Кіріспе

Эпидемиолог (1917–1981)

Эрнест Шалом Тиркель (2 шілде 1917 – 2 қараша 1981) – эпидемиолог, өмір бойы вакцинация бағдарламаларын іске асыру арқылы АҚШ-тағы құтыру ауруын маңызды қоғамдық денсаулық мәселесі ретіндең жоюға үлкен үлес қосты. Оның жұмысы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) арқылы бүкіл әлемге тарады. Тиркель "Құтыру докторы" деп танылды.

Отбасы

Оның әкесі Дэвид Баер Тиркель және анасы Эстер Гинзберг Тиркель өз балаларына Украинадан еврей иммигранттары ретінде әкелген барлық қадірлі құндылықтарын сіңіруге тырысты. Эрнест туғанға дейін Тиркельдің әкесі мен оның отбасы 1893 жылдың 1 тамызында, Украинадағы Молив деген шағын ауылдан ұзақ көші-қоннан кейін неміс кемесі «Мейермен» АҚШ-тағы Эллис аралына келді. Тиркельдің әкесі Фишель Тиркель Украинадағы еврейлерге қарсы күшін тоқтату мүмкін емес екенін, отбасын өсіру үшін бұл қауіпті екенін түсінді. Фишель, оның әйелі Рейчел, ұлы Дэвид және қыздары Лура, Эмма мен Этель жақсы өмірді іздеп жолға шықты. Олар бірнеше жыл Германияның Хайдельберг қаласында тұрды, онда үлкен ұлы Дэвид университетке түсті, бірақ Германияда да еврейлерге жылы қабақтанбайтынын көрді. Содан кейін отбасы АҚШ-қа бет бұрды. 1893 жылдың ыстық тамыз айында Эллис аралына келген Тиркельдер отбасы ақырында Пенсильвания штатындағы Филадельфияға қоныстанды, онда ірі Шығыс Еуропа еврей халқы гүлденіп өркендеді. Эрнест Тиркельдің балалық шағы білім беруге және Талмуд дәстүріндегі зияткерлік ізденіске басымдық беретін құндылықтармен қалыптасты. Қоғамға қызмет ету барлық деңгейде баса назарда болды. Тиркельдің әкесі Дэвид көптеген кітаптардың, мақалалардың, эсселердің және пьесалардың авторы болды. Ол дүниежүзілік сионизмді ынтамен қолдады және бірнеше ғылыми институттардың мүшесі болды. Дэвид Б. Тиркель Филадельфиядағы бірнеше газеттің редакторы және баспагері болу үшін жұмыс істеген кезде Тиркель ғылымға, поэзияға, тарихқа және қоғамдық қызметке қызығушылық танытты. Тиркельдің ағасы Арнольд Филадельфия өнер мектебінде оқыды және соғыстан кейін Италияда білім алды. Тиркель мен оның әпкесі Дорис Пенсильвания университетінде оқып, бітірді. Тиркельдің анасы отбасылық бизнесті басқаруда маңызды рөл атқарды және 1948 жылы Тиркельдің әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасылық газеттің бас редакторы болды. Үйдегі балалар газетті шығаруға көмектесіп, жинақтауға және әртүрлі тақырыптар бойынша жазу мен редакциялауға қатысты. Осы орта Тиркельге ғылымға, театрға, тарихқа, қоғамға және сионизмге деген сүйіспеншілігін сыйлады. Газет кеңсесіне түсетін тегін билеттердің арқасында олар көптеген кештерді театр немесе операда өткізді. Бірақ Тиркель үйі тек жұмыспен ғана айналыспады. Жазда Эстер мен балалар Атлантик-Ситиде демалып, құмнан сарайлар салып, жағажайда серуендеп, Атлантик-Сити пирсіндегі үлкен оркестрлердің музыкасын тыңдады. Бұл Тиркельге өмір бойы мұхитқа деген сүйіспеншілігін ұялатты, ол оны өз балаларына да жеткізді. Отбасы құрған достар желісі әртүрлі саладан шыққан адамдардан құралды, бұл балаларға көптеген мәдениеттерді тануға мүмкіндік берді. Тиркельдің анасы Элеонора Рузвельтпен де дос болды.

