Кіріспе

Түрме ішінде жұмыс істейтін қылмыстық топ

Түрмедегі қылмыстық топ – түрме жүйесінде қызмет ететін сотталғандардың ұйымы. Оның корпоративтік құрылымы бар және ол мәңгілікке дейін өмір сүреді. Оның қатарына кіру шектеулі, өзара байланыссыз және көбінесе өмір бойы адал болуға міндеттеме береді. Түрме қызметкерлері мен құқық қорғау органдары "қауіпсіздікке қауіп төндіретін топ" (немесе "STG") деген эвфемизмді қолданады. Бұл атаудың мақсаты – жүйені құлатқысы келетін адамдар туралы айтылғанда "банда" деген сөздің тудыратын танылуын немесе жариялылықты жою.

Сотталғандардың кодексі және түрмелерді бейресми басқару

Үлкен түрмелік топтар пайда болғанға дейін саяси ғалымдар мен зерттеушілер тұтқындар белгілі бір "код" немесе нормалар жиынтығының айналасында ұйымдасқан. Мысалы, саяси ғалым Грешем Сайкс "Тұтқындар қоғамы" атты зерттемесінде, "Тұтқындар кодексіне сәйкес келу немесе одан ауытқу – тұтқындардың әлеуметтік қатынастарын жіктеу және сипаттаудың басты негізі" деп мәлімдейді. Тұтқындар жазбаша ережелерге негізделген әлеуметтік тепе-теңдікке қол жеткізді. Кодекс түрме жаргонын түсінуді, немесе бандиттік топқа мүшелікке, дәрежеге, нәсіліне, ұлтына, дініне немесе жасалған қылмыстарға байланысты түрме ауласы мен асхана аумағын қамтуы мүмкін, немесе тұтқындар арасындағы адалдық пен күзетшілерге қарсы тұру болуы мүмкін. Сайкс: "Тұтқын өзін басқа тұтқындармен өзара көмек, адалдық, сүйіспеншілік және құрметпен байланыстыруы мүмкін, сондай-ақ билік өкілдеріне қарсы тұруға бел буады" деп жазады. Түрмедегі адамдар саны өскен сайын, бейресми сотталғандар кодексі тұтқындарды үйлестіру мен қорғау үшін жеткіліксіз болды. Ылғи түрмеге келіп жатқан тұтқындардың жағдайды түсінбеуі орнаған тепе-теңдікке кедергі келтірді. Түрмедегі демографиялық өзгерістер нәтижесінде ұлт, нәсіл, түрмеге дейінгі одақтарға негізделген шағын топтар бұзылды. Джон Ирвин "Түрмедегі дүрбелең" кітабында 1970 жылға қарай "бірде-бір тұтқын мәдениеті болмай қалды" деп жазды. Сонымен қатар, түрмедегі тұрғындар саны өскен сайын контрабандалық тауарларға деген сұраныс та өсті. Бұл тек есірткі мен қару ғана емес, сонымен қатар түрмеден тыс жерде заңға сай келетін, бірақ түрме ішінде сауда жасау заңсыз тауарлар, мысалы ақша, алкоголь, татуировкалар және т.б. де кірді. Өзін-өзі басқарудың әлеуметтік-саяси жүйесін тұрақсыздандырған бірнеше қиындықтар туындады. Бұл жаңа жағдайлар жасырын экономиканың сенімсіз ортасында жеткізушілер мен тұтынушылар арасындағы қарым-қатынасты қиындатты. Тәуелсіз жеке жеткізушілерге бұл сұраныстың артуына жауап беру қиынға соқты. Қатаң күзет және шектеулі қаражат жағдайында бұл жеке жеткізушілер өнімнің шектеулі мөлшерін ғана ұсына алды. Олардың тұтынушылар базасы өзінің "брендін" немесе сенімін құру үшін тым аз болды. Жаңа тұтынушылар