Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хэллоуинде киілетін костюмдер – 31 қазанға дейін аталатын Хэллоуин мейрамында киілетін киімдер.
Costumes worn on or around Halloween
Halloween costumes are costumes worn on Halloween, a festival which falls on October 31.
Сипаттама
Хэллоуинге арналған киімдер дәстүрлі түрде қорқынышты, табиғаттан тыс немесе халықтық аңыздарға негізделген. Алайда, 1930 жылдары кино, әдебиет және радио сияқты бұқаралық ақпарат құралдарының кейіпкерлерінен жасалған киімдер танымал бола бастады. Хэллоуин киімдерін көбінесе жастар киеді, бірақ 20 ғасырдың ортасынан бері ересектер де жиі кие бастады. Хэллоуинде киім кию туралы ең алғашқы мәлімет 1585 жылға қарай Шотландиядан алынған. Бұл әдет-ғұрыпқа қатысты көптеген деректер 18 және 19 ғасырларда Шотландия, Ирландия, Мэн және Уэльс сияқты кельт елдерінде кездеседі. Бұл әдет кельттердің Самайн және Калан Гаеф мерекелерінен немесе христиандардың Бүкіл Әулиелер күні қарсаңындағы "жан алу" дәстүрінен пайда болған деген болжам бар. Сондай-ақ, Хэллоуинде киінудің бастауы христиандық "өлім биі" дәстүрімен байланысты болуы мүмкін. Киіну тек Хэллоуинмен ғана шектелмейді, христиандар Рождество сияқты мерекелерде де осыған ұқсас дәстүрлерді сақтайды.
Halloween costumes are traditionally based on frightening supernatural or folkloric beings. However, by the 1930s, costumes based on characters from mass media such as film, literature, and radio gained popularity. Halloween costumes have tended to be worn mainly by young people but since the mid 20th century, they have been increasingly worn by adults as well. An early reference to wearing costumes on Halloween comes from Scotland in 1585. There are many references to the custom during the 18th and 19th centuries in the Celtic countries of Scotland, Ireland, Mann, and Wales. It has been suggested that the custom comes from the Celtic festivals of Samhain and Calan Gaeaf, or from the practice of "souling" during the Christian observance of Allhallowtide. The Christian tradition of acknowledging the danse macabre is also suggested as the origin of dressing up on Halloween. Dressing up is not strictly restricted to Halloween among Christians, with similar practices being observed on holidays like Christmas.
Хэллоуин костюмдерінің тарихы
Хэллоуин күні костюм киіп, көңіл көтерудің қызықты мерекесі, сол кезде паранормальды жаратылыстар мен әлемнен тыс жандардың жер бетінде серуендеп жүреді деген сенімге негізделген. Бұл әдет 31 қазанда қыстың басталуын белгілейтін кельттердің мейрамынан бастау алған болуы мүмкін. Ирландияда, Шотландияда және Мэн аралында бұл мейрам Самайн, ал Уэльсте, Корнуолл мен Бретаньде – Калан Гааф деп аталған. Мейрамның христиан дініне дейінгі тамырлары бар деп саналады. V ғасырда Ирландия христианды қабылдағаннан кейін, осы дәстүрлердің кейбіреулері аймақтағы христиандық мерекеде – Самайн/Калан Гаафта сақталған болуы мүмкін, ата-бабаларының дәстүрлерін христиандықпен үйлестірген. Бұл рухтар мен өлгендердің жандары біздің әлемімізге оңай кіре алатын уақыт ретінде қарастырылды. Аос Сиді құрметтеу қажет болды, осылайша халық пен мал қыста аман қалуы мүмкін. Кемінде 16 ғасырдан бері, мейрамға тамақ алмасу үшін өлеңдер немесе әндер оқып, үйден-үйге костюммен (немесе маскировкамен) бару кірді. Бұл "жақсылық үшін сыйлық талап ететін" қыстың ескі рухтарын бейнеледі. Ф. Мариан МакНиллдің айтуынша, ежелгі пұтқа табынушылық мейрамында рухтарды бейнелеу үшін бетперде немесе костюм киген адамдар болған, ал беттер қасиетті оттан алынған күлмен белгіленген (немесе қаралаған). XIX ғасырдағы Англияда жастардың бет-әлпетін бүркеп, бояп немесе қара түске бояп үйден-үйге жүргендері байқалды, егер оларды қарсы алмаса, жамандық істейміз деп қорқытқан. Allhallowtide