Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелден келе жатқан обычай немесе сенім
Long existing custom or belief
Дәстүр – адамдар тобының немесе қоғамның ішінде бұрыннан бері сақталған, символдық мағынасы немесе ерекше мәні бар сенімдер мен мінез-құлықтар жүйесі (халықтық әдет-ғұрыптар). Көптеген жалпы терминдер сияқты, дәстүрдің де көптеген анықтамасы бар. Алғашқыда дәстүрлер ауызша беріліп, жазу қажет болмаған. Бұл процеске көмектесетін құралдарға өлең, жырлар және аллитерация сияқты поэтикалық тәсілдер кіреді. Осылайша сақталған әңгімелер де дәстүр деп аталады немесе ауызша дәстүрдің бір бөлігі ретінде қарастырылады. Дегенмен, тіпті мұндай дәстүрлердің де белгілі бір уақытта пайда болғаны (адамдар жасағаны) есептеледі. Дәстүрлер заман талабына қарай өзгертілуі мүмкін, ал бұл өзгерістер ежелгі дәстүрдің бір бөлігі ретінде қабылдануы мүмкін. Сөйтіп, дәстүрді сақтайтын адамдар өзгерістерді саналы түрде байқамайды, тіпті дәстүр көптеген ұрпақтар бойында үлкен өзгерістерге ұшыраса да, ол өзгермегендей көрінеді. Дәстүр – қоғам мен үкіметтер тарапынан орнатылған және сақталған сенімдер мен әдет-ғұрыптар, мысалы, ұлттық әнұрандар мен ұлттық мерекелер, АҚШ-тағы федералды мерекелер сияқты. Дәстүр сонымен қатар топтар (мысалы, отбасылық дәстүрлер) ішінде сақталатын үлкен ұғымдарды білдіре алады. Дәстүрге материалдық нысандар да жатуы мүмкін, мысалы, ғимараттар, өнер туындылары немесе құралдар. Дәстүр жеке, коммерциялық, саяси немесе ұлттық мүдделер үшін әдейі жасалып, жариялануы мүмкін, бұл колониялық Африкада болғандай; немесе ол халық арасында табиғи түрде дамып таралудың орнына, бір ғана кеңінен жарияланған оқиғаға негізделген тез қабылдануы мүмкін, мысалы, ақ той көйлегі, ол королева Виктория ақ көйлек кигеннен кейін ғана танымал болды, Саксен-Кобург Альбертіне үйленген күні. Дәстүрді жасаудың мысалы – Вестминстер сарайын (Британ Парламенті орналасқан жер) готика стилінде қайта құру. Заңдылықты қамтамасыз ету үшін отаршылдық билік өздерінің позицияларын заңды ету үшін пайдалана алатын «дәстүрді» жиі ойлап табушы еді. Мысалы, басшылыққа мұрагерлік белгілі бір тәртіппен жүзеге асырылуы отаршылдық билік тарапынан өз кандидаттарын таңдау үшін дәстүрлі деп танылуы мүмкін. Көбінесе мұндай өнертабыстар қандай да бір дәстүрге негізделген, бірақ олар шамадан тыс, бұрмаланған немесе белгілі бір түсіндірмеге бейімделген. Құрастырылған дәстүрлер қазіргі ұлттық мәдениеттердің маңызды құрамдас бөліктері болып табылады, олар тәжірибелердің ортақтығын қамтамасыз етеді және ұлтшылдықпен бекітілген біртұтас ұлттық өзіндік ерекшелікті насихаттайды. Көрінетін мысалдарға мемлекеттік мерекелер (әсіресе нақты бір ұлтқа тән), ұлттық әнұрандарды орындау және дәстүрлі ұлттық тағамдар (ұлттық тағамдарға қараңыз) жатады. Шет елде тұратын және иммигранттар қауымдастықтары өздерінің туған елдерінің дәстүрлерін сақтап жүруі мүмкін.
