Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері

Марян Стрит (5 сәуір 1955 жылы туған) – Жаңа Зеландияның кәсіби одақ жетекшісі, ғалым және бұрынғы саясаткер. Ол 1993 жылдан 1995 жылға дейін Жаңа Зеландияның Еңбек партиясының төрағасы және 2005 жылдан 2014 жылға дейін Жаңа Зеландияның Өкілдер палатасының Еңбек партиясы тізімінен депутат болды. Бесінші Еңбек үкіметінің соңғы жылында Стрит Тұрғын үй министрі және Апаттан зардап шеккендерді өтеу корпорациясы министрі лауазымдарын атқарды. Ол Жаңа Зеландия Парламентіне сайланған алғашқы ашық лесбиян депутат болды.

Ерте өмір және мансап

Стрит Нью-Плимутта туып өскен. Жастық шағында пресвитериандық пастор болуды ниеттенген, бірақ оның орнына Веллингтондағы Виктория университетінде ағылшын әдебиеті мен салыстырмалы дінтануды оқып, 1976 жылы бакалавр дәрежесін алды. Кейін ол мұғалім болып біліктілік алды және Вестлейк қыздар орта мектебінде сабақ берді. Ол 1981-1983 жылдары төрағалық еткен орта білім беру мұғалімдер қауымдастығына қосылып, кәсіби одақ қызметіне қатысты. 1984 жылы Жаңа Зеландияның Еңбек партиясына қосылды, 1991 жылдан 1993 жылға дейін партияның аға вице-президенті, ал 1993 жылдан 1995 жылға дейін президент болды. Стрит Мурға өз еркімен қызметтен кетуін сұрап хат жазды, бірақ ол бас тартты. 1990 жылы Стрит Окленд университетінде басқару қатынастары бойынша аға оқытушы және еңбек зерттеулері директоры болып тағайындалды. 1993 жылы Оклендте өндірістік қатынастар бойынша философия магистрі дәрежесін алды және жұмысшылардың қатысуы бойынша докторлық диссертацияны бастады, бірақ аяқтамады. 1999 жылы университетті қалдырғаннан кейін ол District Health Boards New Zealand ұйымының еңбек қатынастары жөніндегі менеджері болып жұмыс істеді, ол елдің аудандық денсаулық сақтау кеңестерінің адвокаттық күш-жігерін үйлестіруге құрылған. Сондай-ақ 2000 жылдан 2005 жылға дейін Жаңа Зеландияның Тұрғын үй және Корольдік орман шаруашылығы жалға беру трасты (Crown Forestry Rental Trust) мемлекеттік мекемелерінің кеңестерінде қызмет етті. 2005 жылдың мамырында ол Таранаки Корольдік округіндегі Ұлттық партияның бекінісіне үміткер болып сайланды, бірақ қыркүйектегі сайлауда бұрынғы өкіл Шейн Ардернге жеңілді. Партиялық тізімде отыз алтыншы орынды иеленген, 2005 жылы Еңбек партиясының парламент мүшесі емес адамға берген екінші ең жоғары орын, Стрит парламенттің тізімдік депутаты болып сайланды. 2005 жылдың 16 қарашасында Стрит өзінің алғашқы мәлімдемесінде адам құқықтарының бағдарламасын жариялады. Ол әлеуметтік әділдік үшін үгіттеу үшін мемлекеттік қызметке келгенін және адам құқықтары демократияның негізі деп сенетінін айтты. «Мен кейбіреулер шеттетуге тырысатын адамдардың адам құқықтары туралы осы палатада батыл сөйлеу үшін келдім. Мен бейбіт, өнімді және балаларымыздың өсуі үшін қауіпсіз болатын, баршаға ортақ, әділ және төзімді қоғамды қалаймын. Плюралистік қоғам өз айырмашылықтарының арқасында тұрақты, олардан емес. Адамдардың бір-біріне құрметпен, бейбіт түрде жұмыс істеуінің өзі қоғамды мықты және біртұтас етуге мүмкіндік береді». Ол 2005 жылдан 2007 жылға дейін денсаулық сақтау комитетінің төрағасының орынбасары болды және коммерциялық және нормативтік тексеру комитеттерінде жұмыс істеді. 2007 жылдың 31 қазанынан 2008 жылдың 19 қарашасына дейін ол Тұрғын үй министрі, Жазатайым оқиғаларды өтеу корпорациясы министрі, жоғары білім беру министрінің орынбасары және экономикалық даму министрінің орынбасары болып қызмет етті. Ол қолжетімді тұрғын үйді жақсартуға және зейнеткерлердің кәсіптік оңалту схемаларына қол жеткізуіне көмектесуге бағытталған заңнаманы жетілдірді. 2008 және 2011 жылғы жалпы сайлауларда Стрит Нельсон сайлау округінде бақ сынады, бірақ Ұлттық партияның бұрынғы өкілі Ник Смиттен жеңілді. Ол екінші және үшінші мерзімдеріне тізімдік депутат ретінде қайта сайланды. 2008 жылғы сайлаудан кейін Еңбек партиясы оппозицияда болған кезде Стрит партияның 49-шы Жаңа Зеландия Парламентінде жоғары білім, сауда, Уайтанги шарты бойынша келіссөздер және сыртқы істер жөніндегі, ал 50-ші Парламентте денсаулық сақтау, қоршаған орта, қарусыздандыру және қару-жарақ бақылау және мемлекеттік қызметтер жөніндегі өкілі болды. Ол 2008-2014 жылдар аралығында білім, сыртқы істер, денсаулық сақтау және әділет жөніндегі парламенттік комитеттерде жұмыс істеді және 2013 жылдың ақпанынан 2014 жылдың тамызына дейін регламенттерді қарау комитетінің төрағасы болды. Ол ЛГБТКИ қауымдастықтары үшін заңдастырылған адам құқықтарын қолдаудың белсенді жақтасы болды. Стрит Мьянмадан келген саяси тұтқындар мен босқындардың мүддесін қорғады. 2010 жылы ол Жаңа Зеландия Парламентінің алдына Мьянмадағы саяси тұтқындардың адам құқықтарына деген міндеттемесін растау туралы ұсыныс енгізді және 2012 жылдың қарашасында Мьянмаға барып, Gavi вакцинация бағдарламасының іске асырылуын бақылады. Стрит Мьянмадан келген жас көшбасшылардың кәсіби дамуын қолдады және Сыртқы істер және сауда министрлігінің Мьянма жас көшбасшылар бағдарламасына қатысты. Стрит 2013 жылғы Еңбек партиясының басшылығына үміткер Грант Робертсонды қолдады. Ол 2014 жылғы жалпы сайлауда Нельсон округінде үшінші рет жеңіліске ұшырады. Еңбек партиясының тізіміндегі оның салыстырмалы түрде жоғары орнына қарамастан (15-орын), Дэвид Канлиффе басшылығымен партияның нашар нәтижелері оның тізімдік депутат ретінде сайланбауына себеп болды. Ол 2017 жылы тізімдік депутат ретінде қайта сайлану мүмкіндігінен бас тартты және 2017 жылғы жалпы сайлауға қатыспады.

