттавамен жұмыс істегенде бірнеше маңызды аймақтық ынтымақтастық келісімдеріне қол қойылды. 1970-ші жылдардың басында аймақтық ынтымақтастықты жеңілдету үшін бірнеше мекеме құрылды, соның ішінде Теңіз провинцияларының премьер-министрлер кеңесі, Теңіз провинциялары жоғары білім беру комиссиясы және жер тіркелімі ақпараттық қызметі сияқты ұйымдар. Осы кезеңде әр провинциядағы орта мектептердің оқу бағдарламалары біртегі болып келді, ал жоғары білім беруге провинциялық қаржыландыру үйлестіріліп, әсіресе кәсіби бағдарламалар (мысалы, білім беру, құқық, инженерлік, медицина, фармакология, стоматология, әлеуметтік жұмыс, криминология, ветеринария және т.б.) саласындағы дубликациялар жойылды. Бұл ресми ұйымдардың құрылуымен қатар, 1970-ші жылдардың ортасына қарай провинциялық үкіметтердің арасындағы саясаттар мен бағдарламаларды үйлестіруге бағытталған заңнаманы үйлестіру, сондай-ақ федералды-провинциялық келіссөздерде ортақ ұстанымға келу де маңызды болды. 1980-ші жылдары Теңіз провинцияларының премьер-министрлер кеңесі Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясының қосылуымен Атлантика провинцияларының премьер-министрлер кеңесі болып қайта аталды. АӨК төрт провинциялық үкіметті ортақ тұтыну салығын қабылдау, сақтандыру заңнамасын үйлестіру, Атлантика лотереясы корпорациясы, венчурлық капиталды қаржыландыру, ат спорты комиссиясы және провинциялық мемлекеттік сатып алуларды үйлестіру сияқты мәселелер бойынша ынтымақтастықты кеңейтуге жетеледі. Тарихи негіздерден басқа, отарларды қайта ұйымдастырудың маңызды себептері де болды. Азамат соғысына қатысқан АҚШ әскери қауіп төндірді. Көптеген көрнекті отарлық саясаткерлер біріккен отарлар тиімді қорғанысқа қабілетті болады деп ойлады. Ұлыбританиядағы Отарлық кеңсе де Британдық Солтүстік Американы қайта ұйымдастыруды жақтады. Британдықтар одақ отарларды Ұлыбританияға тәуелділігін азайтады деп үміттенеді, демек оларды ұстаудың құны төмендейді. Гордонның жеке амбициясы да рөл атқаруы мүмкін – ол біріккен Теңіз отарларының губернаторы болуды армандады. Теңіз Одағы идеясы – Нью-Брансуик, Принс-Эдвард аралы және Новая Шотландияны бірыңғай британдық отарға қайта ұйымдастыру – жаңа емес еді. Принс-Эдвард аралы мен Нью-Брансуик бір кезде 1769 және 1784 жылдарға дейін Новая Шотландияның бөлігі ретінде басқарылған. Гордонның алдыңғы лейтенант-губернаторларының бірнешесі, соның ішінде Дж.Х.Т. Маннерс Саттон да үш отарды қайта біріктіруді жақтаған.

Акадия және "Жаңа Акадия"

Канаданың Нью-Брансуик аймағынан бастау алған, бірақ ақырында Атлантика провинцияларының барлығын және тіпті АҚШ-тың солтүстік-шығыс бұрышын қамтитын, шектеулі егемендік пен тәуелсіздік нысаны үшін күресіп жатқан бірнеше біріккен, бірегей, тарихи байланысты және өзара байланысты қозғалыстар бар. "Акадиялықтар" дәстүрлі түрде негізінен Нью-Брансуиктегі қауымдастыққа жатады, олар тілдік жағынан француз тілді, бірақ Квебектен ерекше мәдениетке ие. Акадияның Нью-Брансуиктен бөлініп, жеке провинция болуы туралы ұсыныстар жасалған. Бұл идеяны "Парти Акадиен" жақтады, сондай-ақ тарихи "Мадаваска Республикасы" да қолдайды. Бұл идеяға қолдау шектеулі, және жеке Акадия провинциясының шекараларын белгілеу қиын, себебі акадиялықтар провинцияның өңірлерінде, сондай-ақ Принс-Эдвард аралында, Новая Шотландияда, Квебектің Магдален аралдарында және АҚШ-тың Мэн штатында аз санда таралған. Осы мәселені шешуге көмектесу үшін 2007 жылы "Екінші Вермонт Республикасының" эссеші Томас Нэйлор "Жаңа Акадияны" ұсынды, ол "Вермонт, Мэн, Нью-Гэмпшир және Канаданың Атлантика провинцияларының төртеуін" қамтиды. 2006 жылы "Атлантика партиясы" Атлантика канадалықтарын ортақ ту және үкімет астында біріктіру мақсатымен құрылды. Алайда, партия Атлантика Канадасының саяси аренасында көзге түсе алмады. Осы бағытта аймақты біріктіретін сауда аймағын "Атлантик нарық зерттеулері институты" мен "Атлантик өсу желісі" (Халифакс, Новая Шотландияда орналасқан ұйымдар) "Атлантика Канада мүмкіндіктері агенттігінің" қолдауымен ресми түрде ұсынды. Олар 2002 жылдан бастап, соңғы ірі конференция 11 маусымнан 16 маусымға дейін 2007 жылы Галифакста өткізіліп, "Атлантика сауда аймағын" ілгерілетті. Дегенмен, бұл ұсынысты саяси белсенділер, әсіресе "Канадалықтар кеңесінен" Мод Барлоу, болашақ Солтүстік Америка одағының аймақтық прототипі ғана деп сынады.