A tradition is a system of beliefs or behaviors (folk custom) passed down within a group of people or society with symbolic meaning or special significance with origins in the past. As with many other generic terms, there are many definitions of tradition. Originally, traditions were passed orally, without the need for a writing system. Tools to aid this process include poetic devices such as rhyme, epic stories and alliteration. The stories thus preserved are also referred to as tradition, or as part of an oral tradition. Even such traditions, however, are presumed to have originated (been "invented" by humans) at some point. Traditions may also be adapted to suit the needs of the day, and the changes can become accepted as a part of the ancient tradition. Thus, those carrying out the traditions will not be consciously aware of the change, and even if a tradition undergoes major changes over many generations, it will be seen as unchanged. beliefs or customs instituted and maintained by societies and governments, such as national anthems and national holidays, such as Federal holidays in the United States. Tradition can also refer to larger concepts practiced by groups (family traditions at Christmas It can also include material objects, such as buildings, works of art or tools. A tradition may be deliberately created and promulgated for personal, commercial, political, or national self interest, as was done in colonial Africa; or it may be adopted rapidly based on a single highly publicized event, rather than developing and spreading organically in a population, as in the case of the white wedding dress, which only became popular after Queen Victoria wore a white gown at her wedding to Albert of Saxe Coburg. An example of an invention of tradition is the rebuilding of the Palace of Westminster (location of the British Parliament) in the Gothic style. Requiring legitimacy, the colonial power would often invent a "tradition" which they could use to legitimize their own position. For example, a certain succession to a chiefdom might be recognized by a colonial power as traditional in order to favour their own candidates for the job. Often these inventions were based in some form of tradition, but were exaggerated, distorted, or biased toward a particular interpretation. Invented traditions are central components of modern national cultures, providing a commonality of experience and promoting the unified national identity espoused by nationalism. Common examples include public holidays (particularly those unique to a particular nation), the singing of national anthems, and traditional national cuisine (see national dish). Expatriate and immigrant communities may continue to practice the national traditions of their home nation.
Ғылыми дискурста
Ғылымда дәстүр көбінесе әдебиетте автор ойларының өрісіне қатысты байланысын анықтау үшін қолданылады. 1948 жылы ғылым философы Карл Поппер ғылымға қатысты "дәстүрдің рационалды теориясы" болуы керек екенін ұсынды, бұл теорияның негізі социологиялық болды. Поппер пікірінше, белгілі бір зерттеу бағытына кіріскен әр ғалым алдыңғы ғалымдардың дәстүрін, олардың зерттеулерін және оларды жоққа шығарған барлық қорытындыларын мұраға алады. Томас Кун, ол 1977 жылы ұсынған мақаласында өз ойларын баяндады, дәстүрдің осындай сын тұрғысынан мұраға алу сезімі тарихи тұрғыдан алғанда, өз салаларын өзгерте білген ең үздік ғалымдарды ерекшелендіретін нәрсе – дәстүрді қабылдауы екенін айтты.
In science, tradition is often used in the literature in order to define the relationship of an author's thoughts to that of his or her field. In 1948, philosopher of science Karl Popper suggested that there should be a "rational theory of tradition" applied to science which was fundamentally sociological. For Popper, each scientist who embarks on a certain research trend inherits the tradition of the scientists before them as he or she inherits their studies and any conclusions that superseded it. For Thomas Kuhn, who presented his thoughts in a paper presented in 1977, a sense of such a critical inheritance of tradition is, historically, what sets apart the best scientists who change their fields is an embracement of tradition.
Антропология
Дәстүр антропологиядағы маңызды ұғымдардың бірі болып табылады; антропологияны «дәстүрлі қоғамдардағы дәстүрді» зерттейтін ғылым деп айтуға болады. Дегенмен, «дәстүр теориясы» жоқ, себебі көптеген антропологтар үшін дәстүрдің не екенін талқылаудың қажеті көрінбейді, өйткені дәстүрді анықтаудың өзі қажет емес (әркім оның мәнін біледі деп есептеуге болады) және маңызды емес (ұсақ-түйек айырмашылықтар техникалық сипатта болады). Балықтар, құстар және сүтқоректілердің топтарында мінез-құлыққа қатысты дәстүрлер байқалған. Әсіресе, орангутан мен шимпанзелер тобында көптеген мінез-құлық дәстүрлері кездеседі, ал шимпанзелерде дәстүрлі мінез-құлықтың бір топтан екінші топқа (тек топ ішінде ғана емес) таралуы анықталған. Мұндай мінез-құлық дәстүрлері эволюциялық маңызға ие болуы мүмкін, генетикалық өзгерістерге қарағанда жылдам бейімделуге жағдай жасайды.
