Кіріспе

Жорж Бернард Шоудың пьесасы "Тағдыр адамы" – Жорж Бернард Шоудың 1897 жылы Италияда Наполеонның мансабының басындағы кезеңінде жазған пьесасы. Ол "Plays Pleasant" жинағының бір бөлігі ретінде жарияланды, оған "Arms and the Man", "Candida" және "You Never Can Tell" пьесалары да кірді. Шоу бұл жинақты өзінің алғашқы пьесалар жинағы "Plays Unpleasant" жинағынан ерекшелеу үшін "Plays Pleasant" деп атады.

Сюжет

1796 жылдың 12 мамыры, Таваццанодағы қонақүй. Лоди шайқасындағы жеңісінен кейін Наполеон тамақ ішіп, жоспарларын жасап, қонақүй иесі Джузеппе Грандимен сөйлеседі. Лейтенант жаман хабармен келеді. Оның алып жүрген жеделхаттарын бір жас жігіт алдап ұрлап кеткен. Наполеон оның қызметтік міндетін орындамағаны үшін тұтқындалатынын айтады. Лейтенант оны алдаған жігіттің даусы естілетінін мәлімдейді. Сәтке соң әйел пайда болады. Ол жеделхаттарды өзінің інісі ұрлағанын айтады. Наполеон оған сенбейді. Лейтенантты шығарып, әйелге жеделхаттарды тапсыруды бұйырады. Наполеон мен әйел арасында өткір ойын басталады, бірақ ол ақырында мойындап, құжаттарды береді. Бірақ ол бір құжатты ашпау керектігін ескертеді. Бұл хатта Наполеонның әйелі Жозефинаның Поль Барраспен қарым-қатынаста екені жазылған. Егер ол хатты оқығаны белгілі болса, бұл дуэльге алып келеді. Наполеон, жария оқиғаға алаңдап, жеделхаттар әлі жоқ деп көрсетуге шешім қабылдайды. Лейтенантты қайта шақырып, жоғалған құжаттарды табуды немесе әскери сотқа берілетінін ескертеді. Лейтенантты қорғау үшін әйел еркек киімін киіп кетеді. Ол қайта келгенде лейтенант оны тонаған "інісін" таниды. Ол өзінде сиқырлы күш бардай болып, Наполеонның пальтосынан жеделхаттарды табады. Наполеон өзін ағылшын әйелінен алданғанын айтады және ағылшындардың әрқашан екі жақты ұстану қабілеті туралы бірнеше пікір білдіреді ("Азаттық пен ұлттық тәуелсіздіктің ұлы жақтасы ретінде ол жарты әлемді жаулап алып, оған қосады және оны отарлау деп атайды"). Ол әйелге хатты жабық күйінде береді, ал ол оны өртеп жібереді.

Өндірістер

Пьеса Эллен Терри мен Ричард Мэнсфилд үшін жазылған, бірақ алғаш рет 1897 жылдың 1 шілдесінде Кройдон қаласындағы Гранд театрында Мюррей Карсон мен Флоренс Уэсттің басты рөлдерде ойнауымен қойылды. Бұл пьеса Шоудың неміс тілінде сахналанған тұңғыш туындысы болды, ол 1903 жылдың 20 сәуірінде Франкфурт қаласындағы Schauspielhaus театрында Зигфрид Требич жасаған аудармада көрсетілді. 1928 жылдың 28 наурызында пьеса алғаш рет радиода Эсме Персидің Наполеон рөлін орындауымен таратылды. 1939 жылы BBC телеарнасынан көрсетілген нұсқасы қазіргі таңға дейін жоғалып кеткен деп саналады. 1963 жылы Австралия телеарнасынан пьесаның бір нұсқасы көрсетілді. 1973 жылдың 21 қарашасында америкалық теледидар нұсқасы көрсетілді, онда Стейси Кич Бонапарт рөлінде, ал Саманта Эггар Леди рөлінде ойнады. Пат Труман режиссерлік еткен радио қойылымы 1980 жылдың 8 мамырында BBC Radio 4 арнасында Дэвид Суше Наполеон рөлінде, ал Паола Дионисотти Леди рөлінде ойнады. 1981 жылдың 5 мамырында BBC телеарнасынан Самон Каллоу Наполеон, Дельфин Сейриг Леди және Дэвид Траутон Лейтенант рөлінде ойнаған нұсқасы көрсетілді.