Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Торстенсон соғысының бір бөлігі
Part of the Torstenson War
Феммарн шайқасы (1644) Балтық теңізінде, қазіргі Германияның бөлігі – Феммарн аралының солтүстік-батысында өтті. Швецияның біріккен флоты, құрамында көптеген жалдамалы голланд кемелері бар, Дания-Норвегия флотын жеңіп, 1000 тұтқынға алды, олардың ішінде Ульфельдт, Грабов және фон Ясмунд болды. Дания адмиралы Прос Мунд шайқаста қаза тапты. Швециялықтарда 392 зеңбірекпен 16 кеме, ал жалдамалы голланд бөлімшесінде 483 зеңбірекпен 21 кеме болды (барлығы 37 кеме, 875 зеңбірекпен). Даниялықтарда 448 зеңбірекпен 17 кеме болды. Швециялықтар екі өртке қарсы кеме қолданды, ал бір жалдамалы голланд кемесі жоғалды. Даниялықтар 10 кемеден айырылды, оның ішінде ең ірілерінің үш кемесі, және тағы екеуі қирады.
The Battle of Fehmarn (1644) took place north west of the island of Fehmarn, now part of Germany, in the Baltic Sea. A combined Swedish fleet, with a large element of hired Dutch ships, defeated a Danish Norwegian fleet and took 1,000 prisoners, including Ulfeldt, Grabov and von Jasmund. The Danish admiral Pros Mund was killed in the battle. The Swedes had 16 ships with 392 guns, and the hired Dutch element had 21 ships with 483 guns (making a total of 37 ships with 875 guns). The Danes had 17 ships with 448 guns. The Swedes expended two fireships and one hired Dutch ship was lost. The Danes lost 10 ships captured, including their largest three, and two wrecked.
Шайқас
13 қазан күні таңертең швед флоты зәкірін көтеріп, екі швед және үш голланд эскадрильясына бөлініп, шайқасқа дайындалды. Швед эскадрильяларының бірін Врангель «Смеландс Лежон» кемесінде, ал екіншісін вице-адмирал Петер Блум «Дракен» кемесінде басқарды. Голландия эскадрильяларына «Юпитер» кемесіндегі Мартен Анкархиелм (бұрынғы Маертен Тхийсен), «Грот-Долфийн» кемесіндегі вице-адмирал Хенрик Герретсен және «Грот-Влиссинген» кемесіндегі шут-би-нахт Питер Маркуссен командалық етті. Дания-Норвегия флоты екі эскадрильяға бөлінді, оларды адмирал Прос Мунд «Патентия» кемесінде және Йоахим Грабов «Линдормен» кемесінде басқарды. Сағат 10-ға жуық екі флоттың ірі кемелері бір-бірінің ату қашықтығына жетіп, атыс бастады. Данияның кіші кемелері шайқастан шегінді, бірақ голландиялық кемелер оларды қуды. Шайқастың басында шведтердің флагманы «Смеландс Лежон» кемесінің қаптамасы мен корпусы қатты зақымданып, шайқастан шығуға мәжбүр болды. Шведтердің «Регина» және «Гетеборг» кемелері Данияның флагманы «Патентияға» шабуыл жасап, жаулап алды. Дания адмиралы Прос Мунд ұрыс кезінде қаза тапты. Шведтердің өрт кемесі «Меерман» Данияның «Линдормен» кемесіне қарсы жіберілді, ол тез өртеніп, жарылды. Кеменің қалдықтары 2012 жылы табылған. Шведтердің «Нья Фортуна» кемесі Данияның «Ольденборг» әскери кемесін жаулап алды. Соңғы әскери кеме «Тре Лёвер» бұрылып кетті, бірақ Анкархиелмнің голландтық «Юпитер», «Патентия» және «Сварте Арент» кемелері оны қуды. «Тре Лёвер» екі голланд кемесі басуына дейін «Сварте Арентті» батыра алды. Данияның кіші кемелері «Ту Лёвер», «Хавхестен» және «Фидес» голландтық «Юпитер» және «Грот-Долфийн» кемелерімен қолға түсірілді. Дания кемелерінің бір тобы Лолланд жағалауына тірелді, олардың арасында «Нептунус», «Неллебладет», «Стормарн» және «Кронет Фиск» бар. Кейіннен голландтықтар оларды сүйреп әкетті. Даниялық «Дельменхорст» кемесі шведтік «Дельфин» өрт кемесімен өртенгеннен кейін суға батып, жарылды. Даниялық «Маркаттен», «Хойенхалд» және галеот та суға батып кетті, бірақ құрлықтан атылған зеңбіректер оларды голландтықтардан қорғады. Тек «Пеликанен» мен «Ламмет» қана қашып құтылып, 17 қазанда Копенгагенге жетті.