Tradition is one of the key concepts in anthropology; it can be said that anthropology is the study of "tradition in traditional societies". There is however no "theory of tradition", as for most anthropologists the need to discuss what tradition is seems unnecessary, as defining tradition is both unnecessary (everyone can be expected to know what it is) and unimportant (as small differences in definition would be just technical). Behavioral traditions have been observed in groups of fish, birds, and mammals. Groups of orangutans and chimpanzees, in particular, may display large numbers of behavioral traditions, and in chimpanzees, transfer of traditional behavior from one group to another (not just within a group) has been observed. Such behavioral traditions may have evolutionary significance, allowing adaptation at a faster rate than genetic change.
Музыкатану және этномузыкатану
Музыкология мен этномузыкология саласында дәстүр – кейінгі ұрпақтарға беріліп келе жатқан сенімдер жүйесі, репертуар, техника, стиль және мәдениетті білдіреді. Музыкадағы дәстүр, ерекшеленетін үлгілерді анықтауға мүмкіндік беретін тарихи контекстті көрсетеді. Тарихқа қатысты сезіммен бірге, дәстүрлердің уақыт өте келе өзгеріп, бейімделуіне себеп болатын икемділігі бар. Музыкатану мен этномузыкатану музыканы ғылыми тұрғыдан зерттеу ретінде анықталғанымен, олардың зерттеу әдістемесі мен нысаны әртүрлі. «Дәстүр, немесе дәстүрлер, белгілі бір композитордың шығармаларын зерттеу контексі ретінде немесе кең ауқымды тарихи көзқарас бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін».
In the field of musicology and ethnomusicology tradition refers to the belief systems, repertoire, techniques, style and culture that is passed down through subsequent generations. Tradition in music suggests a historical context with which one can perceive distinguishable patterns. Along with a sense of history, traditions have a fluidity that cause them to evolve and adapt over time. While both musicology and ethnomusicology are defined by being 'the scholarly study of music' they differ in their methodology and subject of research. 'Tradition, or traditions, can be presented as a context in which to study the work of a specific composer or as a part of a wide ranging historical perspective.'
Әлеуметтану
Дәстүр ұғымы алғашқы әлеуметтану зерттеулерінде (19-шы және 20-шы ғасырлардың тоғысында) дәстүрлі қоғамды, одан гөрі көбірек қазіргі заманғы индустриялық қоғамды ерекшелеуге қатысты. Бұл көзқарас ең айқын түрде Макс Вебердің дәстүрлі билік және қазіргі заманғы рационалды-құқықтық билік тұжырымдарында бейнеленген, ол "бұл дұрыс, себебі біз әрқашан осылай істедік" түрінде көрінеді. Көп жағдайларда мұндай аргументті "дәстүр" енді қажетті болмауы мүмкін, тіпті бұрынғы танымалдылығына қарамастан, ешқашан да болмаған болуы мүмкін деген негізде жоққа шығаруға болады.
The concept of tradition, in early sociological research (around the turn of the 19th and 20th century), referred to that of the traditional society, as contrasted by the more modern industrial society. This approach was most notably portrayed in Max Weber's concepts of traditional authority and modern rational legal authority. which takes the form "this is right because we've always done it this way." In most cases such an appeal can be refuted on the grounds that the "tradition" being advocated may no longer be desirable, or, indeed, may never have been despite its previous popularity.