Халықаралық жұмыс және кейінгі мансап

Стрит Африка және Азиядағы жалпы сайлаулардың халықаралық бақылаушысы ретінде жұмыс істеді, көбінесе Ұлттар Достастығы атынан, адам құқықтары және жақсы басқаруға баса назар аударды. Ол Лесотода (2007 және 2015 жылдары), Сьерра-Леонеде (2018 жылы) және Мальдив аралдарында (2019 жылы) сайлауларды бақылады. Парламенттен кеткен соң Стрит эвтаназия, басқа да адам құқықтары және еңбек қатынастары саласындағы жақтас ретінде белсенді қызметін жалғастырды. Ол 2015 жылдан 2022 жылға дейін KiwiRail компаниясында еңбек қатынастары жөніндегі менеджер болып жұмыс істеді. 2021 жылдан бастап төрт жылға Веллингтонның Виктория университетінің кеңесіне, ал 2022 жылдың шілдесінде үш жылға KiwiRail басқармасына тағайындалды.

Марапаттар мен құрметтер

1990 жылы Жаңа Зеландияға қызмет еткені үшін Нью-Зеландияның 1990 жылдығына арналған естелік медалімен, ал 1993 жылы әйелдерге қызмет еткені үшін Жаңа Зеландияның сайлау құқығының жүз жылдық мерейтойы медалімен марапатталды. 2024 жылғы Жаңа жылдық наградалар салтанатында Стрит Парламент мүшесі ретіндегі қызметі мен адам және демократиялық құқықтарға қосқан үлесі үшін Жаңа Зеландияның Еңбегі үшін орденінің мүшесі болып тағайындалды.