сапасы белгісіз өнімдерді сатып алуға мәжбүр болды, сонымен қатар жеткізушінің жасырын хабаршы болуы және тіпті ол мүлдем жеткізілмеуі мүмкін деген қауіп бар еді. Түрмедегі тұтқындардың санының үздіксіз өзгеруі де қауіпті нарық құрады. Жеке жеткізушілер тұтынушылар мен басқа жеткізушілер тарапынан адам өлтіру және шабуылдан қорғану керек болды, сондай-ақ олардың өнімдері тәркіленбеуі немесе ұрланбауы керек еді. Олар контрабандалық тауарларды түрмеге жеткізушілерге тәуелді болды және тұтынушылардың өнім үшін төлемеуі немесе (несиемен жұмыс істесе) қарызды төлемеуі тәуекелін көтерді. Тұтынушылар да ақпарат беруші болуы мүмкін. Заңды нарықтарда үкіметтер мұндай тәуекелдерді келісімшарттарды орындау және меншік құқықтарын қорғау арқылы азайтады. Бандиттік топтар осы рөлді атқарып, билік босағын толтырады. Олар түрмеде салық төлейтін жеткізушілерді тексеріп, басқарады, мәмілелерді реттейді және базарда және көшеде зорлық-зомбылықты бақылайды. Түрмедегі бандиттік топтар нарықты басқаруда тиімді. Олар өздерінің мүшелерін жеке жеткізушілерге қарағанда тиімдірек қорғайды. Олар ұрлық немесе хабар беру жағдайында зорлық-зомбылық пен тіпті адам өлтіру қаупін төндіреді, төлемдердің уақтылы жүзеге асырылуын қамтамасыз етеді. Олар өз мүшелерін бәсекелестікке қарсы қорғайды. Түрмедегі бандиттік топтардың көлемі мен олардың өнімді жеткізу көлемі олардың клиенттер базасы туралы кең ауқымды білімге ие екенін білдіреді. Олар ақпарат берушілер мен төлемдерді өтемейтін тұтқындар туралы ақпаратпен бөліседі. Бұл өнімнің ауқымы тұтынушылар арасында да танымал болады, олар өнімнің сапасы мен жеткізушілердің сенімділігін бағалай алады. Бірінші кезде, түрмеге жалғыз және қорқынышпен келген тұтқын "тұтқындар тобының" бір бөлігіне жататын сезімді табады. Олар бір-біріне ресми ережелері, басшылары немесе мүшелік талаптары жоқ топтар ретінде бірігеді. Содан кейін ол "жарагерлік топқа" айналады, мүшелікке ерекше талаптар қояды және өзін күзетшілерге қарсы қояды, тіпті оларға шабуыл жасайды. Содан кейін заңсыз әрекеттерге кірісіп, оларды басқару үшін басшыларды таңдайды. Соңғы кезеңде топ түрмелік топ ретінде пайда болады. Түрмедегі топтарға гендерлік көзқарас ер адамдардың үстемдігі және тұтқынның гипермаскулин идеалға ұмтылу идеясына негізделген екі аргумент ұсынады. Бір аргумент түрме тәртібі тұтқындардың ер адамдарға үстемдік ету немесе қажеттілігімен қалыптасады және топ түрмеде осы билікті қайта құрайды дейді. Тұтқындар енді "әйелдерді бағындыра алмайтындықтан", олар бір-бірін бақылау үшін күш пен зорлық-зомбылыққа жүгінеді. Екінші көзқарас, Эдвин Гоффман талқылағандай, тұтқынның бейімделуінің төрт кезеңін көрсетеді. Бірінші кезеңде тұтқын "жағдаяттық шегіну" немесе институттан психикалық шегінуге ұшырайды. "Тұтқын назарын тек денесінің айналасындағы