Кіріспе

Майкл Чарльз Александр (20 қараша 1920 – 19 желтоқсан 2004) – британдық армия офицері, Екінші дүниежүзілік соғыстағы тұтқын, Oflag IV C лагерінде ұсталған, кейіннен жазушы. Александр Сандхерст әскери академиясынан Корнуолл герцогының жеңіл жаяу әскеріне офицер болып қабылданып, Командос құрамына қосылды, содан кейін 1940 жылы құрылған Арнайы қайықтар қызметіне (SBS) өтті. SBS-ке барлау және саботаж сияқты түрлі құпия тапсырмалар жүктелді. Александр 1941 жылы лейтенант шеніне көтерілді.

Тұтқындау

SBS-де жұмыс істейтін Александр 1942 жылдың жазында Египеттің Александрия қаласында орналасқан 21 жастағы лейтенант (және уақытша капитан) болды. Кейінірек Александр оқиғаны былайша еске алды: оған және тағы 20 адамға жау тылындағы оқ-дәрі қоймасын жарылту міндеті тапсырылды. Топ Александриядан торпедалық қайықпен 30-40 мильдей сапар жасап, содан кейін қараңғы түскенде резеңке қайықтармен жағаға түсті. Жағаға қонғанда, аймақ жарық пен қозғалысқа толы болды; олардың қонған жері Африка корпусының элиталық бөлімшесі – неміс 90-шы жеңіл жаяу әскер дивизиясының штабы екені анықталды. Басқа 20 адам торпедалық қайыққа қайтып кеткенімен, Александр мен оның серігі, капрал Питер Гурни, миссияны орындау үшін қалуға шешім қабылдады. Қараңғыда олар танк тасымалдағышты жарылқады, бірақ британ территориясына екі күн бойы қайтуға тырысқаннан кейін тұтқындалды.

Аулау жағдайы

Ескендір тұтқындалған кезде азаматтық киім мен Африка корпусының бас киімін киіп жүрген. Ол азаматтық киім киген (жібек көйлек және габардин шалбар) себебі, күні бұрынғыдай тапсырманы қайта орындауға шақырылғандықтан, теннис кортынан тікелей қайтып, торпедолық қайыққа үлгеру үшін қонақүйіне асыққан. Неміс лагерьлері арасында жүргенде, ол және Гурни тамақ пен су алып келмеген. Екінші күні таңертең екеуі таңғы астың (спагетти болоньезе мен кофе) жеу үшін алты орындық неміс шатырына кірді; Александр ыстықтан қорғану үшін олардың бір бас киімін алды. Ол сондай-ақ үш пистолетін алып кетті («біз британдықтар Лугер пистолетін жақсы көреміз»). Олар немістерді өлтірудің орнына байлап қойды, бұл немістердің біреуіне қашып кетуіне және оларды тұтқындауға әкелген дабыл қағуға мүмкіндік берді. Сондықтан, тұтқындалған кезде Александр азаматтық киімде болды, жартылай неміс формасын киген еді, және «жақсы, Оксфордта білім алған неміс офицері» оларға танк тасымалдағышын жарылтып, ішінде ұйықтаған екі сарбазды өлтіргендіктен, кісі өлтіру қылмысымен айыпталады деді. Сол неміс офицері Адольф Гитлердің «командалық ойын ойнағандарды» дереу атуға бұйрық бергенін де айтты. Бұл ақпарат олар бұрыннан білген нәрсемен сәйкес келді, немістер «саботажшыларды» үнемі өлтіретінін білді. Осы жағдайды ескере отырып, Гурни Александрдың Солтүстік Африкаға жаңадан келген генерал Харольд Александрмен туыс екенін айтты. Александр бұл жалған мәлімдемеге сүйеніп, ол генералдың жүрек туысы екенін біртіндеп жеткізді. Гурни мен Александр немістердің маңызды тұтқындарды кейінірек кепіл ретінде пайдалану үшін тірі қалдыруға дайын болуы мүмкін екенін түсінді. Оларды фельдмаршал Эрвин Роммель мен генерал Вестфаль тез арада бағалап, жазалаудың орнына түрмеге қамауды шешті. Александр мен Гурни Берлиндегі Талаг түрмесіне жіберілді. Содан кейін Александр Лейпцигке жақын орналасқан қатаң күзетілетін Қолдиц қамалына ауыстырылды. Александр олар Берлинге бірге жіберілгеннен кейін Гурниге не болғанын анықтай алмады. Александр кейіннен Гурни Берлинде «жойылды» деген ой оны «қуантпайтынын» жазды.

Колдиц қамалы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Колдицте қауіпті немесе қашу қаупі бар саналған одақтас офицерлер орналастырылды. Колдицте Александр король Георг VI-ның екі жүрегі және Уинстон Черчилльдің екі жүрегі болған 21 тұтқыннан құралған "Проминанта" тобына қосылды. Кепіл ретінде пайдалануға арналған "Проминанта" мүшелері басқа тұтқындардан бөлек ұсталып, қарапайым жақсырақ жағдаймен қамтамасыз етілді.

Шығару

1945 жылдың 12 сәуірінде алыстан американдық оқтар естіліп, одақтастардың жеңіске жақын екені анық болды. Сол кезде нацистердің әскери тұтқындар басшысы, Вафен СС генералы Готтлоб Бергер, Гитлердің оларды соңғы қарсылық көрсетілетін тауларға жеткізуді қалағанын мәлімдеді. Ол олардың бәрінің өлтірілетінін де айтты. Бірақ Бергер бұл Фюрердің бұйрығын орындамайтынын хабарлады. Оның орнына, ол "Проминентті" есімді танымал тұтқындарды екі жүк көлігіне тиеп, американдықтарға жіберді. Нюрнберг процесінде Бергер басқа да соғыс қылмыстары үшін өзін ақтауға тырысты, бірақ тарихшылар оның айтқандарына, Colditz-ті босатудан басқа, сенімсіздікпен қарайды. Соғыс аяқталуға жақын патша мен премьер-министрдің туыстарын босатуға оның ниетіне де күмән тудырады. Нәтижесінде генерал соғыс қылмыстары үшін 6 жылға сотталды. Александр 1946 жылы капитандық шеніне көтеріліп, 1951 жылы денсаулығына байланысты әскерден шығарылды.