Кіріспе

Танабата (たなばた немесе 七夕), сондай-ақ Жұлдыз фестивалі (星祭り, Hoshimatsuri) деп аталатын бұл жапондық фестиваль қытайлық Qixi фестивалінен бастау алады. Ол Орихиме мен Хикобоши қасиеттерінің (сәйкесінше Вега және Альтаир жұлдыздарымен бейнеленген) кездесуін тойлайды. Аңыз бойынша, бұл ғашықтарды Күн жолы бөліп тұрады және олар ай-күн күнтізбесінің жетінші айының жетінші күні жылына бір рет қана кездесе алады. Танабата күні елдің әр аймағында әртүрлі болады, бірақ алғашқы тойлаулар Григориан күнтізбесі бойынша 7 шілдеде басталады. Мереке шілде мен тамыз айлары аралығында әртүрлі күндері өткізіледі.

Кейіпкерлер

Орихиме мен Хикобошиді оқиғаның әртүрлі нұсқаларында әртүрлі атаулармен атайды. Жапондық нұсқалар бойынша салыстырмалы зерттеулер көрсеткендей, әңгіме басында ер адам әртүрлі себептермен көлге жақындайды (әйел сұрап құдайға дұға ету; түсінде келген көрініс; алғыс айтқан жануар оған жол көрсетеді). Оқиға барысында адам әйелі мен оның отбасы тұратын аспан әлеміне жетеді. Ол жерде олар қайта қосылғанға дейін оған түрлі тапсырмалар орындау міндетті болады. Аңыздың соңында күйеуі тыйымды бұзады (оның белгілі бір қарбызды/қабақты жемеуі керек, бірақ ол жейді де суға кетеді), содан ол және оның аспандық әйелі ажырасып, тек 7 шілде түнінде ғана қайта қосылады. Джеймс Дананджажая жапондық «Амафури Отоме» («Аспаннан келген әйел») аңызын, Микеран есімді үйленбеген адам туралы ұқсас оқиға ретінде баяндайды. Ол суға түсетін әйелден кимоносын жасырып алады, осылайша ол үйіне, аспанға ұшып кете алмайды. Олар үйленгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, ол кимоносын тауып, балаларымен бірге үйіне қашып кетеді. Микеран аспан әлеміне жету үшін мың сабаннан сандал жасап, әйелін іздейді. Ол қайын ата-анасымен кездескенде, қайын атасы оны бірнеше тапсырма орындауға мәжбүрлейді және бір күнде мың арбуз кесу арқылы алдайды. Адамның аспандық әйелі оның тұзақ екенін біледі, бірақ ол бәрібір орындайды және арбуздан жасалған су тасқыны оны алып кетеді. Сондықтан олар тек Танабата мерекесінде ғана кездесе алады.

Адамдық әйел және көктегі еркек

Профессорлар Масако Сато және Норико Т. Райдер ежелгі әңгімеге қатысты повестволық талдау жасады, онда адам әйел және оның болашақ күйеуі, Аме вака хико ханзадасы баяндалады. Отоги зёши жанрына жататын бұл әңгімеде ханзада жыланға айналып, адам әйелге үйленеді. Кейін ол өзінің Аждаһа ханзадасы деп аталатын көктегі құдай екенін ашады. Біраз уақыттан соң ол жоғалып кетеді, ал оның адам әйелі оны іздеуге мәжбүр болады (бұл Грек-Рим мифологиясындағы Купидон мен Психеяға ұқсас), тіпті оның әкесі, они тұратын көктегі әлемге дейін барады. Әңгіменің соңында сүйіктілер они әкесімен күшпен ажыратылады және тек Танабата күнінде ғана қайта қосыла алады. Норико Т. Райдер осы оқиғаның тағы бір нұсқасына тоқталады: "Qian Luwei Tale". Бұл нұсқада әйелдің әкесі Цян Лувей деп көрсетілген, ал еркек құдай – Хикобоши, "Бонтенноның" ұлы, Брахма.

Фестивальдар

Жапонияның көптеген жерлерінде, әсіресе сауда орталықтары мен көшелер бойында, үлкен, түрлі-түсті ленталармен безендірілген, ірі масштабты Танабата фестивальдері өткізіледі. Ең танымал Танабата фестивалі 6-8 тамыз күндері Сендайда өтеді. Канто аймағында ең ірі Танабата фестивальдерінің екеуі – Канагава префектурасының Хирацука қаласында (шамамен 7 шілдеде) және Токионың Асагая ауданында тамыздың ортасындағы Обон мерекесі басталар алдында ұйымдастырылады. Танабата фестивалі Бразилияның Сан-Паулу қаласында шілде айының алғашқы демалыс күндері, ал АҚШ-тың Лос-Анджелес қаласында тамыз айының басында өткізіледі. Танабата фестивальдері аймақтар бойынша әртүрлі болғанымен, көптеген фестивальдерде Танабата безендіру сайыстары өткізіледі. Басқа шараларға шерулер мен «Мисс Танабата» сайыстары кіруі мүмкін. Басқа жапон «мацурилары» сияқты, көптеген ашық ауадағы сауда орындарында тамақ сатылады, ойын-сауықтар ұйымдастырылады, бұл мерекелік атмосфераны күшейтеді. Токио Диснейленді мен Токио ДиснейСи парктерінде де Танабата фестивалі тойланады, онда Орихиме рөлінде Минни Маус, ал Хикобоши рөлінде Микки Маус қатысқан құттықтау шерулері ұйымдастырылады.

