Кіріспе

Джордж Бернард Шоудың "Метосалахқа қайту" (метабиологиялық Пентатух) пьесасы Джордж Бернард Шоудың "Имансыз жарты ғасыр" (The Infidel Half Century) кіріспесінен және бес пьесадан тұратын сериядан құралады: Бастапқыда: б.з.д. 4004 жыл (Едем бағында), Бауырластар Барнабаның Іңілі: Қазіргі заман, Бір нәрсе орын алады: б.з. 2170 жыл, Қарлы шалдың трагедиясы: б.з. 3000 жыл және Ойдың жететін шегі: б.з. 31 920 жыл. Бәрі 1918-1920 жылдары жазылып, 1921 жылы Constable (Лондон) және Brentano's (Нью-Йорк) баспаларында бірдей уақытта жарияланды. Олар алғаш рет 1922 жылы Нью-Йорк театр гильдиясымен Нью-Йорктегі ескі Гаррик театрында, ал 1923 жылы Ұлыбританияда Бирмингем репертуарлық театрында қойылды.

Алдынғы сөз

Алдын-ала сөзінде Шоу Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропада кең таралған көңілсіздік пен кедейлік туралы айтады және бұл мәселелерді тиімсіз үкіметке байланыстырады. Оның пікірінше, қарапайым, алғашқы қоғамдарды басқару оңай болса, ал ХХ ғасырдағы өркениетті қоғамдар соншалықты күрделі, оларды дұрыс басқаруды үйрену адам өмірінің шегінде мүмкін емес: мақсатқа жеткілікті тәжірибе жинаған адамдар қарттап, қайтыс болады. Шоудың ұсынысы – ұзақ өмірді ұзарту: біз әлдеқайда ұзақ өмір сүруді үйренуіміз керек; жүз жастағы адам орта жастан кем болуы тиіс. (Шоу осы пьесаларды жазған кезде 60 жасқа жуықтаған еді). Шоудың болжамы бойынша, бұл өзгеріс Жаратылыстың Эволюциясы арқылы жүзеге асырылады (эволюциялық өзгеріс, себебі ол қажет немесе қаланғандықтан – Ламарк көзқарасы, және табиғи іріктеу нәтижесінде емес – Дарвинизм), сонымен қатар Өмір күшінің (l'élan vital) ықпалымен. Жаратылыстың Эволюциясы да, Өмір күші де Шоудың өнертабысы емес. Шоу мұны шіркеулердің Провиденция деп, ал ғалымдардың Функционалдық бейімделу және Табиғи іріктеу деп атаған нәрселеріне берген аттары екенін айтады (басқа да атаулары бар) және Анри Бергсонның өмірлік күшіне лайықты құрмет көрсетеді. Дегенмен, ол бұл екі терминді де «Адам және Супермен» пьесасында қолданған, ол Бергсонның еңбегі жарық көргенге дейін тоғыз жыл бұрын жазылған. Бұл тұжырымдар Шоудың замандастары арасында белгілі бір деңгейде танымал болды, ал Мафусаил пьесалары Шоудың осы екі принциптен жасаған қорытындыларына негізделген. Екі идея да ХХІ ғасырдың басында ғылыми ортада қолдауын жойғанмен, Шоу оларды толығымен қабылдады (Төмендегі түсіндірмелерді қараңыз). Шоу сондай-ақ гомеопатияны педагогикалық әдіс ретінде жақтайды, қоғамды «білім беру арқылы ғана мүгедек етуге және құлдыққа салуға болатынын» айтады. Шоудың «гомеопатиялық» білім беру әдісі студенттерге жалғанды айтудан тұрады, осылайша студенттер жалғанды аңдап, мұғалімдермен пікір таласа алады.

