Кіріспе

Неміс армиясының жоғары қолбасшылығы (1871–1919)

Oberste Heeresleitung ("Жоғарғы армия командасы", OHL) – Германия империясы армиясының (Heer) ең жоғары сатыдағы басқару органы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде Үшінші OHL диктаторлық өкілеттіктерді алды және империядағы іс жүзіндегі саяси билікке ие болды.

Бірінші ОЖТ

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда жұмылдырылғаннан кейін, Großer Generalstab (Ұлы Бас штаб) Жоғарғы армия басшылығының ядросын құрады, содан кейін ол Дала армиясының Бас штабына айналды. 1906 жылдан бері Бас штаб бастығы болған генерал-полковник Гельмут фон Мольтке, көптеген бөлім басшылары сияқты, лауазымында қалды. Осы ұзақ жылдарға созылған еңбек қарым-қатынастарының нәтижесінде Мольтке өкілеттіктерінің көп бөлігін өзінің бағыныштыларына, әсіресе Операциялық бөлімнің басшысы, полковник Герхард Таппенге және Ақпараттық бөлімнің бастығы, подполковник де-ге жүктеді. Бұл офицерлер көбінесе OHL атынан тергеу жүргізу және шешім қабылдау үшін бағынышты штабтарға жіберілетін. Неміс әскерлері Шекара шайқасында жеңіске жеткенімен, олардың ілгерілеуі Марнаның бірінші шайқасында тоқтатылды. OHL мен майдан арасындағы байланыс үзіліп, Мольтке Хенчті 1-ші және 2-ші армия штабтарына жағдайды бағалау үшін жіберді. Әскерлердің бір-бірінен үлкен алшақтықта екенін және қоршау қаупі бар екенін анықтағаннан кейін, Хенч Энаға шегінуге бұйрық берді. 9 қыркүйекте майданнан жаңалық алған Мольтке нервтік құлауға ұшырады.

Екінші ОЖК

Мольтке орнына Пруссияның соғыс министрі, генерал-лейтенант Эрих фон Фалькенхайн 1914 жылдың қыркүйегінде бейресми түрде, ал 1914 жылдың 25 қазанында ресми түрде тағайындалды. Тэппен Операциялар бөлімінің басшысы қызметін сақтап қалды, бірақ Фалькенхайн өзінің екі әріптесін – генерал Адольф Вилд фон Хоэнборн мен генерал Хьюго фон Фрейтаг-Лорингховенді ОХЛ-ға (Жоғарғы Бас Штабқа) әкелді. Хоэнборн 1915 жылдың қаңтарына дейін генерал-квартирмейстер болып қызмет етті, содан кейін Фалькенхайнның орнын басып, Пруссияның соғыс министрі болды. Фрейтаг-Лорингховен Хоэнборнды генерал-квартирмейстер лауазымында алмастырды. Фалькенхайн шешім қабылдауды орталықтандырып, құпиялылықты күшейтті, өзінің бағыныштарына сирек түсіндірді, бұл тарихшыларға оның ниеттерін бағалауда қиындық тудырды. Қызметке кіріскеннен кейін Фалькенхайн «Теңізге қарай бәсекелесуде» қатысты, онда неміс және франко-британ әскерлері бір-бірін солтүстік жақтан айналып өтуге тырысты. Бұл науқан Бірінші Ипр шайқасымен аяқталды, онда екі тарап та шабуыл жасады, бірақ ешқайсысы маңызды жетістікке жете алмады. Фалькенхайн Бас штаб бастығы қызметін атқару кезеңінде екі стратегиялық мәселе үстемдік құрды. Біріншісі – шығыс және батыс майдандарға берілген басымдық. Танненберг шайқасы мен Мазур көлдерінің бірінші шайқасындағы жеңістер фельдмаршал Пауль фон Гинденбургті халық қаһарманы етіп көрсетті және батыстағы тұйыққа қақтығыспен күрт контраст жасады. Гинденбург және оның қолдаушылары Германияның күшін шығыс майданға ауыстырып, Ресейді соғыстан шығаруға ұмтылды. Фалькенхайн бұған қарсы тұрды, өйткені Франция мен Ұлыбританияның нақты қарсыластар екеніне және ресейліктерге қарсы шешуші жеңіске қол жеткізу мүмкін емес екеніне сенді. Екінші мәселе – Верден шайқасы, Фалькенхайнның батыс стратегиясының орталық бөлігі. Соғыстан кейін Фалькенхайн француз әскерін азыту және оларды әлсірету мақсатында болғанын жазды. Француздық жағдай қиын болғандықтан, Фалькенхайн Арас маңында британдық күштердің араласуын күтті, оларды жоюды және екі армияның қалдықтарын тазалауды жоспарлады. Шайқас барысында екі армияның да шығындары шамамен тең болды. Фалькенхайнның Вердендегі стратегиясының сәтсіздігінен кейін, Сомма шайқасының басталуы және 1916 жылдың тамызында Румыния Корольдігінің одақтастар тарапынан соғысқа қосылуынан кейін, ол 29 тамызда Гинденбургпен ауыстырылды.