кезінде кедей адамдар үй-үйден барып, өлгендердің өкілдері ретінде немесе олар үшін дұға оқу үшін жан торттарын жинаған. XIX ғасырдың ағылшын жазушысы былай деген: "Бұл балалардың әсем киімдер киіп, шаруалар мен коттедждерді аралап, ән айтып, торт, алма, ақша немесе жақсы әйелдер беретін кез келген нәрселерді сұрап жүруінен тұратын". Олар "барлық христиан жандары үшін мейірімділік" тілеген. Шекспир бұл әдетті "Веронаның екі мырзасы" (1593) пьесасында атап өткен. Христиан дін қызметкері принц Сори Конте костюм кию туралы былай деп жазды: "Дәстүр бойынша өлгендердің жандары Бүкіл қасиеттілер күніне дейін жер бетінде серуендеп жүреді, ал All Hallows' Eve – өлгендерге соңғы рет кек алуға мүмкіндік беретін уақыт. Кек алуға ниетті жанның танымауы үшін, адамдар өздерін жасыру үшін бетперде немесе костюм киетін". Орта ғасырларда Allhallowtide кезінде шейіт болған әулиелердің мүсіндері мен реликвиялары көшелер арқылы парадталды. Кейбір шіркеулер мұндай заттарға қол жеткізе алмағандықтан, олардың орнына адамдарды әулиелерге киіндірген. Кейбір діндарлар бүгінге дейін Хэллоуин мерекесінде әулиелерге, Киелі кітап кейіпкерлеріне және реформаторларға киінеді. Еуропада, әсіресе Францияда, көптеген христиандар Хэллоуинде "шіркеулердегі өлгендер қорқынышты тойға қатысады" деп сенді, бұл danse macabre деп белгілі, ол көбінесе шіркеулерді безендіруде бейнеленген. Christianity Today басылымында жарияланған мақалада danse macabre ауылдық сайыстар мен сарайдағы маскарадтарда ойнатылғаны, адамдардың "қоғамның әртүрлі топтарынан келген өлекселер ретінде киінгені" және бұл Хэллоуин костюмдерімен тойлардың бастауы болғаны айтылды. Солтүстік Америкада Хэллоуинде костюм кию салты алғаш рет 1911 жылы Онтарио штатының Кингстон қаласындағы газетте балалар көршілік ауданда "көзге көрінбей" жүргені туралы жазылғанда тіркелді. XIX ғасырдың Америкасында Хэллоуин көбінесе костюмдермен парадтармен және "әдепсіз көңіл көтерулермен" тойланды. Алайда, Виктория дәуірінің моральдық нормаларына сәйкес келу үшін фестивальді "үйлестіруге" тырысты. Хэллоуин мемлекеттік емес, жеке мерекеге айналды, ішімдік пен сезімге толы мерекелер де назардан тыс қалды, және тек балалар ғана мерекеге қатысады деп күтілді. Алғашқы Хэллоуин костюмдері Хэллоуиннің готикалық сипатын көрсетіп, негізінен балаларға арналған. Киім-кешектер үйде жасалды немесе сатып алуға болатын және костюм жасау үшін пайдаланылатын заттарды (мысалы, макияж) пайдалана отырып жасалды. Бірақ 1930 жылдары А. С. Фишбах, Бен Купер және басқа фирмалар дүкендерде сатуға арналған Хэллоуин костюмдерін жаппай шығара бастады, трик-ор-трит популярлыққа ие болғанда. Хэллоуин костюмдері көбінесе табиғаттан тыс және қорқынышты жаратылыстарды еліктеуге арналған. Киімдер дәстүрлі түрде вампирлер, қасқырлар, зомбилер, арбақтар, қаңқалар, сиқыршылар, гоблиндер, тролльдер, шайтандар және т.б. сияқты жындылардың костюмдері болып табылады, немесе соңғы жылдары ғарыш және супербатырлар сияқты ғылыми-фантастикалық кейіпкерлер. Президенттер, спортшылар, атақты адамдар немесе фильмдердегі, теледидардағы, әдебиеттегі кейіпкерлер сияқты поп-мәдениет кейіпкерлерінің костюмдері де бар. Тағы бір танымал тренд – әйелдердің (кейде еркектердің) Хэллоуинді әдепсіз немесе ашық костюмдер киюге мүмкіндік ретінде пайдалануы, әдеттегі жағдайда қоғамда қабылданбайтын терінің көбірек бөлігін көрсетуі. Кішкентай қыздар көбінесе Хэллоуинде қорқынышты емес, ханшайымдар, феялар, періштелер, сүйкімді жануарлар және гүлдер сияқты кейіпкерлерге киінеді. Хэллоуин костюмдерімен кештер көбінесе 31 қазан күні немесе оның маңында, көбінесе мерекеге дейінгі жұма немесе сенбі күні өтеді. Хэллоуин кештері АҚШ-та өткізілетін үшінші ең танымал кеш түрі болып табылады, тек Суперкубок және Жаңа жылдық кештерден кейін ғана қалады.
