Кіріспе
Париждегі қалалық парк – Парк де Буттс Шомон (paʁk de byt ʃomɔ̃) – Францияның Париж қаласының солтүстік-шығысында, 19-шы округте орналасқан қоғамдық саябақ. Оның ауданы , ол Париждегі ең үлкен бесінші саябақ, Bois de Vincennes, Bois de Boulogne, Parc de la Villette және Tuileries бағынан кейін. 1867 жылы Наполеон III билігінің соңында ашылған бұл саябақ императордың тапсырысымен жасалған барлық ірі саябақтардың авторы Жан-Шарль Адольф Альфандтың жоспары бойынша салынған. Саябақта жолдар мен жолдар бар. Саябақтың ең танымал нысаны – Италияның Тиволи қаласындағы Веста ғибадатханасынан шабыттанған Сибил ғибадатханасы, ол жасанды көлдің бетінен елу метр биіктіктегі жардың үстінде орналасқан.
The Parc des Buttes Chaumont (paʁk de byt ʃomɔ̃) is a public park situated in northeastern Paris, France, in the 19th arrondissement. Occupying , it is the fifth largest park in Paris, after the Bois de Vincennes, Bois de Boulogne, Parc de la Villette and Tuileries Garden. Opened in 1867, late in the regime of Napoleon III, it was built according to plans by Jean Charles Adolphe Alphand, who created all the major parks demanded by the Emperor. The park has of roads and of paths. The most famous feature of the park is the Temple de la Sibylle, inspired by the Temple of Vesta in Tivoli, Italy, and perched at the top of a cliff fifty metres above the waters of the artificial lake.
Тарих
Парк өзінің атауын сол жерді алып жатқан, топырағының химиялық құрамынан өсімдік жабыны азайып, шөлге айналған төбеден алды. Ол Chauve mont, яғни жалаңаш төбе деп аталды. XIX ғасырдың ортасына дейін Париждің шекарасынан тыс орналасқан бұл аймақ жаман даңққа ие болды. Бұл 13 ғасырдан 1760 жылға дейін асылған қылмыскерлердің денелері ілініп қойылған, әйгілі Монфокон дарғасының орны еді. 1789 жылғы революциядан кейін ол қоқыс тастау орынына айналды, сосын жылқының мүрдесін кесетін және канализация суларын құятын жер болды. Париждің қоғамдық жұмыстар жөніндегі директоры және парктің құрылысшысы Жан-Шарль Адольф Альфан «бұл жерден жұқпалы газдар ғана емес, жел бағытына қарай бүкіл қалаға тарады» деп хабарлады. Бұл жердегі тағы бір бөлігі бұрынғы гипс және әктас карьері еді. Бұл шикізат ұзақ жылдар бойы гипс және әк өндіруге қолданылды. Әк жасау үшін гипсті пеште қыздыратын. Бұл жұмыс XIX ғасырдың екінші жартысына дейін жалғасты. 1850-ші жылдардың соңында карьердің қоры таусылды. Осы карьерден Жорж Кювье зерттеген эоцендік сүтқоректілердің қазба қалдықтары, соның ішінде Палеотерий табылды. Бұл перспективасы шамалы жерді Париж префекті Барон Оссман 1860 жылы қалаға қосылған Париждің жаңа 19-шы және 20-шы округтерінің қарқынды өсіп келе жатқан халқының демалуы мен ойын-сауығы үшін жаңа қоғамдық саябақ орны ретінде таңдады. Парк құрылысы 1864 жылы Альфанның басшылығымен басталды. Ол Булон және Венсен ормандарын жасау кезінде алған барлық тәжірибесі мен сабақтарын пайдаланды. Жерді тегістеуге ғана екі жыл кетті. Содан кейін теміржол бойымен екі жүз мың кубометрлік топырақ тасымалданды. Мыңдаған жұмысшы көлді қазып, алаңдар мен төбелерді жасап, ландшафтті қайта жаңартып құрды. Жарылғыш заттардың көмегімен қалыңдықтары 50 метрлік, жартастары, ішкі үңгірлері, шыңдары мен аркалары бар суреттей тау және бұрынғы карьер жасалды. Гидравликалық сорғылар Ourcq өзенінің арнасынан суды сағаның ең биік нүктесіне көтеріп, әсерлі сарқырама жасады. Париждің бас бағбаны, бағбан Жан Пьер Барилет Дешамп мыңдаған ағаштар, бұталар мен гүлдер отырғызып, көлбеу алаңдарды жасауға кірісті. Сол уақытта қаланың бас сәулетшісі Габриэль Давиуд Тиволидегі ғибадатхананың үлгісі бойынша шағын римдік ғибадатхананы, сондай-ақ швейцариялық шалелердің үлгісіндегі бельведерлерді, мейрамханаларды және шағын коттедж сияқты қақпаларды жобалады, соның арқасында фантастикалық ландшафт аяқталды. Парк 1867 жылдың 1 сәуірінде, Париждің Дүниежүзілік көрмесінің ашылуымен бірге ашылды.