Б. з. б. 4004 жылы

4004 жыл – аллегориялық. Адам мен Хауа, түпкілікті адамзаттың бейнесі ретінде, мойны сынғаннан өлген жабайы егізді тауып, қартаюға қарсы иммунитеті болса да, өздері де бір жазатайым оқиғадан ақырында өлетінін түсінеді. Өлімнен сескенгенімен, одан да қорқынышты – мәңгілік өмірдің көңілсіздігі мен ауыртпалығы оларды қамшиды, бірақ Еден бағын күтуге міндеттіліктері мен осы жұмысты атқаруға басқа ешкімнің жоқ екендігіне байланысты мәңгі өмір сүруге мәжбүр сезінеді. Жаратылыс кітабында айтылған Жылан шешім ұсынады: олардан бұрын келген Лилит, шын мәнінде, олардың анасы, оларды ер және әйел етіп жаратқан, сондықтан оларда көбейіп-өсу қабілеті бар. Егер олар көбейсе, бақшаға қарау үшін басқа адамдарды жаратуға және қалаған кезде өмірден құтылуға мүмкіндік алады. Өлім мүмкіндігін білу басқа өзгерістердің де мүмкіндігін ашады, содан кейін жалғыздық пен махаббат, белгісіздік пен қорқыныш, адалдық пен неке және күлімдеуден табылған батылдық туралы әңгіме басталады. Соңында Жылан тек Хауаның құлағына көбеюдің құпиясын сыбырлайды, Хауа оны ара-жіберілген сезімдермен тыңдайды. Бірнеше ғасырлар өтеді; Хауа мен Адам сәл қартайған, бірақ басқа жағынан көп өзгермеген: Ол уақытын тоқу үшін зығыр иірумен өткізеді, ол бақта жұмыс істейді. Олардың ұлы Қабыл келеді, мақтанғанымен, агрессивті, өзінің інісі Әбілді өлтіру арқылы адам өлтіруді ойлап тапқанымен мақтанады. Ол енді соғысшы, сонымен қатар азық үшін жануарларды да өлтіреді. Ол қарапайым шаруа өмірін мүлдем жек көреді және көп ұзамай кетіп қалады. Хауа ойланып, өмірде өлтіру мен бақта жұмыс істеуден басқа да нәрселер бар екенін айтады және болашақ ұлдарының одан да керемет істер табатынын жеткізеді.

2170 жылы орын алады

"Бір нәрсе болады" 2170 жылы басталады, Барнаба ағайындылары өз қорытындыларын жариялағаннан кейін 150 жыл өткен соң, ағылшыздар өмір бойы толыққанды жетілмейді. Осының салдарынан, мемлекеттік лауазымдардағы тұлғалар тек қана ресми шаралар мен салтанаттар үшін ғана қолданылады. Үкіметтік жұмыстың ауыр жүгін Африка мен Қытайдан шақырылған кеңесшілер атқарады, егер білікті шотланд, ирланд немесе уэльс азаматтары табылмаса. (Шетелдіктер ағылшыздардан кем өмір сүрмейді, бірақ олар ертерек жетіледі.) Алғашқы көрініс Англия президенті Бурж Любиннің (Барнаба ағайындыларының «Ізгі хабарларында» көрінген саясаткерлердің ұрпағы және жиынтығы) су астында тыныс алудың жаңа тәсілін ойлап тапқан американдық қонақты кім қарсы алу керек екендігі туралы теледидармен жабдықталған телефон арқылы Барнабаның ұрпағымен дауласуымен ашылады. Барнаба американдық өнертапқышпен кездеседі, ол Records Office-тің деректі фильмдерін пайдаланып, суға батып қайтыс болған, бірақ жаңа өнертабыс көмегімен құтқарылуы мүмкін болған көрнекті британдықтарды көрсеткісі келеді. Бурж Любин үкіметтік мәселелер бойынша кеңес алу үшін Бас хатшы Конфуцийді шақырады. Конфуций – Қытайдан келген кеңесші – де-факто үкімет басшысы. Әңгіме аяқталғаннан кейін Бурж Любин теңіз гольфін ойнауды ұсынады, бірақ Конфуций