Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Фелим О’Коннор (ирланд тілінде: Feidlim Ua Conchobair) – 1230 жылы Ричард Мор де Бург патша деп жариялаған, 1233 жылдан 1265 жылға дейін билік еткен Ирландиядағы Коннахт королі. Фелим сол жылы қайтыс болды және 1253 жылы өзі құрған Роскоммондағы Доминикан монастырында (қазіргі Роскоммон аббаттығы) жерленді. Фелим билікке келгеннен кейін, өзінің территориясы негізінен Роскомон графтығымен шектелген және корольдікте ағылшын және уэльстік қоныс аударушылардың көбеюімен күресуге тура келген көптеген мәселелерді мұра етті. Фелим Англия королі Генрих III-ке адал және жеке қарым-қатынас орнатуға тырысты, де Бург пен басқа да күшті англо-норман магнаттарының Коннахттағы ықпалын шектеуді үміттене отырып, бірақ бұл татуласу саясаты көптеген нақты нәтижелер бермеді. Фелим билігі кезінде Уа Кончобайрдың жерлері бес «патшалық кантредке» дейін шектелді, негізінен Роскомон округіне. Фелим ағылшын стиліндегі мүсіні мен мөрінде көрініс тапқандай, англо-норман мәдениетінің кейбір элементтерін қабылдады. Оның орнын үлкен ұлы Хью МакФелим О’Коннор басты, ол Ирландиядағы ағылшын билігіне қарсы әкесінен гөрі соғысқа бейімді ұстанымды қабылдады. Оның басқа балаларының арасында 1274 жылдан 1280 жылға дейін король болған Аед Муймних О Кончобайр және 1301 жылы Килкриванти аббаттығының әйелі болған Фионнуала Ни Кончобайр қызы болды, Клонферт. Ағасы Аэд Уа Кончобайр мұрагер болып тағайындалған кезде үйленгендіктен, ол текті емес адамға үйленген болуы мүмкін, сондықтан оның аты жылнамаларда көрсетілмеген.
Felim O'Connor (Irish: Feidlim Ua Conchobair) was king of Connacht in Ireland, having been proclaimed king by Richard Mór de Burgh in 1230, he reigned proper from 1233 until 1265. Felim died in that year and was buried in the Dominican Priory (present day Roscommon Abbey) in Roscommon which he founded in 1253. On his accession Felim inherited many problems from his predecessors, having his territory limited to essentially County Roscommon and having to deal with an increase of English and Welsh settlers in the kingdom. Felim attempted to maintain both a loyal and personal relationship with Henry III King of England, hoping he would limit the influence of de Burgh and other powerful Anglo Norman magnates in Connacht, but this policy of appeasement produced few concrete results. During Felim's reign the lands of the Ua Conchobair became limited to the five 'royal cantreds', essentially County Roscommon. Felim notably adopted aspects of Anglo Norman culture as seen in his English style effigy and seal. He was succeeded by his eldest son Hugh McFelim O'Connor, who adopted a more militant stance against English authority in Ireland than his father. Among his other offspring were Aed Muimhnech O Conchobair king from 1274 to 1280, and a daughter, Fionnuala Ní Conchobair who died in 1301 as abbess of Kilcreevanty, Clonfert. Having married while his brother Aedh Ua Conchobair was designated heir, he more than likely married someone of non noble birth and thus her name does not appear in the annals.