Білім

Әлемнің кең мәдениетімен танысу Тиркелдің кейінгі өміріне негіз салды. Бұл оған айналасындағы әлем туралы барлық білгісі келгенін үйренуге күш-жігер мен құлшыныс сыйлады. Тиркел жақсы оқушы болды және Филадельфияның тамаша мемлекеттік мектеп жүйесін пайдаланып, 1930 жылдың маусымында Хорас Бинни мектебін, ал 1934 жылы танымал Орталық орта мектепті (Филадельфия) құрметті дипломмен бітірді. Оның қызметінің ерте мысалы – Орталық орта мектептегі Студенттік патруль төрағасы болуы. Тиркел Пенсильвания университетінде оқығанда ғана, үйдің қатаң тәртібінен шығып, саяхаттауға және өмірлік ізденістерін кеңейтуге мүмкіндік алды. 1938 жылы Пенн университетін бакалавр дәрежесімен бітіргенге дейін ол Вирджиния университетінде бір семестр оқыды және оңтүстік аймағының қонақжайлылығы мен мәдениетін ұнатып, Тиркелдің өмірінде маңызды рөл атқаратын сүйіспеншілікке бөленді. Содан кейін Тиркел Пенсильвания университетінің медицина факультетінде оқып, 1942 жылы V. M. D. ғылыми дәрежесін алды. Тиркел Нью-Йорктегі Колумбия университетінде халық денсаулығы саласында білімін жалғастырды, онда 1945 жылы халық денсаулығы магистрі дәрежесін алды.

USDA

Өмірінің көп бөлігін Филадельфияда өсіп, колледжді және медициналық мектепті бітіргеннен кейін, Тиркел Нью-Йорк қаласына қызығушылық танытты, онда ол Ауыл шаруашылығы министрлігінің Жануарлар өнеркәсібі бюросына қоғамдық денсаулық сақтау ветеринариялық патологы ретінде қабылданды. Тиркел Нью-Йоркте бала кезінен таныс досы, доктор Эрнест Виттпен бірге жалғызбасты пәтер тапты, олармен орта мектепте, университете және медициналық мектепте бірге оқыған. Ауыл шаруашылығы департаментінде жұмыс істеген кезінде ол елдегі көптеген қоғамдық денсаулық мәселелерін шешуге зор мүмкіндіктер бар екенін түсінді. Осы мүмкіндіктерге Тиркелді оның USDA-дағы қызметі көндірді. Ауыл шаруашылығы министрлігінде жұмыс істегенде Тиркел қоғамдық денсаулықты қорғаушы және ғалым ретінде әлемге үлкен әсер ете алатынын көрді. Осыны ескере отырып, ол 1945 жылы Колумбия университетінде оқып, әлі де USDA-да жұмыс істеп жүріп, қоғамдық денсаулық саласында магистр дәрежесін алды.

Қоғамдық денсаулық сақтау қызметі

Нью-Йорк ғылым академиясында жануарлар денсаулығы жөніндегі конференцияға қатысқан кезде Тиркел Джим Стил дәрігермен танысты. Бұл болашақ достар бірден тіл табысты. Джим Стил Тиркелді АҚШ-тағы халық денсаулығын жақсарту үшін ең тиімді орын – АҚШ Халық денсаулығы қызметі екендігіне көндірді. Стилдің кеңесімен Тиркель магистр дәрежесін алғаннан кейін АҚШ Халық денсаулығы қызметіне ғалым ретінде қабылданып, жұмысқа орналасты. ПХҚ-ға ғалым ретінде тағайындалған соң Тиркел өзінің алғашқы тапсырмасын Вирджиния штатының Ричмонд қаласында орындады. Ричмондта тұрғанда Тиркел Вашингтон қаласына сапарлады. Джо мен Эми Диннің үйінде өткен кешкі ас кезінде ол сол жылы ПХҚ-ға келген көптеген ғалымдармен, оның ішінде Арт Вольф, Рэй Паган, Рэй Хелвиг, Тед Прайс және Оскар Суссманмен танысты. Содан кейін Тиркел Алабама штатының Монтгомери қаласындағы CDC вирустық зертханасының құтыру ауруы бөлімінің басшысы болып тез тағайындалды. Бұл АҚШ-та құтыру ауруын маңызды халық денсаулығы мәселесі ретінде жоюға бағытталған вакциналар мен бағдарламаларды іске асырудағы өмірлік жемісті мансабының бастамасы болды. Оның жұмысы БҰҰ арқылы әлемнің басқа елдеріне тарады. Шын мәнінде, Тиркел "Құтыру ауруының докторы" деп танылды.