оқиғаларға шоғырландырады". Екінші кезең "колонизация" деп аталады, онда тұтқын институтты сыртқы өмірге қарағанда жақсырақ деп ұйғаруға тырысады. Үшінші кезең, "өзгеріс", тұтқын институттың өзіне қатысты көзқарасын қабылдап, "мүсіндік тұтқынның" рөлін ойнауға тырысады. Төртінші кезең, түрмедегі топ мүшелері кіретін "тұрақты сызық", тұтқын институттың билігін мойындамайды және оған қарсы әрекет етеді. Түрмедегі топтар мен түрмедегі тәртіптің айналасында екі маңызды социологиялық теория бар: кемсіту теориясы және импортация теориясы. Кемсіту теориясы түрмедегі әлеуметтік тәртіптің түрме жазасының ауырлығынан туындайтынын айтады; бұл теорияға назар аударатын зерттеулер тұтқындардың тәжірибесін және олардың қамауда болу жағдайын зерттейді. Импортация теориясы тұтқындардың түрмеге түсуге дейін болған тәжірибесіне назар аударады. Ол түрме ішіндегі динамикаға түрмеден тыс жердегі сынып, нәсіл және есірткі мәдениетінің қалай әсер еткенін зерттейді. Лос-Анджелестегі заңсыз есірткі саудасының мысалын келтіре отырып, Скарбек түрме ішіндегі билік жүйесінің қалай табысты әлеуметтік-экономикалық ұйымға әкелуі мүмкін екенін түсіндіреді. Мексикалық мафия түрмелік тобына назар аудара отырып, Скарбек мафияның жергілікті түрме жүйелерінде айтарлықтай бақылауға ие екенін және оның көшедегі есірткі саудагерлеріне билік жүргізуге мүмкіндік беретінін айтады. Түрме қабырғаларының сыртындағы есірткі саудагерлері болашақта түрмеге түсуін және мафиямен болашақ байланысын күтеді. Мафиямен болашақ қақтығыстардың қаупіне тап болған көшедегі есірткі саудагерлері өздерінің болашағын қамтамасыз ету үшін түрмедегі топтардың қазіргі талаптарына бағынады. Түрмедегі топтар заңсыз нарықта транзакциялардың жақсы жүзеге асырылуын қамтамасыз ету үшін ұзақ мерзімді пайдаға ие болғандықтан, олар жеткізушілер мен тұтынушылар арасында тәртіп пен ынтымақтастықты қамтамасыз етуге мүдделі. Экономист Маркур Олсон ұсынған модельдегі анархиядан басқаруды құратын тұрақты қарақшыларға ұқсас, түрмедегі топтар халықтан қызмет көрсету арқылы ресурстарды алуға қабілетті актерлер болып табылады. Олар өздерінің пайдасын барынша арттыруға тырысады, сонымен қатар қысымды азайту арқылы және айырбасқа көмектесетін қызметтерді ұсынып, "топ салықтарын" тану арқылы. Түрмедегі топтар "соғыс жүргізуге" немесе күшті монополиялауға және мемлекеттік биліктің бос орынын толтыруға қатысады. Олар өздерінің аумағындағы бәсекелестерді (АҚШ-та көбінесе нәсілдік негізде) жояды, соның арқасында "мемлекет құруға" қол жеткізеді. Топтар өз мүшелеріне, серіктеріне және клиенттеріне қорғау ұсынады. Олар сондай-ақ өздерінің жүйесін сақтау және кеңейту үшін клиенттік топтардан және саудамен айналысатындардан салық алады немесе жинайды. Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласының бірі...

