Кіріспе

Вито Корлеоне (туған аты Вито Андолини) – Марио Пузоның 1969 жылғы «Крестный әке» романының және Фрэнсис Форд Копполаның фильм трилогиясының алғашқы екі фильміндегі көркем кейіпкер. Витоны бастапқыда 1972 жылғы «Құда әкесі» фильмінде Марлон Брандо, кейін Оресте Балдини бала кезінде, ал 1974 жылғы «Құда әкесі II» фильмінде Роберт Де Ниро жас шағында сомдады. Ол – ата-анасынан айырылған сицилиялық иммигрант, мафиялық империя құрған адам. Әйелі Кармеламен төрт баласы бар: Сантино («Сонни»), Фредерико («Фредо»), Майкл («Майк») және қызы Констанция («Конни»). Вито Соннидің досы Том Хагенді ресми емес түрде қабылдап алады, ол оның заңгері мен консильериі болады. Витоның қазасынан кейін Майкл Корлеоне қылмыстық отбасының доны болып табылады. Вито құмар ойындары, контрабанда, жезөкшелік және кәсіподақтардағы сыбайлас жемқорлық негізінде құрылған бизнесті басқарады, бірақ ол достарға және, ең бастысы, отбасына адал болатын қатаң моральдық кодексімен өмір сүретін мейірімді және жомарт адам ретінде танымал. Ол сондай-ақ дәстүрді сақтайтын, өзінің мәртебесіне лайық құрмет талап ететін адам ретінде белгілі; тіпті оның ең жақын достары да оны «Вито» емес, «Крестный әке» немесе «Дон Корлеоне» деп атайды.

Тұжырымдамасы мен жаратылысы

Вито Корлеоне 20-ғасырдың ортасындағы Нью-Йорк мафиясының Карло Гамбино, Фрэнк Костелло, Джо Бонанно және Джо Профаси сияқты тұлғаларының жиынтығы негізінде жасалған. Марио Пузоның анасы, Мария Ле Конти Пузо да автордың Вито бейнесін қалыптастыруға әсер етті. 2019 жылы Фрэнсис Форд Коппола Марионың айтуынша, Дон Корлеонеге арналған барлық керемет диалогтар, оның есте қаларлық сөздерінің бәрі Марионың анасы айтқан сөздер екен. Иә, "ол бас тарта алмайтын ұсыныс", "достарыңды жақын ұста, ал жауларыңды одан да жақын", "екінің азасы суығанда ләззәт тамаша", және "отбасымен бірге уақыт өткізбейтін еркек ешқашан толыққанды еркек бола алмайды" сияқты көптеген сөздерді Марио өз анасынан естіген. Кейін Марио былай деп жазды: "Құдай әке аузын ашқан сайын, мен анамның даусын еститінмін. Мен оның даналығын, қаталдығын, отбасы мен өмірге деген шексіз сүйіспеншілігін сезіндім. Дон Корлеоненың батылдығы мен адалдығы одан, ал оның адамгершілігі де содан туындады."