Сендай фестивалі

Сендай Танабата фестивалі Жапониядағы ең танымал фестиваль болып табылады. Танабата мерекесі Сэндай аймағындағы алғашқы феодал ақсүйек Дате Масамуне (1567–1636) тұсында бастап, осы аймақта тойланып келген. Фестиваль қала Эдо дәуірінің басында құрылғаннан кейін көп ұзамай басталды. Танабата фестивалі жылдар өте дамып, кеңейді. Мейдзи реставрациясынан кейін фестивальдің танымалдылығы төмендесе де, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі экономикалық дағдарыс кезінде толығымен жойылуға жақын болды. Бірақ 1928 жылы Сэндай қаласының еріктілері фестивальді қайта жаңғыртты және оны 6-8 тамыз аралығында өткізу дәстүрін орнатты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фестиваль өткізу мүмкін болмады және 1943-1945 жылдар аралығында қалада әшекейлер іс жүзінде көрінбеді. Соғыстан кейін 1946 жылы Сэндай қаласында алғашқы ірі Танабата фестивалі өтті, онда 52 әшекей орнатылды. 1947 жылы Шова императоры Хирохито Сэндайға сапар шекті және 5000 Танабата әшекейімен күшті қарсы алынды. Фестиваль одан әрі дамып, Тохоку аймағындағы үш ірі жазғы фестивальдің біріне айналды және маңызды туристік орталыққа айналды. Қазір фестиваль бағдарламасына 5 тамызда өтетін оттық шоу да кіреді. Сендай Танабата фестивалінде адамдар дәстүрлі түрде әрқайсысы әртүрлі мағынаны білдіретін жеті түрлі әшекей қолданады. Осы жеті әшекей мен олардың символикалық мағыналары:

Қазіргі Танабата әшекейлерінде жиі желбезектердің үстіне орнатылатын әшекейлік шар (薬玉; Кусудама) 1946 жылы Сэндай қаласының орталық бөлігіндегі дүкен иесінің ойлап тапқан нұсқасы. Шар бастапқыда далия гүлінің үлгісі бойынша жасалған. Соңғы жылдары шар тәрізді әшекейлер әшекейлік шардың орнына танымал балама ретінде пайда болды.

2008 жылғы G8 саммиті

2008 жылы Хоккайдодағы Тоякода өткен 34-ші G8 саммиті Танабата мерекесімен бірге келіп жатты. Жапония премьер-министрі Ясуо Фукуда қонақжайлық танытып, G8 елдерінің басшыларын фестиваль рухында қатысуға шақырды. Олардан әрқайсысына «танзаку» деп аталатын қағазға тілек жазуды, осы тілектерді бамбук ағашына ілуді және содан кейін әлемді жақсарту үшін қажетті шаралар қабылдауды ұсынды. Бұл символдық әрекеттің өзі – алғашқы қадам. Жапония Сыртқы істер министрлігі саммит кезінде Роппонгжиде G8 басшыларының тілектерін жазу үшін түрлі-түсті қағаздар мен бамбук ағашын ұсынды. Саппородағы G8 саммиті кезінде наразылық білдірген ұйымдар Танабата мерекесінің рухын пайдаланып, өзге де мәселелерге назар аударуға тырысты. Oxfam және CARE International сияқты коммерциялық емес ұйымдар G8 саммиті мен Танабата мерекесіне орай онлайн тілектерді жинау кампаниясын ұйымдастырды. Жапониядан тыс елдерде Фукуданың осы уақытылы әрекеті күтпеген салдарға әкелді. Мысалы, Үндістандағы «The Hindu» газеті бұл мерекелік тақырыпты қолдап, Танабата тілектеріне арналған ерекше редакциялық мақала жариялады. Фукуда сондай-ақ, өзінің азаматтарына үйдегі жарықты сөндіріп, отбасымен бірге түндегі Күн жолын тамашалауға шақырды. 7 шілдеде Жапонияның Қоршаған орта министрлігі бүкіл ел бойынша 70 000-нан астам үй және мекеме сағат 20:00-ден 22:00-ге дейін жарықты сөндіретінін күтті, бұл болашаққа жасалған символдық қадам және тілек болды.