ойын-сауыққа құмар емес екенін айтып бас тартады. Бурж Любин өзін рұхсат етіп, Денсаулық сақтау министрімен жеке кеңесуге кетеді. Денсаулық сақтау министрі – әдемі қара нәсілді африкалық әйел, ал президенттік кеңес қашықтықтан видеобайланыс арқылы жүзеге асырылады. Ол флиртке қуанады, бірақ кездесуден бас тартады және байланысты үзеді. Бурж Любин романтика мен бизнесті араластырғаны үшін өзін өкінішпен айыптайды, сол кезде Барнаба ашуланып кіріп келеді. Ол дерекқордағы суға батып қайтыс болғандардың барлығы бір адам екенін, оның көптеген өлімдері бірнеше маңызды мансаптардың аяқталуына әкелгенін мәлімдейді. Сонымен қатар, ол сол адамды қазіргі уақытта тірі және белсенді Йорк архиепискобы деп таниды. Бурж Любин мұны мүмкін емес деп санайды және Барнабаны ақылсыздыққа айыптайды. Архиепископ, дерекқордағы дау-дамай туралы естіп, өзін тергеуге ұсынады. Архиепископ – танысқа жататын дін қызметкері Хаслам, Савви Барнабастың сүйіктісі, енді жас емес, абыройлы және сенімді, жасы елуден аспайтын. Ол өлімін бірнеше рет сахналағанын мойындайды және міндетті зейнеткерлік пен зейнетақы алу құқығын реттейтін заңдар оған басқа амал қалдырмағанын түсіндіреді: оның жасы зейнеткерлікке жеткенін көрсеткенде, ол жұмысын жалғастыра алмайды, бірақ жас көрінетіндігі үшін зейнетақыдан үнемі бас тартумен жүздеседі. Оның шешімі – өлімін жалғандап, жаңа адам ретінде жаңа мансап бастау болды. Барнаба мұның заңдылығына қарсы шығып, соттауды ұсынды. Бурж Любин өзінің немесе кез келген адамның ұзақ өмір сүруі мүмкін екенін түсінеді және сабырлылық танытуға кеңес береді. Талқылауды Ішкі істер министрі Лютестрингтің міндетті тоқсандық есебі үзеді. Бурж Любин де, Барнаба да оның сыртқы келбетіне риза болғанымен, одан қорқады. Ол архиепископтың ұзақ өмір сүруі туралы жаңалықты үлкен қызығушылықпен қабылдайды, бірақ таңқалмайды және оның да ұзақ өмір сүргені және Франклин Барнабаның үй шаруашылығында қызметкер болған кезде архиепископ Хасламды еске түсіретіні белгілі болады. Ықшам әңгімеден кейін екеуі бірге кетеді, ұзақ өмір сүретін балалар тудыруға ниеттенгендері анық көрінеді. Олардың артында үлкен алаңдаулық орнайды, өйткені басқалар құпия ашылғаннан кейін бұрын жасырынған ұзақ өмір сүрушілер оларға қосылып, қысқа өмір сүретін адамдарға қауіп төндіретін колония құратынын түсінеді. Алайда, қарсы шаралар қолданылмайды, өйткені олардың кез келгенінің ұзақ өмір сүруі мүмкін екенін, бірақ оны әлі білмейтінін түсінеді. Сол сәтте Денсаулық сақтау министрі Бурж Любинге ойының өзгергенін айтып, оны Фишгард шығанағында орналасқан яхтасында романтикалық оқиғаға шақырады. Ол сол жерге ұшақпен жетіп, парашютпен яхтаның жанына түсіріледі. Ол оны балықтап алып, құрғатып, табиғатқа тапсырады. Бурж Любин ұсыныстан бас тартқанда ол ашуға булығады. Оның бұлай істеуінің себебі, Конфуцийге айтқандай, ол шығанақтың суық суларынан ревматизмге шалдығуының қаупін қабылдағысы келмейді, өйткені ол 300 жыл өмір сүруі мүмкін, ревматизммен. Конфуций оны жетілудің алғашқы сатысына жеткені үшін құттықтайды.