The fun, enjoyable festivities of wearing costumes on Halloween were believed to be from the idea that paranormal beings and souls from the underworld drifted the earth at this time. The practice may have originated in a Celtic festival held on 31 October to mark the beginning of winter. It was called Samhain in Ireland, Scotland and the Isle of Man, and Calan Gaeaf in Wales, Cornwall, and Brittany. The festival is believed to have pre Christian roots. After the Christianization of Ireland in the 5th century, some of these customs may have been retained in the Christian observance of All Hallows' Eve in that region—which continued to be called Samhain/Calan Gaeaf—blending the traditions of their ancestors with Christian ones. It was seen as a liminal time when the spirits or fairies (the Aos Sí) and the souls of the dead could more easily come into our world. It was believed that the Aos Sí needed to be propitiated to ensure that the people and their livestock survived the winter. From at least the 16th century, the festival included mumming and guising, which involved people going house to house in costume (or in disguise), usually reciting verses or songs in exchange for food. It is suggested that the mummers and guisers "personify the old spirits of the winter, who demanded reward in exchange for good fortune". F. Marian McNeill suggests the ancient pagan festival included people wearing masks or costumes to represent the spirits, and that faces were marked (or blackened) with ashes taken from the sacred bonfire. In 19th century England, youths went house to house with masked, painted, or blackened faces, often threatening to do mischief if they were not welcomed. At Allhallowtide, groups of poor people would go door to door, collecting soul cakes – either as representatives of the dead or in return for saying prayers for them. One 19th century English writer said it "used to consist of parties of children, dressed up in fantastic costume, who went round to the farmhouses and cottages, singing a song, and begging for cakes (spoken of as "Soal cakes"), apples, money, or anything that the good wives would give them". The soulers typically asked for "mercy on all Christian souls for a soul cake". Shakespeare mentioned the practice in his play The Two Gentlemen of Verona (1593). Christian minister Prince Sorie Conteh wrote on the wearing of costumes: "It was traditionally believed that the souls of the departed wandered the earth until All Saints' Day, and All Hallows' Eve provided one last chance for the dead to gain vengeance on their enemies before moving to the next world. To avoid being recognized by any soul that might be seeking such vengeance, people would don masks or costumes to disguise their identities". In the Middle Ages, statues and relics of martyred saints were paraded through the streets at Allhallowtide. Some churches that could not afford these things had people dress as saints instead. Some believers continue the practice of dressing as saints, biblical figures, and reformers in Halloween celebrations today. Many Christians in continental Europe, especially in France, believed that on Halloween, "the dead of the churchyards rose for one wild, hideous carnival," known as the danse macabre, which has often been depicted in church decoration. An article published by Christianity Today claimed the danse macabre was enacted at village pageants and court masques, with people "dressing up as corpses from various strata of society" and suggested this was the origin of Halloween costume parties. The custom of guising at Halloween in North America was first recorded in 1911, when a newspaper in Kingston, Ontario reported children going "guising" around the neighborhood. In 19th century America, Halloween was often celebrated with costume parades and "licentious revelries." However, efforts were made to "domesticate" the festival to conform with Victorian era morality. Halloween was made into a private rather than public holiday, celebrations involving liquor and sensuality de emphasized, and only children were expected to celebrate the festival. Early Halloween costumes emphasized the gothic nature of Halloween and were aimed primarily at children. Costumes were also made at home or using items (such as make up) that could be purchased and utilized to create a costume. But in the 1930s, A. S. Fishbach, Ben Cooper, Inc., and other firms began mass producing Halloween costumes for sale in stores as trick or treating became popular in North America. Halloween costumes are often designed to imitate supernatural and scary beings. Costumes are traditionally those of monsters such as vampires, werewolves, zombies, ghosts, skeletons, witches, goblins, trolls, devils, etc., or in more recent years, such science fiction inspired characters as aliens and superheroes. There are also costumes of pop culture figures like presidents, athletes, celebrities, or characters in film, television, literature, etc. Another popular trend is for women (and, in some cases, men) to use Halloween as an excuse to wear sexy or revealing costumes, showing off more skin than would be socially acceptable otherwise. Young girls often dress as entirely non scary characters for Halloween, including princesses, fairies, angels, cute animals, and flowers. Halloween costume parties generally take place on or around October 31, often on the Friday or Saturday before the holiday. Halloween parties are the 3rd most popular party type held in the United States, falling behind only to Super Bowl and New Year's Eve parties.