Саяси және діни дискурста
Дәстүр мен дәстүрлі құндылықтар ұғымдары белгілі бір құндылықтардың заңдылығын орнату үшін саяси және діни дискурста жиі қолданылады. XX және XXI ғасырлардағы АҚШ-та дәстүр ұғымы консервативті діни құндылықтардың орталықтылығы мен заңдылығын дәлелдеу үшін пайдаланылды. Сол сияқты, сунни мұсылмандары да Әһл әс-Сунна уә әл-Жамағә (أهل السنة والجماعة) деп аталады, яғни «Мұхаммедтің (ﷺ) дәстүрі мен қауымының адамдары», бұл олардың діни және мәдени дәстүрге деген құрметін көрсетеді. Жалпы алғанда, дәстүр саяси спектрді анықтау құралы ретінде қолданылды, онда оңшыл партиялар солшылдарға қарағанда өткеннің белгілі бір жолдарына жақын болды. Мұнда дәстүрге адалдық ұғымы табиғи заң мен трансценденттік моральдық тәртіп, иерархия мен органикалық біртүтаслық, аграризм, классицизм және жоғары мәдениет принциптерінің қажеттілігін және адалдықтың қиылысатын салаларын қамтитын дәстүршіл консерватизмнің (немесе жай ғана дәстүршілдік) саяси философиясымен көрінеді. Сондықтан дәстүршілдер индивидуализм, либерализм, заманауилық және әлеуметтік прогресс ұғымдарын қабылдамайды, бірақ мәдени және білім беруді жаңартуды, сондай-ақ шіркеу, отбасы, мемлекет және жергілікті қауымдастыққа қызығушылықты қайта жандандыруды қолдайды. Бұл көзқарас, мысалы, әйелдердің үй шаруасындағы орнына қатысты стереотиптік көзқарастар сияқты, енді қажет деп саналмайтын дәстүрлі тәжірибелерді өз түсінігіне енгізгені үшін сынға ұшырады. Басқа қоғамдарда, әсіресе әлеуметтік өзгерістердің жылдамдығын сезінгендерде, «дәстүрлі» деген идея кеңінен талқылауға түсуі мүмкін, әртүрлі топтар өздерінің құндылықтарын заңды дәстүрлі құндылықтар ретінде орнатуға тырысады. Дәстүрлерді анықтау және бекіту кейбір жағдайларда әртүрлі қоғамда кіші топтар арасында бірлік құру құралы болуы мүмкін, ал басқа жағдайларда дәстүр топтарды бір-бірінен ажырату және бөліп-тарату құралы болып табылады. Дәстүрге бағдарланған қоғамдар балалық құрмет, келісім мен топтың игілігі, тұрақтылық және өзара тәуелділікке құрметпен қарастырылады, ал заманауилықты көрсететін қоғам «индивидуализмді (еркін ерік пен таңдаумен), ұялылықты және прогресті» бағалайды. Дәстүрді қазіргі заманмен байланыстыратын Энтони Гидденс дәстүрді ритуалмен байланысты нәрсе ретінде қарастырады, онда ритуал дәстүрдің жалғасуына кепілдік береді. Гасфилд және басқалар бұл дихотомияны тым қарапайым деп айыптайды, дәстүр динамикалық, гетерогенді және тіпті жеке адамдарда да заманауилықпен табысты өмір сүреді деп мәлімдейді. Уақыт өте келе әдет-ғұрыптар, күнделікті іс-әрекеттер, конвенциялар, ережелер және т.б. дәстүрге айналуы мүмкін, бірақ бұл әдетте олардың (негізінен) практикалық мақсатын тоқтатуды талап етеді. Көптеген елдерде жоғалып кету қаупі төнген дәстүрлерді сақтап қалуға күшті күш жұмсалып жатыр. Дәстүрдің жоғалуына индустрияландыру, жаһандану және белгілі бір мәдени топтардың ассимиляциясы немесе шеттетуі сияқты көптеген факторлар ықпал етуі мүмкін. Дәстүрлі мерекелер мен өмір салты сақталуға тырысатын дәстүрлердің қатарында. Сонымен қатар, дәстүр ұғымы Корнуолли сияқты азшылық тілдерін сақтау және қайта енгізуді қорғау үшін пайдаланылды. Осы хартада атап айтқанда, осы тілдер «Еуропаның мәдени байлығы мен дәстүрін сақтауға және дамытуға үлес қосады» делінген. Бұдан әрі, «аймақтық немесе азшылық тілдерінде қалыптасқан және дұрыс жер аттарын қолдануды немесе қабылдауды» шақырады. Сол сияқты, ЮНЕСКО елдің мәдени мүліктері мен мұрасының анықтамасына «ауызша дәстүрді» және «дәстүрлі көріністерді» қосады. Сондықтан Бразилия сияқты елдерде дәстүрді сақтауға тырысады. Жапонияда кейбір өнер туындылары, құрылыстар, қолөнер әдістері мен сахналық өнерлер жапон үкіметі жапон халқының құнды мұрасы деп санайды және Жапонның мәдени мүлікті қорғау туралы заңымен қорғалады. Бұл заң сонымен қатар дәстүрлі өнерге шебер адамдарды «Ұлттық тірі қазыналар» деп таниды және олардың қолөнерін сақтауға шақырады. Жаңа Зеландиядағы маорилер сияқты жергілікті халықтар үшін қазіргі қоғамның бөлігі ретінде қабылданған еркін жекелік пен оны қоса жүретін міндеттері бар дәстүрлі жекелік арасында қайшылықтар бар; тілдің жоғалуы оқшаулану сезімін күшейтеді және дәстүрді жалғастыру қабілетіне зиян келтіреді.