Қарт мырзаның қайғылы оқиғасы: 3000 жыл

"Ақсақал мырзаның трагедиясы" 3000 жылдың Галвей шығанағының оңтүстік жағалауында басталады. Сол жерде бір қарт кісі ежелгі тас тіреудің үстінде отыр, бұл тіреу бір кезде кемелерді тоқтату үшін қолданылған. Ол бетін қолына тығып, жылап отыр. Бір әйел оған көмек керек пе деп жақындасады. Ол "жоқ" дейді және көз жасын жасыруға тырысады, оны шөпке аллергия деп түсіндіреді. Ол шетелдік пе деп сұрайды, ол жоқ деп жауаптап, астанада тұратын британдық екенін айтады. "Бағдад па?" - деп сұрайды ол, ол "Иә" деп жауап береді, бұл аралдарға көне заманда Британ достастығының орталығы болғандықтан, естелік үшін саяхаттап келеді. Екеуі де ағылшын тілінде сөйлейді, бірақ мәдениеттері соншалықты өзгеше болғандықтан, қарым-қатынас жасау қиын. Ол ұзақ өмір сүргендіктен, метафораларды түсінбейді және тек шындықты айтады, ал ол әдетте қарапайым фактілерді айтудың орнына тілдік бұрылыстарды қолданады. Ол ұзақ өмір сүретін адамдардың қауымына жатады және оған қысқа өмір сүретін қонақтарды қорғау міндеті жүктелген. Оның алаңы – қарт кісінің көз жасы оның көңілі қалып, алпыстан асқан ұзақ өмірлілермен сөйлескенде қысқа өмірлілерге жұғатын қауіпті дерттің белгісі болуы мүмкін. Туристерге жас медбикелер тағайындалады, бірақ ол өзіне тағайындалған Зозимнен қашып құтылып кеткен. Ол қайтадан жылай бастайды, ол бағыт-бағдарсыз қалған қысқа өмірліге тап болғанын айтып, көмек шақырады. Көмек күтіп тұрғанда, ол жігіттің аралға қалай кіре алғанын сұрайды, өйткені әдеттегі туристерді кері қайтарады. Ол премьер-министрмен, оның қызына үйленген және Турания императоры генерал Ауфстайгпен, жасырын саяхаттап келеді дейді. Олар оракулға өте маңызды мәселелер бойынша кеңес алу үшін келді. Зозим өзін тым ересек деп мойындап, оның орнына жас адамды тағайындауды сұрайды. Зоо оның орнын басады. Ол елу алты жастағы бойжеткен, ал қарт кісіге жетпіске жуық көрінеді. Олар қиындықпен болса да әңгімелесе алады және ұзақ өмір сүрудің артықшылықтарын ашатын ұзақ әңгімелеседі. Олардың әңгімесі оракулмен кеңесу уақыты келгенде ғана аяқталады. Турания императоры, өзін Наполеон деп атайды, салтанатты рәсімдерге шыдамай, Оракул ғибадатханасының ауласына кіреді. Ол бетін бүркемелеп алған әйелге кездеседі және оракулға жол көрсетуді талап етеді. Ол өзі оракул екенін айтады, бірақ ол әйелдерді жек көреді және оны үлкен және қабілетті еркектердің біріне бағыттауын талап етеді. Ол оған егер ол ақсақалдармен, ер немесе әйел, сөйлессе, көңілі қалып қалады дейді, тіпті онымен сөйлесу қауіпті болар еді, егер ол бүркенішпен және оқшаулаушы материалмен жамылмайтын болса. Ол оған шапан мен пердесін алып тастауға батыл шақырады. Ол тек шашын көтеріп тұрғанда, ол өліп бара жатқанын айқайлап, көзін жауып, қайтадан шашын жапсын деп жалбарынады. Ол оны қарап, одан әлі де үлкен адамға кеңес сұрағысы келе ме деп сұрайды. Енді ол мақтанышпен емес, ақыл-кеңес сұрайды. Ол өзін әлемдегі