Доктор Түлкі

1946 жылдың жазында Тиркел ғалым болып тағайындалу үшін USPHS-қа өтініш берді және Вашингтонға келді. Рокфеллер құтыру ауруы зертханасы Монтгомериде, Алабама штатында екенін білген соң Тиркел сол жерге барды. Тиркел CDC-нің оқиға орнына келген алғашқы өкілі болды. Тиркел Марта Эдсон мен Боб Кислингпен бірлесе құс жұмыртқасынан жасалған жаңа құтыруға қарсы вакцинаны бағалау жөніндегі негізгі жұмысты жүзеге асырды, бұл АҚШ-та құтыру ауруын бақылаудың негізін қалады. Кейін осы әдістерді пайдалана отырып, полиомиелит вакцинасы да бағаланды. 1946 жылы АҚШ-та жыл сайын 10 000-ға жуық иттерде құтыру ауруының жағдайлары тіркелді. 1975 жылы АҚШ-та тек 129 жағдай тіркелді. Бұл үлкен табыс Тиркелдің жұмысының нәтижесінде жасалған иммундау бағдарламасының арқасында мүмкін болды. Тиркелдің құтыру ауруы жөніндегі жұмысы ұлттық бағдарламаға ұласты, ол бірнеше жыл ішінде АҚШ-та қалалық құтыру ауруын маңызды денсаулық сақтау мәселесі ретінде жоюға әкелді. Жыл сайын құтырудан мыңдаған адам қайтыс болса, соңынан бұл көрсеткіш бірнеше жағдайға дейін, ал кейбір жылдары тіпті нөлге дейін төмендеді. Осы кезеңде Тиркел халықаралық деңгейде танымал болды. Ол әзірлеген қағидалар басқа елдерде де қолданыла бастады, соның арқасында көптеген өлімнің алды алынды. Ол "Құтыру мырзасы" деп аталды, бірақ ол Халықаралық даму агенттігі арқылы жұқпалы ауруларды бақылаудың басқа салаларында да үлес қосты.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау қауымдастығы

Тиркель халықаралық денсаулық сақтау қауымдастығының мүшесі ретінде көп уақыт өткізді. Оның түрлі мәдениеттерге құштарлығы, оған жаңа және әртүрлі ландшафттарға сапар шеккен әр тапсырмадан ләззат алуға мүмкіндік берді. Женевада Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымымен (ДДҰ) глобальдық құтыру ауруын бақылау жұмыстарында болсын, немесе Нью-Делиде жұқпалы аурулар мен зоонозды ауруларды бақылау бойынша 3 жыл жұмыс істеген болсын, Тиркель айналасындағы әлемнің сұлулығын тамашалады. Гарвард, Колумбия, Джонс Хопкинс, Эмори және Джорджия университеттерінде жиі лекция оқыған Тиркель, өз білімін басқаларға жеткізе алды. Тиркель 1968 жылы генерал-хирург ассистенті болып тағайындалғанда өзінің мансабындағы ең жоғары жетістігіне қол жеткізді.

Бас хирургтың көмекшісі

Ол PHS мансабында бас хирург ассистенті лауазымына көтеріліп, Ғылым басқармасының директоры және Денсаулық, білім беру және әлеуметтік қамсыздандыру департаментінің денсаулық сақтау жөніндегі көмекші хатшысының арнайы көмекшісі ретінде кең ауқымды жауапкершіліктерге ие болды. Сонымен қатар, ол өзінің ескі досы және ұстазы Джим Стил зейнеткерлікке шыққаннан кейін PHS бас ветеринарлық офицері де болды.

Денсаулық сақтау қызметінің зейнеткерлік демалысы

Тьеркель 1973 жылғы 29 наурызда PSPHS қызметінен зейнеткерлікке шықты, бірақ кәсіби қызметтен тоқтаған жоқ. PHS қызметінен зейнетке шыққаннан кейін, Тиркель отбасымен Делавэр штатына көшті. Ол жерде ол жергілікті деңгейде ауруларды бақылау бюросының директоры және Делавэр штатының бас эпидемиологы болып, қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы жұмысын жалғастырды.