Шығармалық өмірбаян және алғашқы жылдары

Кейіпкердің тарихы Италия Корольдігінің Сицилиядағы Корлеоне қаласында Вито Андолини ретінде басталады. Роман бойынша, ол 1887 жылдың 29 сәуірінде дүниеге келген, бұл оның бірінші фильмдегі қабір тасында көрсетілген; алайда екінші фильмде оның туған күні 1891 жылдың 7 желтоқсаны деп белгіленген. 1901 жылы жергілікті мафия басшысы Дон Чиччо Витоның әкесі Антониоға салық төлеуден бас тартқандықтан оны өлтіреді. Витоның үлкен ағасы Пауло (деген болжам бойынша 1887 жылы туған) кек алуға ант етеді, бірақ Чиччионың адамдары оны да өлтіреді. Витоның анасы Чиччиодан Витоны аяуды өтінеді, бірақ Чиччио бас тартады, себебі бала есейгенде кек алатын болады. Чиччионың бас тартуынан кейін Витоның анасы Чиччионың тамағына пышақ тіктеп, ұлының қашуына мүмкіндік жасайды, ал Чиччионың адамдары оны өлтіреді. Отбасы достары Витоны Сицилиядан Америкаға келе жатқан иммигранттармен бірге кемеге отырғызады. Эллис аралында иммиграциялық қызметкер оны қателікпен Вито Корлеоне деп ат қояды, оның ауылын тегі ретінде пайдаланады. Кейіннен ол өзінің отбасылық тамырына құрмет ретінде Андолиниді екінші аты ретінде қолданады. Витоны Нью-Йорктің Төменгі Шығыс бөлігіндегі Кіші Италияда оның алыс туыстары Аббандандо отбасы қабылдайды. Вито Аббандандолармен, әсіресе олардың ұлы Генкомен жақын болады. Вито Аббандандоның азық-түлік дүкенінде адал еңбек етеді, бірақ үлкен Аббандандо Дон Фануччинің, қарақшының және жергілікті маңайдағы «патронның» талабы бойынша дүкенге оның жүрекжарының ұлын жұмысқа алуға мәжбүр болады. 1920 жылы Вито кішкентай қылмыскерлер Питер Клеменца мен Сальваторе Тессиомен дос болады, олар оған ұрланған көйлектерді сату және адалдық үшін қызмет ету арқылы қалай өмір сүру керектігін үйретеді. Фануччи Витоның ісін біліп, оның заңсыз табысынан үлес талап етеді, әйтпесе Вито мен оның серіктестерін полицияға хабарлайды. Вито Фануччини өлтіру жоспарын жасайды. Сент-Рокко мерекесінде Вито Фануччини Кіші Италияның шатырларынан қадағалайды, бір ғимараттан екіншісіне секіріп, Фануччи үйіне қарай жүреді. Вито Фануччидің ғимаратына кіріп, оны кеудесіне, бетіне және аузына атып өлтіреді. Вито содан кейін маңайды басып алады, оған Фануччиден гөрі әлдеқайда құрметпен қарайды. Вито мен Генко «Genco Pura Olive Oil Company» компаниясын құрып, зәйтүн майын импорттайды. Бұл компания ақырында елдегі ең ірі зәйтүн майын импорттаушы компаниясы болады және Витоның өсіп келе жатқан ұйымдасқан қылмыс синдикатының негізгі заңды жамылғысы болып табылады. Генко Пура және оның заңсыз операцияларының арқасында Вито бай адамға айналады. 1922 жылы ол бала кезінен қашып кеткеннен кейін алғаш рет Сицилияға оралады. Ол және оның серіктесі Дон Томмасино Витоның отбасын өлтіруге қатысқан Дон Чиччионың адамдарын жүйелі түрде жояды және Чиччиомен кездесуді ұйымдастырады. Қартайған Чиччио соқыр және есту қабілеті нашар, енді ересек Витоны тани алмайды. Чиччио оны жақындатуды сұрағанда, ол өзін Антонио Андолинидің ұлы екенін айтып, қарт Донның құрсағын ойып, отбасына кек алады. Томмасино қаланы басып алады және келесі жарты ғасыр бойы ескі елдегі отбасының ең сенімді одақтасы болып табылады. 1930 жылдардың басында Вито өзінің қылмыстық операцияларын Корлеоне қылмыстық отбасы ретінде ұйымдастырады, бұл елдегі ең қуаттылардың бірі. Генко Аббандандо оның кеңесшісі, ал Клеменца мен Тессио – капорежимдер. Бала кезінде Витоның үлкен ұлы Сонни өзінің досы Том Хагенді, баспанасыз жетімді, Корлеоне отбасына әкеледі, ал Вито оны ресми түрде асырайды. Есейгенде Сонни капо, Витоның мұрагері және де-факто қосалқы шебері болады. Витоның екінші ұлы Фредо маңызды отбасылық істерді атқаруға тым әлсіз және ақылсыз деп есептеледі және тек кішкентай жауапкершіліктерді алады. Витоның кіші ұлы Майклмен қарым-қатынасы қиын, ол отбасылық бизнеске қатысуды қаламайды. Майкл Витоның қарсылығына қарамастан Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысады. Майкл шайқаста жараланған кезде Вито оны құрметпен босату үшін бауларды тартады және Майклдың білмеуінше АҚШ-қа қайтаруға қол жеткізеді. 1939 жылы Вито өзінің үйін және операциялар базасын Лонг-Бич, Нью-Йорк, Лонг-Айлендке көшіреді, онда Генко өзінің ең сенімді кеңесшісі болып қызмет етеді, ол қатерлі ісікке шалдыққанға дейін және өз міндеттерін орындай алмайды. Ол Генконың орнын басып, қазірдің өзінде заңгер болып жұмыс істейтін Хагенді тағайындайды. Вито абай және салмақты болуын мақтан тұтады, бірақ зорлық-зомбылықтан толығымен бас тартпайды. Өзінің құдайы, әнші Джонни Фонтан, бір музыкалық тобымен жасаған келісімшарынан босатылғысы келгенде, Вито оны 10 000 долларға сатып алуды ұсынады, бірақ топ жетекшісі бас тартады. Вито содан кейін топ жетекшісіне «ол бас тарта алмайтын ұсыныс» жасайды: ол өзінің қатыгез жеке күзетшісі Лука Бразиді топ жетекшісінің басына тапаншаны қойып, егер ол бес секунд ішінде келісімшартқа қол қоймаса, оның миының келісімшартқа жабысатынын айтады. Ақырында Вито келісімшартты 1000 долларға сатып алады.