Үшінші ОХЛ

Пол фон Гинденбургтің өкілеттігі Dritte OHL (Үшінші ОХЛ) деп аталды, бірақ Гинденбург 1916 жылдың 31 тамызында Гинденбург бағдарламасында ұсынылғандай «стратегиялық жоспарлаудың [ ] немесе жаңа соғыс экономикасының интеллектуалдық орталығы» болған жоқ. Ол көбінесе әскери басшылықтың халық алдындағы бейнесі болды. Бақылауды негізінен оның орынбасары, генерал-лейтенант Эрих Людендорф жүзеге асырды, ол Erster Generalquartiermeister (Бірінші генерал-квартиермейстер) атағын иеленді. Бұл дуумвират Германияның соғыс күш-жігеріне қатысты шешім қабылдауды күшейтіп, кейде оларды іс жүзінде әскери диктаторлар деп сипаттады. Олар император мен канцлер Теобальд фон Бетман Холлвегті 1917 жылдың жазында Георг Михаэлиспен алмастыра алды. Гинденбург бағдарламасы арқылы, тотальді соғыс стратегиясымен, ОХЛ шешуші жеңіске қол жеткізуді көздеді. Людендорф шексіз суасты қайықтары науқанын қайта бастауға бұйрық берді, бұл Циммерман телеграммасымен бірге АҚШ-ты соғысқа қатысуға итермеледі. ОХЛ сонымен қатар Ленин мен оның жақтастарының Швейцариядан Ресейге қауіпсіз өтуін қамтамасыз етті. Қазан революциясынан кейін ОХЛ Брест-Литовск шарттарын келісіп, 1918 жылғы неміс көктемгі шабуылына қатысатын әскерлерді босатып, Батыс майданында қолдануға мүмкіндік берді. Соғыстың бағыты Германияға қарсы бұрылғанда, 1918 жылдың қыркүйек айының соңында Людендорф Германия үкіметін «парламентарландыруды» және дереу бейбіт келісімдерді бастауды талап етті. Ол өз шешімін кері қайтарып, қазан айында күресті қайта бастауды талап еткенде, үкімет оның талабын қабылдамады және Людендорф отставкаға кетумен қорқытты. Оның бұл әрекетіне жауап ретінде генерал-лейтенант Вильгельм Гренер тағайындалды. Людендорф Гинденбургтің одан кейін кететінін күткенімен, фельдмаршал 1919 жылдың жазында армиядан кеткенге дейін өкіметінде қалды.

Соғыс бітісі мен таратылу

Германиядағы төңкеріс басталғанда Гинденбург пен Гренер императорға тақтан түсуді кеңес берді. Гренер кейіннен социал-демократ көшбасшысы Фридрих Эбертпен Эберт-Гренер келісімі деп аталған келісімге келді, оған сәйкес армия басшылығы жаңа республикалық үкіметті қолдауға міндеттенді. 1918 жылдың қарашасында соғыс аяқталғаннан кейін ОХЛ Спадан Кассельдегі Вильгельмшёгеге көшірілді, негізгі мақсаты – неміс әскерлерін оккупацияланған аймақтардан шығаруды бақылау болды. Әскери назар Екінші Польша Республикасының аумақтық кеңеюіне қарсы бағытталғандықтан, ОХЛ-нің соңғы орны 1919 жылдың ақпанынан бастап Колбергте орналасты.