On the morning of 13 October the Swedish fleet weighed anchor and prepared for battle by dividing into two Swedish and three Dutch squadrons. One of the Swedish squadrons was led by Wrangel on Smålands Lejon and the other under vice admiral Peter Blum on Draken. The Dutch squadrons were commanded by Mårten Anckarhielm (previously Maerten Thijssen) onboard Jupiter, vice admiral Henrik Gerretsen on Groote Dolphijn and schout bij nacht Pieter Marcussen on Groot Vliessingen. The Danish Norwegian fleet was divided in two squadrons under admiral Pros Mund on Patentia and Joachim Grabow on Lindormen. Around 10 am the larger ships in both fleets were within firing range of each other and started firing. The smaller Danish ships retreated from the battle, but were pursued by the Dutch ships. Early in the battle the Swedish flagship Smålands Lejon was so damaged in her rigging and hull that she had to pull out. The Swedish ships Regina and Göteborg attacked and boarded the Danish flagship Patentia. The Danish admiral Pros Mund was killed during the fighting. The Swedish fire ship Meerman was sent against the Danish Lindormen, which quickly caught fire and exploded. The wreck was discovered in 2012. Swedish Nya Fortuna captured the Danish man of war Oldenborg by boarding. The last man of war Tre Løver veered off, but was pursued by Anckarhielm's Dutch Jupiter, Patentia and Swarte Arent. Tre Løver managed to sink Swarte Arent before the two other Dutch ships boarded her. The smaller Danish vessels Tu Løver, Havhesten, and Fides were captured by Dutch Jupiter and Groote Dolphijn. A cluster of Danish ships were forced against the shore of Lolland, among them Neptunus, Nellebladet, Stormarn, and Kronet Fisk. These were later towed by the Dutch. Danish Delmenhorst went aground and exploded after being set on fire by the Swedish fire ship Delfin. Danish Markatten, Højenhald and a galleot also went aground, but cannon fire from land protected them from the Dutch. Only Pelikanen and Lammet managed to escape and sail to Copenhagen on 17 October.
Салдарлар
Даниялықтар он екі кемеден айырылып, оның он кемесі тұтқынға алынды. Жүз адам қаза тауып, шамамен мың адам тұтқынға алынды. Шведтер тарапынан тек "Сварте Арент" кемесі ғана жоғалды, оның экипажы құтқарылды. Барлығы 59 адам шведтер тарапынан қаза тапты. Бұл жеңіс, Швед Корольдік Әскери-теңіз күштері тарихындағы ең маңызды жеңістердің бірі болды. Торстенссон әскерін Дания аралдарына тасымалдау енді қауіпті болмаса да, олар енді оңтүстіктен жақындап келе жатқан генерал Галластың императорлық әскерлерімен кездесуге дайын болғандықтан, даниялықтар шайқастан кейін Швецияның теңізде толық үстемдікке ие болғанын түсінді. Бұл келіссөздерге мүмкіндік берді және нәтижесінде 13 тамыздағы Брёмсебро шарты жасалды.
The Danes lost twelve ships, of which ten were captured. A hundred men perished and about 1,000 were captured. The ship Swarte Arent was the only loss on the Swedish side; its crew was rescued. In total, the Swedish side suffered only 59 deaths. The victory was one of the greatest in the history of the Royal Swedish Navy. Even if transshipping Torstensson's soldiers to the Danish islands was no longer a threat, since these were now intent on meeting general Gallas' Imperial troops approaching from the south, the Danes realized that Sweden had total naval dominance after the battle. This paved the way for negotiations and eventually the treaty of Brömsebro on 13 August 1645.