Қамқоршы

1945 жылы Вито Коннидің шағын қылмыскер Карло Рицциге үйлену тойын өткізеді және қызының үйлену тойында сицилиялық дәстүрді сақтайды – қызының тойында жақсылық жасау. Ол Клеменцаның адамдарын отбасы досы Америго Бонасераның қызына шабуыл жасаған екі студентті ұрып-соғуға, ал Хагенді Голливудқа кино магнаты Джек Волцты Фонтанды соңғы фильміне бейімдеуге жіберуге келіседі. Волц бас тартқанда, ол төсегінде жүлделі жарыс аты Хартумның кесілген басын табады; Витоның атты өлтіруге бұйрық бергені болжамдалады. Көп ұзамай героин патшасы Виржил Сольлоццо Витодан бизнесіне инвестиция салуды сұрайды. Сольлоццоға қарсылас Татталья отбасы қолдау көрсетеді және Витоның саяси ықпалы мен заңдық қорғауын қалайды. Вито бас тартады, себебі оның жалақысы бойынша саясатшылар мен судьялар есірткі саудасына қатысса, оған бұрылып кетеді деп сендіреді. Кездесу кезінде Сонни келісімге қызығушылық танытады; кездесуден кейін Вито сырттан келген адамға ойын ашып бергені үшін ұлын жазалайды. Біршама уақыттан кейін Вито жеміс дүкенінен апельсин алуға бара жатқанда, Сольлоццоның қаскөйлері қаруларын көрсетіп шығады. Вито Кадиллагіне қашады, бірақ бес рет оқ жараланады. Витоға ілесіп келген Фредо қаруын тастап, қаскөйлер қашып кеткенде, оқ атуға мүмкіндік таппайды (Фрэнк Скалистің өлтірілуі Витоға жасалған қастандыққа шабыттандырды). Вито аман қалады, сондықтан Сольлоццо ауруханада екінші рет өлтіруге тырысады. Сольлоццоның жалақысына жұмыс істейтін жемқор полиция капитаны Марк МакКласки Витоның күзетшілерін алып тастап, оны қорғаусыз қалдырады. Бірақ Майкл шабуылға аз уақыт қалғанда келеді. Әкесінің қауіпте екенін түсінген Майкл Витоны басқа бөлмеге көшіріп, төсегінде адалдығын растайды. Вито жазылған кезде Сонни отбасының басшысы болады. Майкл әкесі Сольлоццо тірі болғанша қауіпсіз бола алмайтынын біліп, Сонниді Сольлоццо мен МакКласкиді өлтіруге көндіреді. Майкл екеуін де Бронкстағы мейрамханаға шақырып, ванна бөлмесінде Клеменца орнатқан тапаншаны алып, екеуін де өлтіреді. Содан кейін Майкл Витоның досы және серіктесі Дон Томмасиноның қорғауымен Сицилияға жасырын түрде әкетіледі. Сольлоццо мен МакКласкидің өлімі Корлеоне мен Татталья отбасылары арасында соғыс тудырады, ал басқа Нью-Йорк отбасылары соңғысына қолдау көрсетеді. Сонниді Барзинидің адамдары өлтіргеннен кейін Вито бақылауды қайта алып, отбасылар арасында бейбіт келісімге келеді, оның барысында Барзини өміріне жасалған қастандық пен Соннидің өлтірілуіне қатысқанын түсінеді. Майкл Витоның мұрагері болу үшін үйіне оралады. Майкл өзінің қыз досы Кей Адамсқа үйленеді, ал Вито зейнеткерлікке шығып, Майклды отбасының операциялық басшысы етеді – бұл Вито өзінің сүйікті ұлына ешқашан қаламаған нәрсе. Вито Хагеннің орнына бейресми кеңесшісі болады. Майкл Витоны отбасын ұйымдасқан қылмыстан шығаруға уақыт келді деп сендіреді. Сонымен қатар, Майкл мен Вито жасырын түрде Нью-Йорктегі басқа да дондарды жоюды жоспарлайды, бұл Корлеоне отбасының мүдделерін әлсіретуге мүмкіндік береді. Вито Майклға Барзини оны кездесу сылтавымен өлтіруді жоспарлап отырғанын ескертеді; Барзини Корлеоне отбасының ең сенімді мүшесін делдал ретінде пайдаланады. Біршама уақыттан кейін, 1955 жылдың 29 шілдесінде Вито немересі, Майклдың ұлы Энтонимен ойнап жатқанда, бақшасында жүрек талмасынан қайтыс болады. Роман бойынша, соңғы сөздері: «Өмір қандай ғажайып». Витоның жерлеу рәсімі кезінде Тессио Майклға Барзини кездесуді қалайтынын және оны Бруклиндегі Майкл қауіпсіз болатын аумақта ұйымдастыра алатынын айтқанда, ол сатқын екенін жасырмай ашады. Бірнеше күннен кейін Майкл Нью-Йорктегі басқа да дондарды өлтіру толқыны арқылы жояды. Майкл сондай-ақ Барзинимен бірге әрекет еткені үшін Тессио мен Рицциді өлтіруге бұйырады, сонымен қатар Майклдың казиноларды сатып алуына кедергі келтірген Лас-Вегас мафиози Мо Гринді де өлтіреді. Бір сәтте Корлеоне отбасы елдегі ең күшті қылмыстық ұйым ретінде қайтадан танылды.