Өмір және билік
12 ғасырдың соңынан бастап Коннахтта англо-нормандық билік пен ықпалы күшейді, бұл Фелимнің әкесі Катал Кробдиарг билігі кезінде Коннахт патшаларын жасауда де Бург әулетінің жетекші рөлімен көрсетілді. Осының салдарынан Коннахт патшаларының билігі айтарлықтай азайды және көптегендері 1230 жылы Фелим сияқты патшалыққа талап ету үшін де Бургтың қолдауына сүйенді. Сол жылы Ричард Мор де Бург провинцияға жорық жасап, сол кездегі патша Аэд мак Руаидри О Кончобайрды Тир Эогейнге жер аударып, Фелимге патшалық берді. Ольстер жылнамаларында Фелим туралы ешқандай дерек жоқ, ал Лох-Се мен Коннахт жылнамаларының мәтіні Фелимге Ричардтың бағыныштысы ретінде патшалық берілгенін көрсетеді. Шындығында, оның алдыңғылары мен кейінгілерінен өзгеше, Фелимнің Карнфриде дәстүрлі жолмен патша ретінде тағайындалғаны туралы ешқандай мәлімет жоқ, және ол мұндай салтанатты рәсімге ешқашан қатыспаған болуы мүмкін. Келесі жылы Вильгельм жер аударылған Эдхпен келісімге келді, ол патшалығын қайта жалғастырды, содан кейін Фелимді босатты, ол Килморды августин дін қызметкері Конд Крейдбэа O Фланнакайнға сыйлады. Келесі жылы Фелим Коннахттың басты ирланд вассалы Маг Луирг королі Кормақтың қолдауына ие болды. Олар де Бургтың тәуелсіздік белгісі ретінде салған көптеген қамалдарды қиратып, Эдх пен оның көптеген туыстарын шабуылдап өлтірді. Келесі жылы де Лейсидің Фелимнің Брейфнеге билігіне қарсы әрекетіне жауап ретінде ол бірнеше қалаларды тонады. 1235 жылы Ричард Ирландияның юстициары Морис Фицджеральд, Ульстер графы Хью де Лейси, Ленстердің англо-нормандары және Мунстердің күштерінен тұратын үлкен англо-нормандық әскерді Фелимнің Роскомонның ортасына бастап, оны бағындыру үшін жерді қиратты. Фелим осы әскерді Томондқа қарай жорық жасағанда күзетіп жүрді, ол кек алу үшін және өзінің одақтасы Доннхад Кеирбрейх О Брианға көмектесу үшін. Бұл бір жағынан англо-нормандық лордтардың әскерлері, екінші жағынан Коннахт пен Томонд патшалықтарының әскерлері арасындағы үлкен шайқасқа әкелді. Ирландия патшаларының күштері англо-нормандықтардың ауыр қаруланған жаяу әскері мен атты әскерінен жеңіліске ұшырады, бірақ Фелим соғысып, шегінуге үлкерді, оның одақтасы Доннхадпен салыстырғанда аз шығынға ұшырады, оның әскері талқандалып, өзі бейбітшілік туралы сұрануға мәжбүр болды. Фелим Коннахтқа қайтып оралды, барлық жылжымалы байлығын және ізбасарларын жинады және Тир Конайл патшалығында баспана іздеу үшін солтүстікке қарай шегінгенде күйдірілген жер тактикасын қолданды. Англияда болған де Бург Фелимнің атынан көтерілді және оны О'Флойн, О'Селла және Аэд Уа Кончобайрдың ұлдары жер аударылудан шақырып, билігін қайтаруға шақырды. 1237 жылы Фелим Брейфнеде әскер жинап, Брайанмен беймәлім жерде шайқасты. Брайанның әскері негізінен юстицардың әскерінен, мүмкін жалдамалылардан тұратын, олар Фелим олардың қатарына кенеттен шабуыл жасауға бұйрық бергеннен кейін, шайқас басталғаннан кейін көп ұзамай жеңіліске ұшырады. Брайан шайқас алаңынан қашып кетті және Фелим Коннахтқа билігін орнатып, Лох-Сеге флот орналастырды және Маг-Луирг королі Кормақты биліктен шеттетуге мәжбүр етті. Ол жерде ол Генридің ағылшын азаматтары мен әртүрлі гэльдік ирланд лордтарының оның позициясын қиындыққа салуын айтып, үйге өзі мен Генридің кездесуі мен талқылауларымен қанағаттанды. 1245 жылы оған Морис Слайго қамалын өз қаражаты есебінен салуды тапсырды, бұл оның Оффли лордына тағы бір рет бағынышты екендігін анық көрсетті. Сол жылы ол Гвинендтің принсі Даффид ап Льюэленге қарсы жорықта Генрих III-ке қызмет ету үшін, мүмкін 3000 жаяу әскерден тұратын контингентпен Уэльске барды және ағылшын патшасының қабылдауынан тағы да қуанышты болды. 1248 жылы ол 1232 жылы демеушілік еткен сол бір діни топқа, атақты Коннахт абыройының қатысуымен Килмор канондарына Ратнарованагхты тапсырды. 1249 жылы Фелимнің ұлы Хью барған сайын тәуелсіз және жауынгерлік бағыт ала бастады, ол Мориспен қақтығысқа түсіп, Фелимді байлығын жинап, Морис әскерінен қашу үшін Брейфнеге қашуға мәжбүр етті. Оның жоқтығында Морис тағы да Коннахт аймағына Аэд Уа Конхобаирдің ұлы Тоирдхельбахты тағайындады. Алайда бұл ұзаққа созылмады, келесі жылы Тир патшасының көмегімен Фелим Тоирдхельбахты жеңіске жеткізіп, Фелимді қайтадан таныған Мориспен келісімге келді. Бес жылдан кейін Фелим Генрих III-ке белгісіз себептермен, мүмкін, Брейфнемен қарым-қатынасына байланысты, 1256 жылға қарай де Бургпен қақтығысқа түсетін хаттар жіберді. Қақтығыс Брейфне патшалығының ішінде жатқан Мунтир Райгиллиг аумағына байланысты