Көл және Белведер аралы
Парктің ортасы – Иль де ла Бельведерді айнала қоршаған жасанды көл, бұл ежелгі гипс карьерінен жасалған тік жартасты тас арал. Аралдың үстінде көлден елу метр биіктікте Сибил ғибадатханасы орналасқан. Арал қалған паркпен екі көпірмен байланысқан. Аралдың төңірегінде жолдар салынған, ал 173 сатыдан тұратын тік баспалдақ белдерейдің жоғарғы жағынан үңгір арқылы көлге дейін төменге түседі.
Сибил ғибадатханасы
Парктің ең танымал ерекшелігі – Сибил ғибадатханасы, Италияның Тиволи қаласындағы әйгілі ежелгі Римнің Веста ғибадатханасының кіші нұсқасы. Алғашқы ғибадатхана 17-19 ғасырлар аралығында көптеген романтикалық пейзаждардың суретіне түскен, ал 18 ғасырдағы ағылшын ландшафты бағында осыған ұқсас архитектуралық құрылыстарға шабыттандырды. Ғибадатхананы Париж қаласының сәулетшісі Габриэль Давиуд жобалаған, ол Бои де Булонь, Бои де Винсенн, Парк Монсо және басқа да қалалық парктер үшін көркем ескерткіштерді жобалаған. Ол сонымен қатар Париждің ең танымал фонтандарының, оның ішінде Фонтен Сен-Мишельдің де авторы. Ғибадатхана 1867 жылы құрылысын аяқтады.
Үңгір мен шарлауықтар
Бұл үңгір – қазіргі кезде Ботзарис көшесіне жапсарлас, парктің оңтүстік жағында орналасқан, бұрынғы гипс және әк тас карьерінің қалдығы. Оның ені он төрт метр, ал биіктігі жиырма метр. Сегіз метрге дейін жететін жасалма сталактиттермен безендіріліп, 18-19 ғасырлардағы романтикалық ағылшын пейзаждық бағының стилінде табиғи үңгірге ұқсату үшін қалыптастырылған. Үңгірдің үстінен құлап түсетін, сорғылармен қамтамасыз етілетін жасалма шарлауық көлге ағып түседі.
Көпірлер
Көлден сегіз метр биіктікте орналасқан 63 метрлік аспалы көпір, белведерге жол ашады. Көпірді Эйфель мұнарасын салған Густав Эйфель жобалаған. Көл үстіндегі, "өзіне-өзі қол жұмсау көпірі" деп белгілі тас көпір, саябақтың оңтүстік жағынан белведерге баруға мүмкіндік береді. Көпке жария болған бірнеше өлім-жұлым оқиғалардан кейін, көпір қазір сым тормен қоршалған.
Сәулет
Парктің сәулетінің көп бөлігі, Сибил ғибадатханасынан бастап, кафелер мен қақпалар, қоршаулар мен жаңбырдан қорғайтын жайлар Париж қаласының бас сәулетшісі Габриэль Дэвиудтың жобалауымен салынған. Ол Париж саябақтары үшін көркем, рустикалық стиль жасады, кейде ежелгі Римнен, ал кейде Швейцария Альпі тауларының шалелері мен көпірлерінен шабыттанды. Парктің басты кіреберісі Арман Каррел алаңында, онда 19-шы округтің мэриясы (қала әкімдігі) орналасқан, оны да Дэвиуд жобалаған. Паркке кіретін тағы бес ірі қақпа бар – Боливар қақпасы, Порт де ла Виллет, Порт Секретан, Порт де Крим және Порт Фессарт, сондай-ақ жеті кішкентай қақпа бар. 2019 жылғы мәлімет бойынша, паркте үш мейрамхана (Pavillon du Lac, Pavillon Puebla және Rosa Bonheur), екі банкет залы, екі Гвиньол театры және екі вафли сату орыны бар. Екі Гвиньол театры 1892 жылы ашылған. Паркте қалалық сымсыз интернет желісі жоспарының аясында Wi-Fi қолжетімділігі бар төрт аймақ бар.
Мәдениет
Қыркүйек айында саябақта Париждің жыл сайынғы "Silhouette" қысқаметражды фильмдер фестивалі өтеді. "Silhouette" фестивалінде жеті күн бойы француз және халықаралық қысқаметражды фильмдер көрсетіледі, одан кейін марапаттау рәсімі болады. 2008 жылы паркте дәстүрлі Guinguette-тің қазіргі заманғы нұсқасы – Rosa Bonheur ашылды. Бұл ерекше мейрамхана және би алаңы 19-шы округ әкімшілігінің қолдауымен құрылған. Эрик Ромер өзінің "Авиатордың әйелі" фильмінің бір бөлігін осы саябақта түсірді.