Ұйымдастыру және құрылым

Түрмелік бандалар көшедегі тәжірибелі және адал мүшелерді тартуға тырысады, сондай-ақ бандиттік функцияларды орындай алатын және қажет болған жағдайда күш қолдана алатын тұтқындарды іздейді. Олар мүшелерінің қызметін бақылап, ішкі бірлікке қол жеткізу үшін қолданыстағы мүшелердің мінез-құлқына рет салатын құрылымды құрады. Жоғары сапалы, берілген мүшелерді тарту үшін көптеген түрмелік бандалар жаңа мүшелерді топқа ұсынуға немесе қабылдауға дайын мүшелерге сенеді. Бандаға кіру үшін мүшелер көбінесе адалдығын қымбатқа түсетін іс-әрекеттер арқылы, көбінесе зорлық-зомбылыққа немесе ұрлық сияқты қылмысқа бару арқылы дәлелдеуі керек. Банда мүшелері өздерін татуировкалармен (немесе көшедегі түстермен) белгілейді, осылайша олардың сенімді жинаушылар екенін хабарлайды және бандалар түрмеден кірген-шыққанда мүшелерін қадағалай алады. Түрмелік бандалар иерархиялық құрылымды сақтайды және жазбаша және жазбаша емес мінез-құлық ережелеріне ие. Оларда күтілімдерді анықтап, басқарушылық құқығындағы адамдарға нұсқаулық беру және жаңа ережелерді қабылдау процесін бағыттау үшін конституциялары бар. Иерархиялық тұрғыдан алғанда, көптеген АҚШ түрмелік бандаларының ең жоғары жағында операциялар туралы маңызды шешімдер қабылдайтын негізгі мүдделі тараптар сияқты "шешім қабылдаушылар" тобы тұрады. Бір ғана диктатордың болуы сирек. Түрмелік бандалар ұйымдарындағы тепе-теңдік пайдалы; ішкі деңгейде ұйымның кез келген деңгейіне наразылық білдіруге мүмкіндік бар. Мысалы, жоғары дәрежелі банда мүшесі төмен дәрежелі мүшеге қарсы қылмыс жасағанда, қақтығыстар туындаған немесе құқық бұзушылықтар орын алғанда, ішкі сот сияқты орган шағымдарды қабылдайды және жазаларды белгілейді. Іс-әрекеттер зорлық-зомбылықпен жазаланады. Көптеген бандаларда шығу мүмкін емес (немесе өте қымбатқа түседі); көптеген түрмелік бандалар өмір бойы мүшелікке талап қояды. Оның айтуынша, бастапқы рәсімдер, секс туралы ережелер және күзетшілермен және мүше емес адамдармен қарым-қатынас сияқты нормалар мен мәдениет құрылу бағытымен қалыптасады. Жергілікті бандалар өздерінің бейнелерінде, ерекшеліктерінде және кодекстерінде "түрмелік мінез-құлықты" көрсетеді, тіпті түрме жүйесінен тыс операцияларға қатысқанда да сақтайды. Ал импортталған бандалар "күшті топтық ерекшеліктерімен, мінез-құлық нормаларымен және көбінесе олардың тарихы мен беделімен" келеді. Импортталған бандалардың сыртқы операциялары бойынша артықшылығы бар. Тұтқын бандаларының ұйымдастыру механизмдерін талқылауда Скарбек (2011) ұқсас пікірлерді білдіреді, бірақ маңызды айырмашылықтар бар. Элликсонның айтуынша, жақын байланыстағы топтар ынтымақтастыққа қол жеткізу және меншік құқығына негізделген басқару институттарындағы транзакциялық шығындарды азайту үшін нақты нормалар мен бейресми ережелерге көп сенеді. Алайда, Элликсонның жұмысы иерархиялық емес мысалдарға назар аударса, Скарбек түрмелік бандалардың иерархиялық жүйесін қарастырады. Дегенмен, Скарбек шағын қауымдастықтарды басқаратын нормалар түрмелік бандалар сияқты заңсыз нарықтарды да басқара алады деп санайды.

