Кіріспе
Реалистік көңіл-күй (қысқаша) – фактінің айтылуын білдіру үшін қолданылатын грамматикалық көңіл-күй, яғни сөйлеушінің белгілі бір жағдайды шындық деп санайтынын көрсетеді, мысалы, хабарлама сөйлемдерде. Көптеген тілдерде индикативті көңіл-күй деп аталатын бір ғана реалистік көңіл-күй болады, бірақ кейбір тілдерде әртүрлі деңгейдегі сенімділікті білдіру үшін қосымша реалистік көңіл-күйлер де кездеседі. Керісінше, ирреалистік көңіл-күй шындықта белгілі емес нәрсені білдіру үшін қолданылады. Реалистік және ирреалистік көңіл-күйлердің арасындағы айырмашылықты ағылшын тіліндегі "He works" және "It is necessary that he work" сөйлемдерінен көруге болады. Бірінші сөйлемде "works" – етістіктің қазіргі индикативті (реалистік) түрі және ол нақты әлем туралы тікелей мәлімдеме жасау үшін қолданылады. Екінші сөйлемде "work" – субъюнктивті көңіл-күйде, ол ирреалистік көңіл-күй. Мұнда "ол жұмыс істесін" дегеніміз, нақты әлем туралы фактіні білдірмейді (ол қажеттілікті қабылдамай, жұмыс істеуден бас тартуы мүмкін), ал қалаған жағдайды көрсетеді. Дегенмен, көңіл-күй – грамматикалық категория болғандықтан, ол белгілі бір жағдайда етістіктің мағынасынан гөрі формасына қатысты, сондықтан бір тіл реалистік формаларды тікелей фактілерді айтудан басқа да мақсаттарда қолдануы мүмкін. Мысалы, көптеген тілдерде сұрақтар қою үшін индикативті етістік формалары қолданылады (бұл кейде сұрау көңіл-күйі деп аталады) және шындығында ирреалистік типтегі мағынаны білдіретін басқа да жағдайларда қолданылады (мысалы, ағылшын тілінде "I hope it works" ("Мен бұл жұмыс істесін деп үміттенемін"), мұнда индикативті "works" нақты емес, қалаған жағдайға қатысты болса да қолданылады). Сондықтан индикативті – белгілі бір тілде басқа көңіл-күйді пайдалану талап етілмейтін барлық жағдайларда қолданылатын көңіл-күй деп анықтауға болады. Реалистік және индикативті көңіл-күйлерді тиісті түсіндірмелермен және TOC арқылы белгілеуге болады.
A realis mood (abbreviated ) is a grammatical mood which is used principally to indicate that something is a statement of fact; in other words, to express what the speaker considers to be a known state of affairs, as in declarative sentences. Most languages have a single realis mood called the indicative mood, although some languages have additional realis moods, for example to express different levels of certainty. By contrast, an irrealis mood is used to express something that is not known to be the case in reality. An example of the contrast between realis and irrealis moods is seen in the English sentences "He works" and "It is necessary that he work". In the first sentence, works is a present indicative (realis) form of the verb, and is used to make a direct assertion about the real world. In the second sentence, work is in the subjunctive mood, which is an irrealis mood – here that he work does not necessarily express a fact about the real world (he could be rejecting necessity and refusing to work), but refers to what would be a desirable state of affairs. However, since mood is a grammatical category, referring to the form a verb takes rather than its meaning in a given instance, a given language may use realis forms for a number of purposes other than their principal one of making direct factual statements. For example, many languages use indicative verb forms to ask questions (this is sometimes called interrogative mood) and in various other situations where the meaning is in fact of the irrealis type (as in the English "I hope it works", where the indicative works is used even though it refers to a desired rather than real state of affairs). The indicative might therefore be defined as the mood used in all instances where a given language does not specifically require the use of some other mood. Realis mood and indicative mood can be indicated by the respective glossing abbreviations and
TOC
Басқа
Индикатив әдетте негізгі немесе жалғыз реалистік көңіл-күй болса да, кейбір басқа тілдерде жеке реалистік көңіл-күйлер ретінде жіктелетін қосымша формалар бар. Араб және басқа да семит тілдерінде екі түрлі энергетикалық көңіл-күйлер бар, олар қатты сенімділік білдіретін немесе сөйлеуші баса айтқысы келетін нәрсені көрсетеді. Олардың нақты мағынасы оларға қосылған префикске байланысты. Мысалы, يَكتُبَنَّ ұзақ энергетикалық көңіл-күйде болып, күшті міндеттеме мағынасын білдіреді; ол "ол әлбетте жазады" дегенді білдіреді, ал егер оның алдында , , тұрса, "жазу керек" деген мағынаны білдіреді. Ықшам энергетикалық көңіл-күй әлсіз міндеттемені білдіреді, мысалы, "ол жазуға жақын" дегенді білдіреді; егер оның алдында , , сияқты префикс тұрса, "ол жазуы керек" дегенді білдіреді. Декларативтік көңіл-күй (қысқартылған ) мәлімдеменің ешқандай шектеусіз шын екенін көрсетеді. Көптеген тілдерде бұл индикатив көңіл-күйінің балама атауы ғана, бірақ кейде олардың арасында айырмашылықтар жасалады. Бұл тұжырымдамалық көңіл-күймен қарама-қайшы болуы мүмкін. Белгілі бір заттар тобы туралы жалпылама мәлімдемелер жасау үшін кейде "жалпы көңіл-күйге" сілтеме жасалады; мұндай көңіл-күй емес, аспект ретінде қарастырылуы мүмкін. Гномикалық аспектке қараңыз. Басқа да грамматикалық белгілер, олар реалистік көңіл-күйлерді белгілеу үшін қарастырылуы мүмкін, үшін дәлелділік, сезімдік дәлелді көңіл-күй және көзқарасқа қараңыз. Сондай-ақ, лингвистикалық модальді қараңыз.