Келесі романдар

Вито "Құда әкесі қайтып келеді" романында да, Марк Уайнегарднердің 2004 жылы Пузо романының жалғасы ретінде жазылған туындысында да, сондай-ақ Эд Фальконың 2012 жылы жарық көрген "Корлеоне әулеті" романында да кездеседі. Бұл романдар 1920-1930 жылдардағы оның билікке жолы мен әйелі және балаларымен арадағы алғашқы қарым-қатынастарын көрсетеді. Ол "Сицилиялық" романында да пайда болады, онда ол Сицилияда болған кезде Майклға жетекшілік етеді.

Портреттер мен әсерлер

"Құда әкесі" фильмінде Дон Вито Корлеоне рөлін Марлон Брандо сомдады. Ол Оресте Балдини ойнаған бала кезінде, ал Роберт Де Ниро "Крестный отец" екінші бөлімінде жас шағында бейнеленді. Брандо мен Де Нироның актерлік шеберлігі "Оскар" сыйлығын жеңіп алды – Брандо "Үздік актер" номинациясында, Де Ниро "Үздік қосалқы актер" номинациясында. Брандо "Оскар" сыйлығын қабылдаудан бас тартты. Ол өкілі ретінде Сачин Литтлфедерді жіберді, ол Брандоның сыйлықты "фильм индустриясының американдық үндістерге қатысты қазіргі талқысы және Вундид Нидедегі соңғы оқиғалар" себепті қабылдамайтынын мәлімдеді. Марлон Брандо кейіпкердің бульдог сияқты иегі (жақ сүйектері) болуын қалаған. Ол кастинг кезінде осы көрініс жасау үшін төменгі еріні мен тістерінің арасына клейнекс салған, бірақ түсірілім барысында бұл арнайы жасалған "plumper" ауыз протезімен ауыстырылды. Содан бері "Вест-Сайд Стори" фильміндегі Анита рөлі де "Үздік қосалқы әйел рөлі" номинациясында бірнеше рет "Оскар" сыйлығын жеңіп алды, алғашқысы 1961 жылы Рита Морено үшін, содан кейін 2021 жылы Ариана Де Боз үшін. "Премьер" журналы Вито Корлеонеді тарихтағы ең ұлы кино кейіпкері деп жариялады. Empire журналы оны ең ұлы кино кейіпкерлерінің 53-і деп таңдады. "Жұлдыздық соғыстар" кейіпкері Марло Марлон Брандоның Вито Корлеоне рөлінен шабыттанды, ол "Жұлдыздық соғыстар: Клон соғыстары" фильміндегі Хатт кеңесінің құрамында пайда болды.