ең мықты генерал, шайқаста жеңілмейтін және барлық ізбасарлары табынатын адам деп санайды, бірақ оның жеңістері үлкен құрбанды талап етеді. Ол қазір өзінің ең жақсы кезеңінде, бірақ адамдар көтеріліп, ол өзінен зардап шегетін уақыт келеді. Оның сұрағы: "Өлімге дейін күресуге деген құштарлығымды қалай қанағаттандыруға болады?" Оракул жауабы оңай деп ойлайды: "Даңқ құйылғанша қазір өле бер", - дейді ол және оған өзі ұсынған пісталетпен оқ атып жібереді. Ол жылап құлап, қайтадан көтеріледі, себебі Оракул нысананы жіберіп жіберді. Ол ауладан полиция шақыру үшін сыбызғы тартып, жүгіреді, бірақ ол Фальстафтың ескерткіші жанында, күш өрісі ішінде тұрақтандырылады, онда оны жинауға ыңғайлы болғанға дейін тұрып, айқайлайды. Зозим мен Зоо, олар ақымақтық деп қарастыратын, бірақ қысқа өмір сүретін клиенттер талап еткен костюмдерге киініп, қонақтарды ғибадатханаға бастап кіреді. Бұл да өте әсерлі, оның ішінде өлшемсіз тереңдіктегі таңғажайып жарықтар бар. Зозим бұл көріністі де кемсітеді, бірақ қонақтар үрейленіп, оракулдың найзағай мен күн күркірі арасында маңызды емес тұлға ретінде пайда болғанда, мүлдем қорқып қалады. Қазір Елші деп аталатын премьер-министр сұрағын сұрауға тым қысылып, жарты пинта бренди жұтып алғанша жауап бермейді. Осылайша батыл, ол өзінің партиясының ұлылығы туралы үлкен әңгіме айтады, қазіргі уақытта билікте, бірақ сонымен қатар қарақшы оппозициялық партияға, Роттержактерге қарсы. Ақырында ол сайлауды қазір өткізуге немесе көктемге дейін кейінге қалдыруға бола ма деп сұрайды. Ол оракулға оның көрнекті әріккесі, сэр Фуллер Иствиндке жауап бергендей жауап беруді өтінеді. Ол сұрағына жауап алды: "Кешір, ақымақ", - дейді оракул, Иствиндке айтқан сөзін қайталайды. Содан кейін ол жоғалып кетеді, жарық күнге айналады және тереңдік жоғалады. Зоо костюмін шешіп, жинап алады, магия мен құпия жоғалып кетті. Олар күткен жауап сэр Иствинд баяндаған жауап еді: "Британдық батыста бесікте болғанда, шығыс жел оны қатайтып, ұлы етті. Шығыс жел басып тұрғанда Ұлыбритания гүлденеді. Шығыс жел Ұлыбританияның жауларын күрес күнінде құрғатады. Роттержактерге көз салсын". Таза өтірік, бірақ дауыс берушілерге соншалықты ұнағандықтан, ол тағы он бес жыл билікте қалды. Премьер-министрдің таңдауы айқын болды. Ол тек оракул өзінің әріккесіне айтқандай айтуын және бұл сэр Иствинд баяндағандай сенуге рұқсат беруі керек еді. Барлығының оның шындығына куә болатынына сенуге болады, жалғандаудың қажеті жоқ! Бұл қарт кісіге тым ауыр. Ол топтан шығып, Оракулді іздейді, оған аралда қалуға рұқсат беруін өтінеді, егер ол үйіне қайтса, ішкі құштарлық пен үмітсіздіктен өледі дейді. Оракул оған егер ол қалып қойса, көңілі қалып өледі дейді. Ол оған баруға дайын екенін айтады, себебі бұл артық құрметті. Ол оған қалуға келіседі, оның қолынан ұстап, оған қарайды. Ол тұрып, қатаяды және өліп құлайды. "Кешір, қысқа өмірлі жаратылыс!" дейді ол, "Мен сен үшін не істей алатынмын?"