Делавэр штатының бас эпидемиологы

Делавэр штатында Тиркель қызылшадан бастап шошқа тұмауы, Легионер ауруы, туберкулез, таулы ақша қызбасы және қорғасын улануы сияқты қоғамдық денсаулық сақтау мәселелерінің кең спектріне назар аударды. Тиркелдің осы жылдардағы ең маңызды еңбегі – халықпен тиімді байланыс орнатуға және өлім-жітімді азайтуға бағытталған, дұрыс құрылған бағдарламаларды енгізу болды. Тиркел жаңа денсаулық сақтау бағдарламаларын қаржыландыру үшін заң шығарушылармен шаршамай жұмыс істеді, бұл Делавэрдегі өмір сапасын айтарлықтай жақсартты.

Жеке өмір

Осы ғылымға деген құштарлығының арасында Тиркел басқа да әуесқойлықтарға уақыт табады, ең бастысы – өмірінің сүйіктісі Руби Римс Тиркел. Тиркел Рубимен Атлантадағы Макферсон фортындағы офицерлер клубында танысты, екеуі де сол жерде тұрды. Бір күні ол Рубиге кешкі асқа шақыруды сұрады, ол: "Әрине" деді. Тиркел бір жексенбі күні түстен кейін телефон соғып, Рубиді сол түні кешкі асқа шақырды, ал Руби: "Не тірлік? Бүгін кешке? Келесі жолы хабарласқанда алдын ала жоспарлап келші!" деді. Оған қарамастан, ертең Еуропада ДДҰ-ның мәжілісіне аттанатын Тиркел Рубиге Женевадан телеграмма жіберіп, олар кешкі ас ішуге қолайлы кешті таңдап алуын сұрады. Олар 1958 жылдың 13 шілдесінде үйленді. Әлемді шарлаған бозғын енді өмір сүрудің жаңа кезеңіне қадам басты – отбасылық өмір. Тиркел Рубидің бұрынғы некеден болған ұлы Майк Стилдің әкесі болуды өте бағалады. Көп ұзамай Тиркел мен Рубидің тағы бір ұлы болды, оны Тиркелдің әкесі Дэвид Бэр Тиркелдің құрметіне атады. Отбасының жақын екені белгілі болды. Майк Ситадельге оқуға түсіп, АҚШ армиясында еңбегімен көзге түсіп, генерал-лейтенант шенімен зейнетке шықты. Майк пен оның әйелі Пэм және олардың екі қызы Лара мен Кари Тиркелдің өміріндегі қуаныш сыйлады. Ол немерелерімен өткізген уақытты қымбат тұтты. Дэвид Бостон университетінде білім алып, бағдарламалық жасақтама саласында кәсіпкер болып, бірнеше табысты компаниялар құруға көмектесті. Дэвидтің әйелі Элисон және балалары Чайя мен Езекиел Массачусетс штатындағы Амхерст қаласында тұрады және әкелері мен оның өмірге деген құштарлығы туралы әңгімелеуді жалғастырады. Тиркелге ата-анасы сыйлаған ең маңызды нәрселердің бірі – өмірге деген сүйіспеншілігі болды, ол зияткерлік тәрбиесімен қатар, оның қоғамдық денсаулыққа деген қызығушылығын оялды. Тиркелдің өмірі мен мансабының барлығы адамдардың армандары мен тілектерін орындауға мүмкіндік беретін жақсы әлем құруға арналды.

Әсерлер

Тиркельдің қоғамдық денсаулық саласына қадамын басқан жолына көптеген адамдар әсер етті. Әрине, зияткерлікке бейім мемлекеттік қызметті қастерлеген Тиркельдің ата-анасы оның өмір бойы атқаратын ісіне берік негіз болды. Оның бала кезінен бергі досы Эрни Витт, ол бастауыш мектептен бастап жоғары мектеп, университет және медицина институтын бірге оқыған, ветеринария саласына баруына зор ықпал етті. Бірақ ең бастысы – Джеймс Х. Стил болды, ол Тиркельдің мансабында кеңесші және жолбасшы ретіндегі рөл атқарды, Қоғамдық денсаулық қызметі офицерлер корпусына қабылдануынан бастап, генерал-хирургтың көмекшісі болып зейнетке шығуына дейін. Тиркельдің тағы бір жақын әріптесі – Джо Хелд, ол CDC және PHS ғалымы, оған Тиркель зор құрметпен қарады.

Жарияланымдар

"Мемфис және Теннесси штатының Шелби округіндегі құтыру індетін тиімді бақылау", Эрнест С. Тиркел және Ллойд М. Грейвс "Құтыру; зертханалық диагностика әдістері", Эрнест С. Тиркел "Израильде құтыру ауруын бақылау", Эрнест С. Тиркел.