Қолдауды өлшеу

Маритимдер аймағында үш провинцияның ресми саяси одағы тұжырымдамасына қолдау көрсетуді тарихи тұрғыдан алғанда, сауалнамашылар мен саясаткерлер үшін анықтау өте қиын болды. Көптеген Маритимдер тұрғындары аймақтық ынтымақтастықты арттыру арқылы мемлекеттік шығындарды азайтуға қолдау білдіреді, мысалы, Теңіздік фильмдерді жіктеу кеңесі және Атлантика лотереясы корпорациясы сияқты қолданыстағы жағдайлардағыдай. Дегенмен, үш провинцияның (немесе Ньюфаундленд пен Лабрадорды үлкен Атлантикалық одаққа қосса, төрт провинцияның) бюрократиясын біріктіру туралы сөз болғанда, қолдау азаяды, себебі жеке провинциялардың тұрғындары мемлекеттік сектордың бір провинцияға екіншісінен артық көмектесуін қаламайды. Қалалық аймақтарда қандай да бір қолдау бар, өйткені олар саяси және экономикалық тұрғыдан пайда көреді. Алайда, ресми саяси одаққа деген сенімсіздік Принс-Эдвард аралында, Кейп-Бретон мен Нью-Брансуик және ауылдық Новая Шотландияның көптеген аймақтарында терең тамырланған. Принс-Эдвард аралының тұрғындары жергілікті деңгейде юрисдикциялық егемендік пен провинциялық биліктің еркіндігінен бас тартқысы келмейді. Кейп-Бретон тұрғындарының көпшілігі Галифакс аймағындағы салыстырмалы түрде күшті экономикадан ұзақ жылдар бойы пайда көрген материктік Новая Шотландияға өте терең наразылық білдіреді, бұл Кейп-Бретон және ауылдық Новая Шотландия тұрғындарының есебінен болды деп санайды. PEI және NB-мен одақтасу Кейп-Бретонның провинциялық істерге қатысу мүмкіндігін азайтуы мүмкін, бұл арал үшін жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. Нью-Брансуик тұрғындары Принс-Эдвард аралының тұрғындары сияқты юрисдикцияны жоғалтудан және Кейп-Бретон тұрғындары сияқты провинциялық істерге ықпал етудің азаюынан қорқады. Ерекше алаңдаушылық тудыратын нәрсе – Жаңа Брансуик акадиялық қауымдастығының тілдік және мәдени ерекшеліктерінің жоғалуы. Жаңа Брансуик халқының 30 пайызынан астамын құрайтын акадиялықтарға ресми түрде екі тілді Жаңа Брансуикте кепілдік берілген мәдени қорғаулардың бұзылу қаупі бар. Принс-Эдвард аралы мен Новая Шотландияда да акадиялық қауымдастықтар бар, бірақ олар әлдеқайда кішкентай және пропорционалды түрде маңызды емес. Сонымен қатар, көптеген ауылдық материктік Новая Шотландия тұрғындары Галифакстың өсіп келе жатқан экономикалық үстемдігіне сенімсіздікпен қарайды және провинциялық істердегі қалған ықпалын сақтағысы келеді.

Пікірсауалдар

1970 жылы мамыр айында Gallup Канаданың барлық азаматтары арасында сауалнама жүргізіп, Маритим провинцияларының бірігуі керек пе деп сұрады. Сауалнама нәтижелері: жауап берушілердің 43,8% келісті, 37,9% келіспеді, 18,1% шешімін қабылдамады, ал 0,3% шартты жауап берді.