Ойлау мүмкіндігінше: 31 920 ж.

"Ойға жететін" кітабында қысқа ғұмырлы адамдар ежелгі тарихқа бір-екі жол ғана болып, ұзақ ғұмырлы болу – қалыпты жағдай. Алғашқы көрініс – 31 920 жылдан кейінгі жылы, жазғы ыстық күні, орманды төбенің етегіндегі күнге толы алаң. Батыс жағында шағын классикалық ғибадатхана тұр, ал алаңның ортасында үстелге ұқсайтын, адамға жатуға жететін мармардан жасалған жертөле бар. Жертөледен қашықтап орналасқан қисық мармардан жасалған қатар-қатар орындықтар таралып жатыр. Ғибадатханадан төбеге дейін тастан қаланған баспалдақпен жол салынған. Алаңда он сегіз жастан асқан жастар мен қыздар флейтаның әуенімен әсем би билеп жатыр. Олар билеп жатқанда, денесі жас, бірақ жүзі қырсық, уақыттың іздері бар бейтаныс адам тас баспалдақтан төмен түсіп, ойға шомып, екі бишіге соқтығысады. Ол – "Ежелгі". Оған наразылық білдіріледі, Ежелгі адам кешірім сұрап, егер мұнда балалар бағанасы бар екенін білген болса, басқа жолмен өтер еді дейді. Бірақ тез арада татуласып, тойға шақырылады. Ежелгі адам бас тартады, ол ойын-құдайда ойнауға тым ересекті екенін айтады; Ежелгілер өздерінің ләззат алу тәсілдеріне адал болуы керек. Ол кетеді, ал балалар мәңгі жас болуға уәде береді, бірақ Клоя, біршама үлкен, Ежелгілердің өмір салтына тартылатынын айтады. Ол төрт жасқа жуықтап, балалардың іс-әрекетінен шаршап қалған. Бұл екі жасар Стивенмен, оның романтикалық серіктесімен ажырасуға әкеледі, бірақ ол оған ренжімейді, себебі ол жалғыздық іздеуге мүмкіндік береді, онда ол ойға дами алады. Үш жасар Асис оны жұбатуға тырысады, бірақ Стивен басқа жұбаныш тапқанша, күйзелісте қалады. Балабақшада бүгін тыңғырымды күтпеген: бала тууы жоспарланған, содан кейін суретшілер фестивалі өтеді. Ежелгі әйел бала тудыруды қадағалайды. Ол бала тууға дайын ба деп сұрайды, ал Асис баланың дайын екенін, жұмыртқаның ішінде айқайлап, тепкілеп жатқанын және тыныш күтуден бас тартатынын айтады. Бала туу процесі басталады: жастар жаңа шапан, су құйылған құмыралар, үлкен губкалар және, соңында, құрбандыққа арналған жертөлеге қойылатын үлкен жұмыртқаны алып жүреді. Жұмыртқа үнемі "Мен дүниеге келгім келеді! Мен дүниеге келгім келеді!" деп айқайлайды, ал ішкі қозғалыс оны соншалықты қатты шайқап жібереді, оны құлап кетпеу үшін ұстап тұру керек. Ежелгі адам екі араны қолданып қабықты шебер ашып, жаңа туған, жаңа және қызғылт денесіне альбуменнің жіптері жабысқан әдемі қызды көрсетеді. Ол он жетіге ұқсайды. Басқа балалар оның айқай-шуына қарамастан, оны жуады. Олар қызды киіндірген кезде оның ашуы шапанның сұлулығына қуанады. Ол бірнеше қадам басады, бірақ тез жүріп үйренеді, содан кейін Ежелгілер оған балалар сұрағандай Амариллис деп ат қояды. Ежелгі адам жаңа туғанды мұқият тексеріп, оны