The concepts of tradition and traditional values are frequently used in political and religious discourse to establish the legitimacy of a particular set of values. In the United States in the twentieth and twenty first centuries, the concept of tradition has been used to argue for the centrality and legitimacy of conservative religious values. Likewise, Sunni Muslims are referred to as Ahl el Sunnah wa Al Jamā‘ah (أهل السنة والجماعة), literally "people of the tradition [of Muhammad] and the community", emphasizing their attachment to religious and cultural tradition. More generally, tradition has been used as a way of determining the political spectrum, with right wing parties having a stronger affinity to certain ways of the past than left wing ones. Here, the concept of adherence tradition is embodied by the political philosophy of traditionalist conservatism (or simply traditionalism), which emphasizes the need for the principles of natural law and transcendent moral order, hierarchy and organic unity, agrarianism, classicism and high culture, and the intersecting spheres of loyalty. Traditionalists would therefore reject the notions of individualism, liberalism, modernity, and social progress, but promote cultural and educational renewal, and revive interest in the Church, the family, the State and local community. This view has been criticised for including in its notion of tradition practices which are no longer considered to be desirable, for example, stereotypical views of the place of women in domestic affairs. In other societies, especially ones experiencing rapid social change, the idea of what is "traditional" may be widely contested, with different groups striving to establish their own values as the legitimate traditional ones. Defining and enacting traditions in some cases can be the means of building unity between subgroups in a diverse society; in other cases, tradition is a means of othering and keeping groups distinct from one another. Tradition oriented societies have been characterized as valuing filial piety, harmony and group welfare, stability, and interdependence, while a society exhibiting modernity would value "individualism (with free will and choice), mobility, and progress." Another author discussing tradition in relationship to modernity, Anthony Giddens, sees tradition as something bound to ritual, where ritual guarantees the continuation of tradition. Gusfield and others, though, criticize this dichotomy as oversimplified, arguing that tradition is dynamic, heterogeneous, and coexists successfully with modernity even within individuals. Over time, customs, routines, conventions, rules and such can evolve into traditions, but that usually requires that they stop having (primarily) a practical purpose. In many countries, concerted attempts are being made to preserve traditions that are at risk of being lost. A number of factors can exacerbate the loss of tradition, including industrialization, globalization, and the assimilation or marginalization of specific cultural groups. Customary celebrations and lifestyles are among the traditions that are sought to be preserved. Likewise, the concept of tradition has been used to defend the preservation and reintroduction of minority languages such as Cornish under the auspices of the European Charter for Regional or Minority Languages. Specifically, the charter holds that these languages "contribute to the maintenance and development of Europe's cultural wealth and traditions". The Charter goes on to call for "the use or adoption of traditional and correct forms of place names in regional or minority languages". Similarly, UNESCO includes both "oral tradition" and "traditional manifestations" in its definition of a country's cultural properties and heritage. So therefore it works to preserve tradition in countries such as Brazil. In Japan, certain artworks, structures, craft techniques and performing arts are considered by the Japanese government to be a precious legacy of the Japanese people, and are protected under the Japanese Law for the Protection of Cultural Properties. This law also identifies people skilled at traditional arts as "National Living Treasures", and encourages the preservation of their craft. For native peoples like the Māori in New Zealand, there is conflict between the fluid identity assumed as part of modern society and the traditional identity with the obligations that accompany it; the loss of language heightens the feeling of isolation and damages the ability to perpetuate tradition.
Пайдаланылған әдебиеттер
Хобсбаум, Э. Дж., Кіріспе: Дәстүрлерді құру, ішінде
Hobsbawm, E. J., Introduction: Inventing Traditions, in