болған сияқты, ол англо-нормандарының қолдауымен күшейіп келе жатқан. Оның мәртебесі Фелим мен оның ұлын Брейфне патшасымен, олардың дәстүрлі вассалымен одақтасып, Мунтир Райгиллигке қарсы соғыс жүргізуге алып келді, оларды ауыр жеңіске ұшыратты. Олар 1257 жылы де Бургпен келісімге келді және Фелим Генрих III-тен Роскомондағы құқықтарын растайтын жарлық алды. Қазір Фелимнің ұлы әкесімен бірдей билік ететін немесе оған теңдес серіктес сияқты көрінеді және Брейфнеге тиесілі лорд ретінде әрекет етеді. Эд 1258 жылы әкесіз Ирландияның Жоғары Королі ретінде Брайан Уа Ниллді мойындау үшін сапар жасады және Брейфнеде өзінің клиент патшасы Конхобар О Руаркты орнатты. Ол келесі жылы Даун шайқасында да болды, онда Брайан Ульстердің ағылшындарымен шайқасып қаза тапты, содан кейін Эдтің Брейфнеге билігі уақытша тоқтатылды. 1263 жылы Эд пен ағылшындар арасындағы тағы бір қақтығыс тіркелді және де Бург Коннахтқа сәтті жорық жасауға тырысты, ауыр шығынға ұшырады. 1264 жылы Атлонде де Бург, Морис және Ульстер графы Фелим мен Эдпен бейбітшілікке келуге келісті, екеуі де күш көрсету үшін үлкен әскермен келісім келісімдеріне келді. Келесі жылы Фелим қайтыс болды және оның орнына бірден ұлы Эд патшалыққа келді, ол әкесінен гөрі жауынгерлік билік жүргізді. Фелимнің өлімі туралы «Төрт мастердің жылнамаларында» берілген мақтау оның ізгіліктерін мақтайды және ирландтық гэль патшасы ретінде оның жеке және қоғамдық міндеттемелеріне сілтеме жасайды. «Катал Кровдерг О'Конордың ұлы Фелим, өзінің провинциясының қорғаушысы және қолдаушысы, және әр жағынан достарының, жауларын жойғыш және тонаушы, қонақжайлылыққа, батырлыққа және даңққа толы адам, діни ордендер мен ғалымдарды көтерген, асыл тегімен, дене бітімімен, батырлығымен, даналығымен, мейірімділігімен және шыншылдығымен Ирландия патшасының лайықты мүсіні, Экстремалды Жұбаныстың жеңісінен және тәубеден кейін Роскомондағы Доминикан монахтарының монастырінде, оның өзі осы тәртіпке сыйлағаннан кейін қайтыс болды. Оның ұлы Хью О'Конор Коннахтықтардың патшасы ретінде оның орнына тағайындалды».
Since the late 12th century there had been an intensification of Anglo Norman power and presence in Connacht, exemplified by the leading role the de Burgh family played in the making of the kings of Connacht since the reign of Felim's father Cathal Crobhdearg. As a result, the power the kings of Connacht were able to wield had been reduced considerably and most now relied on the de Burgh's backing to claim the kingship as Felim would do in 1230. In that year Richard Mór de Burgh lead a hosting into the province forcing its then king Aedh mac Ruaidri Ó Conchobair into exile in Tir Eoghain, and bestowing the kingship on Felim. The annals of Ulster make no mention of Felim at all and the wording of both the annals of Loch Ce and Connacht imply Felim was gifted the kingship as a subordinate to Richard. In fact in contrast to both his predecessors and successors there is never a mention of Felim being inaugurated as king at Carnfree in the traditional manner and it may be he never underwent this ceremonial inauguration at all. In the following year William made peace with the exiled Aedh, who resumed his kingship, and afterwards released Felim who went on to make a grant of Kilmore to the Augustinian cleric Cond Craidbheach O Flannacain. In the following year Felim received the backing of Cormac King of Magh Luirg the chief Irish vassal of Connacht. They attacked and killed Aedh plus many of his kin before razing numerous castles built by de Burgh in a sign of Independence from his overlordship. The next year in response to de Lacy encroachment on Felim's over lordship of Breifne he sacked several towns. In 1235 Richard led a large Anglo Norman army consisting of forces of Maurice FitzGerald Justicar of Ireland, Hugh de Lacy Earl of Ulster, the Anglo Normans of Leinster as well as Munster into Felim's heartland of Roscommon ravaging the land to force his submission. Felim shadowed this army as they proceeded to Thomond in order to gain revenge and aid his ally Donnchadh Cairbreach O Briain. This led to a great battle between the forces of the Anglo Norman lords on one side and the forces of the kingdoms of Connacht and Thomond on the other. The forces of the Irish kings were overwhelmed by the heavily armored infantry and cavalry of the Anglo Normans but Felim managed to execute a fighting retreat, sustaining few casualties as compared to his ally Donnchadh whose army was decimated and