өмір сүруге жарамды деп жариялайды. Басқа балалар қуанып, шаттанады, себебі кемтар балалардың өмірі ауырсыздау жойылады. Алайда ол өлімге жеткенше өмір сүреді, ал ол кездейсоқ заң бойынша, әркім үшін болмай қалмайды. Ежелгілер балаларды ойынға қалдырады. Амариллис пьесаның қалған бөлігінде қызықты эпизодтар ұйымдастырады. Суретшілер фестивалі басталады. Олардың ең ұлы екі мүсіншісі өзінің соңғы шедеврлерін көрсетеді, гүлдермен тәждіреді, дитирамбалармен құрметтейді және олардың айналасында билер орындалады. Мүсіншілер Архилакс пен Мартелл келіп жетті. Мартелл ештеңе әкелмеген, ал Архилакс Ежелгілердің бюсттерін әкелгені үшін мазақталады, бұл балалар жағымсыз деп санайды; олар өздері сияқты жас сұлуларды көруді қалайды. Архилакс ғибадатханаға жаңа туғаннан бастап, толыққанды жетілгенге дейінгі жастағы бейнелерді орналастыруды жоспарлап отырғанын түсіндіреді. Мартелл күледі, бірақ мазақтамайды; ол да осындай жобаға тырысқанын, бірақ барлық мүсіндерін қиратып, құрал-саймандарын лақтырып тастағанын айтады. Неге деп сұрағанда, өмірдің өзі ғана шынайы және мағыналы екенін және мәрмәр қаншалықты шеберлікпен қалыптасса да, мәрмәр болып қалатынын айтады. Ол мүсін орнына ғалым Пигмалионды алып келді, ол әлем бұрын-соңды көрмеген суретші. Пигмалион тірі, жасанды адам жұбын жасауға жетістікке жетті және оларды көрсетуге дайын, ол солай істейді, оның түсініксіз ғылыми түсіндірмелерімен шыдамсыз көрерменге. Бұл жаратылыстар – көрінісі асыл, көзге көрікті, әдемі киінген еркек пен әйел. Олар қол ұстасып келіп, оларға көрсетілген қамқорлықтан риза болады. Олар ХХ ғасырдың алғашқы үлгілерінен жасалған. Алғашында жағымды болған олардың мінез-құлқы тез қатыгездікке ұшырайды және Пигмалион оларды бақылауға тырысқанда қаза табады. Ежелгілер олардың қажет екенін сезініп келді және жұпты ауырсыздау жойды. Олардың қалдықтары санитарлық шараларды сақтап, Пигмалионның зертханасында өртеліп, зертхана да қиратылды. Ежелгілер осы мүмкіндікті пайдаланып, жастарға өмірдің шындығын түсіндіреді, суреттік бейнелерді қуыршақтармен салыстырып, оларға қызығу уақыт өте келе жойылатынын айтады. Өзіңнің денең – көптеген қуыршақтардың соңғысы және ол да тасталады. Адамның соңғы тағдыры – денесіз, энергия ағыны болу, мәңгілік және жұлдыздар арасында еркін серуендеу. Балалармен сөйлесуден жалыққан Ежелгілер әрқайсысы өз жолымен кетеді. Түн құлағанда балалар ғибадатханада паналады. Қараңғылық басталады және Адамның көлеңкесі шағылысқан сәуле ретінде пайда болады. Содан кейін Әуе, Қаин, одан кейін Жылан мен Адамзат анасы Лилит пайда болады, әрқайсысы өз мінезіне сәйкес сөз сөйлейді, ал Лилит материяға бағынудың соңына апарып соқтыратын болашақты болжайды, содан кейін көріністер жоғалып кетеді.