Хэллоуин костюмдерінің экономикасы
Зерттеушілер АҚШ-тағы Ұлттық бөлшек сауда федерациясы үшін сауалнама жүргізді және тұтынушылардың 53,3% 2005 жылы Хэллоуинге костюм сатып алуды жоспарлап отырғанын, орташа есеппен 38,11 доллар жұмсайтынын анықтады (алдыңғы жылға қарағанда 10 долларға артық). Сондай-ақ, 2006 жылы 4,96 миллиард доллар жұмсалатыны күтілді, бұл өткен жылғы 3,3 миллиард доллардан айтарлықтай жоғары. Экономиканың қиын жағдайы көптеген американдықтарды Хэллоуинге жұмсалатын қаржыларын азайтуға мәжбүр етті. 2009 жылы Ұлттық бөлшек сауда федерациясы американдық үй шаруашылықтары Хэллоуинге жұмсалатын қаражатты 15%-ға дейін, яғни 56,31 долларға дейін азайтатынын болжады. 2013 жылы американдықтар Хэллоуинді тойлауға шамамен 6,9 миллиард доллар жұмсады, оның ішінде костюмдерге 2,6 миллиард доллар (балалар костюмдеріне қарағанда ересектер костюмдеріне көбірек жұмсалды) және үй жануарларының костюмдеріне 330 миллион доллар жұмсалды. 2017 жылы американдықтар Хэллоуин тауарларына 9,1 миллиард доллар, оның ішінде Хэллоуин костюмдеріне 3,4 миллиард доллар жұмсайтыны есептелді. NRF жүргізген тағы бір сауалнамада Хэллоуинге арналған киімдерді сатып алушылардың 67%-ы сатып алатыны және 2019 жылы 3,2 миллиард доллар жұмсайтыны көрсетілді. 2022 жылы Хэллоуинге жұмсалатын қаржы 10,6 миллиард долларға жетеді деп есептелді.
Researchers surveyed for the National Retail Federation in the United States and found that 53.3% of consumers planned to buy a costume for Halloween 2005, spending $38.11 on average (up $10 from the year before). They were also expected to spend $4.96 billion in 2006, up significantly from just $3.3 billion the previous year. The troubled economy has caused many Americans to cut back on Halloween spending. In 2009, the National Retail Federation anticipated that American households would decrease Halloween spending by as much as 15% to $56.31. In 2013, Americans spent an estimated $6.9 billion to celebrate Halloween, including a predicted $2.6 billion on costumes (with more spent on adult costumes than for children's costumes) and $330 million on pet costumes. In 2017, it was estimated that Americans would spend $9.1 billion on Halloween merchandise with $3.4 billion of that towards Halloween costumes. Another survey by NRF showed that 67% of Halloween shoppers would buy Halloween costumes, spending $3.2 billion in 2019. It was estimated that the Halloween spending in 2022 would reach $10.6 billion.
Хэллоуин костюмдерін сынға алу
Қазіргі Батыс әлеміндегі Хэллоуин костюмдері кейде заманауи адамдар мен нәрселерді бейнелейді және кейде олардың саяси және мәдени маңызы тұрғысынан қарастырылады. Хэллоуин костюмдері кейде басқа халықтардың, мысалы, цығандар мен үндістердің стереотиптік бейнелерін ойсыз қолданғандықтан мәдени ұрлық деп айыпталады. Иммиграция және кедендік бақылау басқармасының хатшысы Джули Майерс ICE Хэллоуин кешінде "Ең жақсы костюм" сыйлығын дрейлоктар мен қара бояуға боялған "Ямайкадан қашқан тұтқын" кейіпіндегі адамға бергені үшін дауға тартылды.
Halloween costumes in the contemporary Western world sometimes depict people and things from present times and are sometimes read in terms of their political and cultural significance. Halloween costumes are sometimes denounced for cultural appropriation when they uncritically use stereotypical representations of other groups of people such as gypsies and Native Americans. Immigration and Customs Enforcement Secretary Julie Myers was involved in a scandal when she awarded "Best Costume" at the ICE Halloween party to an 'escaped Jamaican prisoner' dressed in dreadlocks and blackface.
Сексизм
Хэллоуин костюмдері көптеген әйелдер костюмдерін, тіпті жас қыздарға арналғандарын да, ашық түрде сексуалдау арқылы дау тудыруы мүмкін. Ерлерге арналған студент, полицей, ғалым, дін қызметкері немесе медбике сияқты түрлі мамандықтардың костюмдері болғанымен, олар көбінесе сол салаларда жұмыс істейтін ер адамдардың киетін киімдеріне ұқсас келеді. Ал әйелдерге арналған костюмдер көбінесе сол мамандықтардағы әйелдердің киетін киімдеріне сай келмейді, олар киген адамды сексуалдауға және бейнеленген идеяға баса назар аударады.
Halloween costumes can also generate controversy through the overt sexualization of many women's costumes, even those intended for young girls. While costumes of various occupations like student, police officer, academia, clergy, or nursing do exist for men, they are often at least relatively accurate to the clothing a male employed in any of the fields would wear. Costumes for females are often far from what would be considered accurate of the clothing worn by women in those fields and focus on the sexualization of the wearer and often the concept portrayed.