Испандық түрмелік бандалар

Ла Эме немесе Мексика мафиясы: (көк) "Эме" – "М" әрпінің испан тіліндегі атауы, және ол алфавиттің 13-ші әрпі. Мексика мафиясы негізінен испаноязықтылардан құралған; алайда, ақ нәсілді мүшелері (немесе, кемінде, байланысты адамдары) сирек кездеседі. Мексика мафиясы мен Арийлік бауырластық одақтас. Олар бірлесіп жұмыс істейді, сонда олар жезөкшелік, есірткі саудасы, қару-жарақ, "соққы" немесе кісі өлтіруді бақылайды. Eme алғаш 1956 жылы Deuel Vocational Institute-де штаттың оңтүстік бөлігіндегі испаноязықты тұтқындармен құрылды. Ол дәстүрлі түрде АҚШ-та туған және өскен испаноязықтылардан құралған, ал Калифорнияның оңтүстігіндегі "Sureños" бандалары оған құрмет көрсетіп тұрады. 1970 және 1980 жылдары Калифорниядағы Eme түрмедегі билігін көшедегі қылмыстық әрекеттерді бақылау және пайда табу үшін пайдалану моделін қалыптастырды. Банданың қызметі екі санатқа бөлінеді: дәстүрлі қылмыстар (есірткі тарату, тонау және кісі өлтіру) және заңсыз сауда (мүлікті қорғау, келісімдерді орындау және дауларды шешу). Nuestra Familia: (қызыл) ("Біздің отбасымыз" испан тілінде) "N", алфавиттің 14-ші әрпі, ал римдік сан "XIV" – оның символы. Nuestra Familia – Ла Эмемен үнемі соғысып жүрген испаноязықты түрме тобы. Ол бастапқыда Солтүстік Калифорнияда немесе ауылдық жерде тұратын испаноязықты тұтқындармен құрылды, ал Солтүстік Калифорнияның "Norteños" бандалары оған құрмет көрсетіп, Лос-Анджелестегі банда мүшелері бастаған және олармен байланысты Ла Эме үстемдігіне қарсы тұрды. Nuestra Familia алғаш 1960 жылдары Калифорниядағы Soledad түрмесінде құрылды. Техас Синдикаты: Техас штатында орналасқан көше және түрме бандысы, оның құрамында көбінесе испаноязықты мүшелер бар және (сирек болса да) ақ нәсілді мүшелерге рұқсат береді. Техас Синдикаты Ла Эме немесе Nuestra Familia-ға қарағанда көбірек мексикалық иммигрант тұтқындарымен байланысты немесе одақтас, ал Эме мен Familia АҚШ-та туған немесе өскен испаноязықтылардан тұрады және олармен байланысады. Mexikanemi: Техас мексикалық мафиясы деп те аталады, 1984 жылы Техас қылмыстық әділет департаментінде құрылған мексикалық-американдық түрме және көше бандасы. Бұл Калифорниядағы Мексика мафиясынан бөлек жұмыс істейді және мүшелері өздерін негізінен Ацлан аймағына, АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы бұрынғы мексикалық аумақтарына байланысты деп санайды. Топ есірткі саудасы, қарыз беру және ақшаны жылыстату сияқты көптеген заңсыз әрекеттермен айналысады. Ñetas: Пуэрто-Рикодағы және АҚШ-тың шығыс жағалауындағы испаноязықты (негізінен пуэрторикалық) банда. 1970 жылы Пуэрто-Рикодағы Рио-Педрас түрмесінде құрылған. Fresno Bulldogs: Мексикалық-американдық көше және түрме бандасы. Fresno Bulldogs көбінесе басқа түрме бандаларымен қақтығыстарға қатысады; олар Калифорниядағы Sureños және Norteños-пен байланысты емес ең үлкен испаноязықты бандасы. Barrio Azteca немесе Los Aztecas – мексикалық-американдық көше және түрме бандасы, бастапқыда Техас штатының Эль-Пасо қаласында құрылған. Puro Tango Blast немесе Tango Blast – Техастың ірі қалаларынан шыққан испаноязықты еркектерден тұратын әртүрлі аймақтық көше және түрме бандаларын сипаттау үшін қолданылатын термин. Trinitarios: Доминикан бандасының ең ірісі – Trinitarios, солтүстік-шығыс аймақтағы ең жылдам өсіп келе жатқан испаноязықты банда. Trinitarios түрме бандасы болғанымен, оның мүшелері көше бандасы ретінде де жұмыс істейді және Нью-Йорк пен Нью-Джерси аймағында зорлық-зомбылық қылмыстары мен есірткі саудасымен танымал.