himself forced to sue for peace. Felim returned to Connacht gathered all his movable wealth and followers and engaged in scorched earth tactics while retreating further north to seek refuge in the Kingdom of Tir Chonaill. De Burgh, who had been in England, rose on behalf of Felim and he was invited from exile by the chiefs O'Floinn, O'Cellaigh and the sons of Aedh Ua Conchobair to regain his rule. In 1237 Felim raised an army in Breifne and engaged Brian in battle at an unknown location. Brian's army consisted heavily of the justicar's troops, possibly as mercenaries, who were routed soon after the start of the battle when Felim ordered an immediate headlong charge at their lines that took them by surprise. Brian fled the field and Felim imposed his authority on Connacht, putting a fleet on Loch Ce and deposing Cormac King of Magh Luirg. While there he complained of both Henry's English subjects and various Gaelic Irish lords harassing his position, returning home content with the meeting and the discussions between himself and Henry. In 1245 he was ordered by Maurice to construct Sligo Castle at his own expense showing clearly he was once more in a subordinate position to the Lord of Offaly. He also traveled to Wales in the same year with a contingent of perhaps 3000 infantry to serve Henry III in his campaign against Dafydd ap Llywelen Prince of Gwynedd and was again pleased with his reception by the English king. In 1248 he conferred Rathnarovanagh to the canons of Kilmore in the presence of notable Connacht nobles, the same religious group he had sponsored in 1232. By 1249 Felim's son Hugh began to take an increasingly independent and militant line, coming into conflict with Maurice forcing Felim to gather his wealth and flee to Breifne in order to avoid Maurice's army. In his absence Maurice again installed another pretender, Toirdhelbach son of Aedh Ua Conchobair over Connacht. This wouldn't last long however and the next year with the aid of the King of Tir Eoghain Felim defeated Toirdhelbach and made peace with Maurice who again recognized Felim. Five years later Felim dispatched further envoys to Henry III for unknown reasons perhaps relating to his position with Breifne which would lead to conflict with de Burgh by 1256. The conflict seemed to relate to the territory of Muintir Raigillig lying within the kingdom of Breifne which was becoming increasingly independent with backing from the Anglo Normans. Its status led to Felim and his son making war in alliance with the King of Breifne, their traditional vassal, against the Muintir Raigillig heavily defeating them. They made peace with de Burgh in 1257 and Felim received a charter confirming his rights in Roscommon from Henry III. By now Felim's son seems to be ruling if not as superior then as equal partner with his father and acts as effective overlord of Breifne. Aed traveled himself in 1258, without his father, to recognize Brian Ua Neill as High King of Ireland and installed Conchobar O Ruairc as a client king in Breifne. He was also present at the Battle of Down the next year where Brian was killed fighting the English of Ulster after which Aed's over lordship of Breifne came to an end temporarily. Further conflict is recorded between Aed and the English in 1263 and de Burgh lead an unsuccessful expedition into Connacht taking heavy losses. In 1264 at Athlone de Burgh, Maurice and the Earl of Ulster decided to make peace with Felim and Aed after the two showed up to the negotiations with a large army as a show of strength. In the following year Felim died and was succeeded immediately by his son Aed who engaged in a more militant reign than his father. Felim's death obit as given by the Annals of the Four Masters extols his virtues and alludes to both his private and public obligations as a Gaelic Irish king. ''Felim, son of Cathal Crovderg O'Conor, the defender and supporter of his own province, and of his friends on every side; the expeller and plunderer of his foes, —a man full of hospitality, prowess, and renown; the exalter of the clerical orders and men of science; a worthy materies of a King of Ireland for his nobility, personal shape, heroism, wisdom, clemency, and truth, died, after the victory of Extreme Unction and penance, in the monastery of the Dominican Friars, at Roscommon, which he himself had granted to God and that order. Hugh O'Conor, his own son, was inaugurated king over the Connacians, as his successor.''