Комментарийлер

Майкл Холройд пьесаларды "тілектердің шедеврi" деп сипаттап, оларды ғылыми фантастика деп атайды. "Мефусалах" Шоудың ғылыми фантастикамен шын мәніндегі қатысы деп есептеледі. Шоу "Мефусалах" пьесасында ғылыми фантастиканы оқиғаларға сенімділік қосу және оқырманды адамзат тағдыры туралы өз көзқарасын баяндағанда қызықтыру үшін пайдаланады. Оның басты қызығушылығы ғылыми емес, саяси болды, ол алдын ала айтылғандай, адамзат табысты басқару үшін қажет деп санайтын өзгерістерді талқылайды. Соңғы пьеса, "Ақыл жете алатын шекке дейін", мәселенің шешімін ұсынбайды: Адамдар еркін қозғалатын энергия айналымына дейін дамып, ғарыш арқылы жалғыздықта саяхаттауға қабілетті болады, сондықтан үкіметтің қажеті болмайды. Сонымен қатар, Шоудың соңғы пьесаларының бірі "Farfetched Fables" (1950) да ғылыми фантастика ретінде жіктеледі, ал "Күтпеген аралдардың ақымағы" (1934) осы санатқа жақындау келеді. Шоу "Мефусалахқа оралу" кітабын әдебиет және философия ретінде жоғары бағалады; ол оның баспагерлеріне (Constable & Co., Лондон) жазған баспасөз хабарламасында оның "биологтарға, діни қайраткерлерге, көркем әдебиеттегі кереметті жақсы көретіндерге, сондай-ақ театрды жақсы көретіндерге қызығушылық тудыратынын" айтты және оны драмалық әдебиеттегі ең маңызды туындысы деп сипаттады. Ол оны сахнада қоюдың орнына оқуға арналған кітап деп есептеді және Нью-Йорктегі Лоуренс Лангнер мен Бирмингемдегі Барри Винсент Джексон ақшалай шығынға ұшырау мүмкіндігіне қарамастан, оны қоюға талап еткенде таң қалды, бұл күтілгендей болды. Шоу сахнаға қою үшін жазған пьесаларынан айырмашылығы, оларда декорациялардың нақты сипаттамалары бар, "Мефусалах" пьесасының декорациялары туралы мәліметтер тұжырымды және тек оқырманның қиялын бағыттауға қызмет етеді. Мысалы, Бирмингем қойылымының сахналық режиссері жыланның қалай бейнеленетінін сұрағанда, Шоу әуесқой эскизін жасап, костюм, түс және жарықтандыруды жобалау үшін суретшіні жұмысқа алуды ұсынды. BBC, керісінше, 1958 жылы радиодағы пьесаның толық қойылымы үшін суреттеудің күші арқасында әсем декорация жасауға қол жеткізді. Шоудың ұзақ өмір сүретін адамдардың эволюциясына қатысты ғылыми негіздемесі, қасиетті белгілердің мұрагерлігіне байланысты болды. Бұл Жан Батист Ламарк теориясына сәйкес келді, бірақ Ламаркизм құлдырап, Чарльз Дарвиннің көзқарастары 1920 жылы, пьесалар жазылған кезде, басым болды. Луи Кромптонның "Шоу драматургі" (252–53-беттер): "Мефусалахқа оралу" пьесасының ең толық ғылыми зерттелуі – Х.М. Гедульдтың Лондон университетінің Биркбек колледжінде докторлық диссертация ретінде қорғалған пьесаның алты томдық вариумдық басылымы (1961). Бұл диссертация он төрт жүз беттен тұрады, онда интеллектуалды және әдеби негіздер талқыланады, мәтіннің қырыққа жуық басылымы жинақталады, бес бөлімге түсініктемелер, алғы сөз және постскрипт, сондай-ақ пьесаның театр тарихы туралы есеп беріледі. Бұл басылымның көшірмелері Лондон университетінің Голдсмит кітапханасында, Индиана университетінің Лилли кітапханасында (Блумингтон, Индиана штаты) және Техас университетінің Остин қаласындағы сирек кітаптар жинағында сақталады. "Мефусалахқа оралу" кітабынан алынған бір цитата жиі Роберт Ф. Кеннедиге қате атрибуцияланады, тіпті Кеннеди өзінің Шоудан цитата келтіргенін айтқан болса да: "Сен нәрселерді көресің, және сен: "Неге?" дейсің. Бірақ мен ешқашан болмаған нәрселерді армандаймын және "Неге болмасқа?" деймін".