Түрмедегі қара топтар

Көптеген афроамерикалық түрмелік бандалар өздерінің көшелік бандаларының атауларын және байланыстарын сақтайды. Оларға көбінесе Rollin' топтары (көшелердің аттарымен аталған, мысалы, Rollin' 30, Rollin' 40 және т.б.) жатады, олар Blood немесе Crip топтарымен байланысты болуы мүмкін. Қара партизандар отбасы – ерекше жағдай. Бұл бастапқыда түрмелер мен түрме саясатында маңызды рөл атқарған саяси топ болды. Ол 1966 жылы Калифорниядағы Сан-Квентин мемлекеттік түрмесінде бұрынғы Black Panther мүшесі Джордж Л. Джексон құрды. Біріккен қан ұлты: Шығыс жағалаудағы афроамерикалық көше және түрме бандасы. Олар Netas-пен бәсекелесіп, Қара партизандар отбасымен байланыста. Халықтық біріккен ұлт: Орталық батыс және оңтүстік штаттарда құрылған, Crips-пен одақтас, Халықтық ұлтпен қатты қарсыласады. Халықтық ұлт: Орталық батыс және оңтүстік штаттарда құрылған, Bloods-пен одақтас, Халықтық біріккен ұлтпен қатты қарсыласады. D.C. Blacks: Вашингтонда афроамерикалық тұтқындар құрған, Қара партизандар отбасы және Біріккен қан ұлтымен одақтас, арийлік бауырластық және мексикалық мафияның жауы. Almighty Vice Lord Nation (AVLN): Чикагодағы афроамерикалық көше және түрме бандасы. Консервативті вице-лордтар (CVL): Чикагодан тыс жердегі Иллинойс штатының Сент-Чарльз жастар орталығында пайда болған, негізінен афроамерикалық банда. Чикагода CVL негізінен Лаундейл ауданында жұмыс істеді, есірткі сатудан түскен пайданы өздерінің қызметін жалғастыру үшін пайдаланды және түрмелерді жаңа мүшелерді оқыту және қабылдау үшін қолданды. Gangster Disciples: Афроамерикалық көше және түрме бандасы. KUMI 415: 1980 жылдардың ортасында Фолсом мемлекеттік түрмесінде құрылған, негізінен афроамерикалық түрме бандасы, ал негізгі құрылтайшылары Сан-Франциско шығанағы аймағынан шыққан.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкадағы көрнекті түрмелік топтар: 26s, 27s және 28s, жиынтығында «Сандар» деп белгілі, 19-шы және 20-шы ғасырларда «Ниневиліктер» деп аталған бір топтан шыққан. Бұл топ Йоханнесбургте пайда болды, ал Ниневиліктердің көшбасшысы «Нонголоза» Матебула осы топ үшін заңдар жасаған деп есептеледі. «Нонголоза» үстімізгі күш иесіне айналды және қазіргі «Сандардың» заңдарын қалыптастырған миф қалдырды. 1990 жылдан бастап осы топтар түрме жүйесінен тыс жерлерде де әрекет етуге кірісті, себебі жаһандану Оңтүстік Африканың заңсыз нарықтарында ірі есірткі тасымалдаушылардың пайда болуына әкелді. Түрмеден тыс ең ірі екі «супер-топ» – «Америкалықтар» мен «Фирма» «Сандар» тобымен одақтасты. Олар бейнелерді, заңдарды және «Сандардың» қабылдау рәсімінің бөліктерін импорттады. Бұл топтарға мүшелік АҚШ-тағы түрмелік топтардағыдай нәсілдік белгілерге байланысты емес, алайда қабылдау рәсімі әлі де қымбатқа соғып, зорлық-зомбылыққа толы, кейде сексуалдық мазақтауға дейін жетеді. 26s, 27s және 28s ұрлық, кісі өлтіру, қорқыту, қарақшылық, өз мәдениеттері мен діни сенімдері арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан дәстүрді құрды, ол бүгінге дейін сақталып келеді. Олар – жоғарыда аталған сандық белгілермен біріккен, тарихи түрде заңсыз адамдардың тобы. Олар Оңтүстік Африкада қалыптасқан дәстүрді құрды, ол Оңтүстік Африка қылмыстық дәстүрі деп аталады. Ресми тарих бойынша, бұл дәстүр 200 жыл бұрын Оңтүстік Африкада пайда болған және басқа дәстүрлерден айырмашылығы, ол алдымен жабайы табиғатта, содан кейін түрмеде қалыптасқан, өйткені көптеген басқа қылмыстық дәстүрлер түрме ішінде пайда болған.

Бразилия

Primera Comando da Capital (немесе PCC) – Бразилияның Сан-Паулу қаласындағы түрме бандасы. Бұл банда 1993 жылы Таубате түрмесінде футбол матчында, 1992 жылғы Карандиру қырғынынан кейін тұтқындардың құқықтары үшін күресу мақсатымен құрылды. Онда Сан-Паулу штатының әскери полициясы 100-ден астам тұтқынды өлтірген еді. 2001 жылы банда Сан-Паулу штатының 29 түрмесінде бірдей бүлік ұйымдастырды, содан бері зорлық-зомбылықтың күшеюіне байланысты көпшіліктің назарына ілікті. Бразилия полициясы мен БАҚ ең кемі 6000 мүше ай сайын жарна төлейді және осылайша ұйымның негізгі бөлігін құрайды деп есептейді. Сан-Паулудағы Ұйымдасқан қылмысты тергеу департаментінің мәліметінше, Сан-Паулуда 140 000-нан астам тұтқын олардың бақылауында. Small Arms Survey журналындағы 6.1-кесте түрме жүйелері арқылы түрме бандаларының таралуына және олардың көшелерге таралуына әсер ететін саясат шараларын қарастырады.